Meld je gratis aan
Op de grens van Photoshop en fotografie © Blog, Fake it, Foto1

26 september 2014, 15:00

Robert van der Schoot somt in deze blog de vervelendste onvolkomenheden van de hedendaagse camera's en lenzen op.

Een zware bevalling

Zo! Weer een - al zeg ik het zelf - prachtige plaat afgeleverd. Het viel niet mee om de betoverende sfeer die ik aan de voet van vulkaan Pico beleefde uit de RAW-bestanden te persen, maar het was de moeite waard. Zowel het uur dat ik daar in mijn korte broek stond te verkleumen achter mijn statief, als de uren 'post production' (nabewerking) van zonet. Ik kijk op mijn horloge en schud meewarig mijn hoofd. Weer een halve dag in mijn schemerige computerkamer aan één foto besteedt. Je zou er depressief van worden; al die uren zonder het vrolijk makende zonlicht dat tevergeefs door mijn verduisteringsgordijn naar binnen tracht te komen. Mijn - door deze prachtplaat ondersteunde - mooie herinneringen maken echter veel goed.

De foto met de stier, hortensia's en 'erica azorica' struiken voor vulkaan Pico

Hollywood filmsettaferelen tijdens 'the golden hour'

Ik reed met ons huurautootje tussen immense hagen van hortensia's langs deze 2351 meter hoge vulkaan Pico op het gelijknamige eiland van de wonderschone Azoren. Wolken werden laag over de grond voortgejaagd door de koude wind. Plots trapte ik op de rem. Een immens gespierde stier stond vredig te herkauwen in de grazige, heftig groene heuvels aan de voet van de vulkaan. De prachtig warm gekleurde, laag staande avondzon streelde zowel de heuvels waarop de stier stond als die op zijn imposante torso. Achter dit beest kwam het nog veel grotere - maar gelukkig slapende - 'beest' vulkaan Pico vanachter een wolk tevoorschijn. De volgende wolk dekte nu volledig de zon af als een soort softbox. Daarom was het nu even mogelijk om een foto te nemen zonder de zon 'naakt' in mijn frontlens te hebben. Ik was even zo betoverd door zoveel schoonheid, dat ik bijna vergat hoe snel ik moest handelen om het allemaal vast te leggen. Ik graaide mijn statief uit de auto en ging aan het werk. Wat volgde was bijna een strijd te noemen. Zowel het contrast als de kleurtemperatuur als de positie van de mistflarden ten opzichte van de laaghangende zon in mijn frame als de positie en houding van 'mijnheer stier' veranderden voortdurend. Ik was na afloop steenkoud, uitgeput en twijfelde of mijn opnamen al deze schoonheid wel hadden weten te 'vangen'. Hoezo fotograferen niet vermoeiend?

Is die foto 'echt' of is ie gefotoshopt?

Als ik uiteindelijk trots de vrucht van al mijn inspanningen toon aan mensen, krijg ik vaak de geijkte vraag: "is ie echt of is ie gefotoshopt?" Vooral voor mensen waarbij fotograferen hooguit een hobby is, voelt die gesloten vraag volstrekt logisch en valide. Een foto is immers 'echt' als je niet meer hebt gedaan dan je camera, richting je 'doel' houden en dan op 'het knopje' drukken. "Als je veel meer dan dat doet... dan heb je de boel toch een beetje genept! Zeker als je er daarna nog van alles mee doet op de computer!" is de redenatie. Het is echter een misvatting om te denken dat de camera's anno 2014 überhaupt in staat zijn om 'niet gemiddelde' scènes foutloos of zelfs maar overeenkomstig onze menselijke waarneming vast te leggen!

Ook een onbewerkte foto 'liegt' dat ie barst

Los van het feit dat ik met de keuze van mijn lens, standpunt en kadering de perceptie van de vastgelegde 'werkelijkheid' sowieso al manipuleer, staat zelfs de meest moderne camera-lens-combinatie ook nog eens bol van de fouten en tekortkomingen die zijn grote voorbeeld - ons gezichtsvermogen- niet, of in ieder geval veel minder, heeft. Fouten en tekortkomingen die fotografen trachten te compenseren door allerlei technische trucs, hulpmiddelen en vele uren werk! Ik som - als antwoord op de vraag "waar ben je dan toch altijd zo druk mee?" - even de mijns inziens vervelendste onvolkomenheden van de hedendaagse camera's en lenzen op. Laat mij u uit de 'een onbewerkte foto liegt niet-droom' helpen. Een camera heeft weliswaar meestal een objectief... maar de foto is dat zeker niet!

Fout/tekortkoming 1: Veel te klein dynamisch bereik van de sensor

Dynamisch bereik - hierna 'DR' van 'dynamic range'- is het maximaal door de sensor in één opname overbrugbare verschil in helderheid; van de donkerste naar de lichtste partij. Waar het menselijk oog ongeveer 24 stops (verdubbelingen van het licht) 'DR' kan overbruggen, houden zelfs de beste camerasensoren op bij zo'n 13 stops. Vooral bij sfeervolle tegenlichtopnamen is dit vaak verre van voldoende. Totaal 'uitgebeten' (witte) luchten en dito doorkijkjes naar buiten (in binnenopnamen), 'dichtgelopen' (diepzwarte) schaduwen en sterk overdreven contrasten zijn het gevolg. De 'oplossing': een 'High Dynamic Range-opname' (hierna 'HDR') van meerdere belichtingen samenstellen, maar dit betekent ook weer heel veel extra werk. Vooral bij bewegende onderwerpen zoals golvende waterpartijen, levende wezens en wuivend groen. Een goed gemaakte HDR-opname geeft een contrastrijke scene (vooral wolkenluchten) realistischer weer dan een normale opname... maar... met een prijs!

links niet HDR en MET enorme, groene lensflare, rechts wel HDR en gecorrigeerd.

Fout/tekortkoming 2: Chromatische aberraties

Een heel vervelende 'prijs' van licht 'verbuigen' met lenzen is: CA (Chromatische Aberraties); ook wel 'kleurschifting'. CA is een optische fout die voortkomt uit het feit dat de kleuren waaruit 'wit licht' bestaat verschillende 'brekingsindexen' hebben. (gelukkig voor liefhebbers van regenbogen) Daardoor is de hoek waaronder deze 'deelkleuren' afbuigen als ze door een lens worden gemanipuleerd ook verschillend.. en komen ze helaas niet op dezelfde plek op de sensor terecht. Hierdoor kan een contrastrijke scene soms bol staan van de paarse, oranje, blauwe en groene randjes langs objecten. Een regelrechte ramp om handmatig te corrigeren als de software er niet (voldoende) in slaagt. Mede daarom kopen profs peperdure lenzen met dito 'coatings' en vele lensgroepen van hoogwaardig en loodzwaar glas.

Links paarse en groene chromatische aberraties. Rechts niet meer

Fout/tekortkoming 3: Ruis

Sfeervol en dus fotografisch interessant licht is vaak sterk gekleurd, doch uiterst zwak. Vooral bij bewegende onderwerpen (sluitertijd mag niet te lang) en/of veel behoefte aan een grote scherptediepte (diafragma mag niet te ver open), is het lastig om dit licht in voldoende mate te 'verzamelen' voor een correct belichte opname. De kunstmatige versterking om dit te compenseren, 'ISO', gaat tegenwoordig nog steeds gepaard met ruis in je opname. Vooral de donkere partijen moeten zorgvuldig worden behandeld om niet te veel details te verliezen aan de ruisonderdrukking.

Fout/tekortkoming 4: Kussen en tonvormige vertekening

Vooral als je een lekker groot zoombereik hebt op een 'betaalbaar' objectief is het risico dat je glaswerk de scene 'misvormt' erg groot. Vooral geheel ingezoomd en uitgezoomd. Veel onbewerkte foto's, tonen loodrechte objecten als deurposten en raamkozijnen zo krom als een hoepel. Deze verbuiging van het beeld is vaak relatief goed te corrigeren door de moderne beeldbewerkingsoftware.

Fout/tekortkoming 5: Vignettering

Vignettering - het donkerder worden van de foto naar de hoeken van het frame toe- komt vooral in het groothoekbereik voor. Eigenlijk projecteert de lens een rond beeld op het beeldvlak. Deze 'beeldcirkel' overlapt vaak krap de sensor om zo veel mogelijk van het kostbare 'gevangen' licht te gebruiken. Vooral de hoeken van het frame zitten soms griezelig dicht bij de grens van die beeldcirkel.. en dus in het 'schemergebied'. Daarom heb je bij gebruik van echte 'fullframe-objectieven' op 'cropfactor-camera's' ook zelden last van vignettering; de beeldcirkel is dan immers ruim voldoende voor de kleinere sensor. Ook een lenskap die niet wijd genoeg is voor de grootste beeldhoek van je objectief kan vignettering veroorzaken. In beide gevallen is het vaak verkeerde zuinigheid van de lensfabrikant.

Fout/tekortkoming 6: Lensflare en overstraling

Vooral als je de zon recht in je lens hebt staan, is het risico op 'lensflare' en overstraling erg groot. Lensflare (zie ook figuur 2) is een soort 'inwendige reflectie' van de lichtbron die als een of meer irritante vlekken op je foto verschijnt. In computerspellen en andere digitale animaties wordt grappig genoeg kunstmatige lensflare als sfeerversterker toegepast. Adobe Photoshop heeft om diezelfde reden de mogelijkheid om kunstmatige lensflares aan je foto toe te voegen. Helaas willen kritische klanten hier desondanks niets van weten. Overstraling lijkt veel op het effect van tegen de laaghangende zon in rijden met een stoffige of vette voorruit; een lichte zweem over je beeld met extreem verlies van contrast. Aan overstraling valt weinig te corrigeren in de nabewerking; voorkomen dus door afschermen van de lichtbron.

Een enorme, kunstmatige lensflare en dito overstraling in het spel 'killzone'.

Wachtend op de ideale camera

Er wordt ongetwijfeld hard gewerkt aan steeds betere camera's en optiek. Hopelijk levert dit gauw combinaties op die inderdaad al bovengenoemde fouten niet produceren. Dat zou mij in ieder geval enorm veel tijd en energie schelen. Besef daarbij dat ik enkel die fouten heb genoemd die mij persoonlijk het meeste nawerk opleveren. Minder algemene problemen als 'mirror slap', 'sferische aberraties', 'astigmatisme', 'diffractie' en 'coma' heb ik niet behandeld, maar moeten ook nog eens worden aangepakt.

Ik weet dat ik veel kritischer naar een foto kijk dan de meeste mensen. Ook weet ik dat onbewerkte foto's van gemiddelde scènes met dito licht en dito contrast er al heel aardig uit zien...indien niet bekeken op volledige resolutie ingezoomd op een gekalibreerde monitor.
Bij foto's van 'lastige' onderwerpen in dito licht gaat de hedendaagse camera echter helaas nog verrassend vaak op zijn platte snufferd en laat ie veel steken vallen.. resulterend in vele uren werk.. zowel op locatie als in de nabewerking. Zo... DAAR zijn wij fanatieke fotografen dus altijd zo druk mee. Nabewerkt is dus - indien correct toegepast - vaak natuurgetrouwer qua kleuren, contrast en beeldfouten dan onbewerkt.

Veel fotografieplezier!

avatar

Ik ben Robert van der Schoot. In 1986 kocht ik mijn eerste spiegelreflexcamera: de briljante Minolta X700. Door mijn verzameling merkspecifieke randapparatuur ben ik blijven 'hangen' aan Minolta (sinds 2006 Sony). Ik heb gewerkt als adviseur in een fotospeciaalzaak en als freelance schoolfotograaf, maar mijn kennis is voornamelijk autodidactisch. Nadat het fotograferen jaren op een laag pitje stond, heeft de opkomst van de digitale fotografie mijn enthousiasme weer hevig aangewakkerd. Ondertussen heb ik een aardig uitgebreide fotostudio opgebouwd, geef ik soms trainingen, ben ik 'contributor' (leverancier) voor zowel Istock, Shutterstock, Fotolia, 123RF, Dreamstime en Depositphoto en heeft Zoom.nl al diverse keren foto's van mijn hand geplaatst. Voor meer informatie over mijn werk en achterliggende visie: www.atmo-sphere.nl.

Reacties (22)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
Panzer op 15 oktober 2014 om 00:50

Voor wat je met Photoshop doet, heb je helemaal geen Photoshop voor nodig. Lightroom, of Aperture is meer dan voldoende.
De situatie die jij schetst, dat is het perfectioneren van een foto naar een situatie die bestaat.

Waar het mij vooral om gaat bij Photoshop is dat men foto's aanpast naar iets wat niet bestaat. Dat vind ik niet erg, maar stop het een foto te noemen. Dat is het dan niet meer, het is digitale kunst geworden. Digitale kunst met een foto als basis. Er zijn genoeg mensen die Photoshop gebruiken, maar nooit fotograferen. Maken zij dan foto's? Nee, dat zijn beeldbewerkers die digitale kunst als doel hebben.
Het probleem alleen is dat als je het eindresultaat digitale kunst noemt, je het niet meer kunt insturen in een fotowedstrijd. Tja. Vervelend. Dan wint degene die het beste met zijn camera overweg kan.

exhi op 29 september 2014 om 14:13

Helaas ook maar al te vaak te horen gekregen,een prima uitleg die wat bekender zou moeten zijn.
Wat de meeste mensen ook niet weten is dat de sensor eigenlijk alleen maar licht en donker verschillen ziet.
De rest wordt er door software en filters bijgedacht,heel knap natuurlijk maar verre van perfect zoals hierboven te lezen is.

ArnaudS op 29 september 2014 om 13:15

Een te klein dynamisch bereik kun je oplossen met een grijsverloopfilter.
Dat is makkelijker dan HDR en het ziet er minder fake uit (hoewel HDR zeker heel gaaf kan zijn)

ejfotografie op 11 juli 2015 om 14:25

Moet ik helaas ontkrachten wat je hier beweert. Wat je met een grijsverloopfilter doet is is Dynamisch Bereik van de opname terugbrengen naar een beriek dat de camera beter kan behappen.
Ofwel je haalt een aantal stops licht weg waardoor de opname beter belicht wordt.

PtR op 29 september 2014 om 20:54

Ik denk dat HDR vaak te veel wordt aangedikt. In mijn foto van een trap (titel Up) heb ik HDR toegepast maar ik denk niet dat je het ziet. Althans, dat hoop ik

hans1990 op 29 september 2014 om 20:03

handmatige Exposure blending is nog minder fake dan een filter. Vele malen meer controle, zeker in bergachtige gebieden waar je met een filter alsnog zwarte randen hebt..

PtR op 29 september 2014 om 20:55

Wat is handmatige Exposure Blending? Dacht dat ik met HDR en tonemapping alles wel een beetje had begrepen. Komt er weer een begrip bij. Zucht.

hans1990 op 30 september 2014 om 08:30

Haha het houd ook nooit op.. Je maakt net als bij hdr meerdere opnamen zodat bijvoorbeeld de lucht en de voorgrond goed belicht zijn. Open in photoshop (cameraraw) en stel bij alle foto's alles hetzelfde in behalve de belichting. Plak de foto's over elkaar en gum weg uit de bovenste foto wat je van de foto eronder nodig hebt. Met verschillende technieken kun je hele nauwkeurige selecties maken.

PtR op 30 september 2014 om 19:08

.....Ik denk dat ik het begrijp. Nu heb ik geen Photoshop. Had het graag gewild maar tegenwoordig moet je een x-bedrag per maand betalen en daar heb ik geen zin in. Misschien lukt het met GIMP ook wel maar ik ben nog aan het stoeien met Lightroom. Bedankt voor je leerzame reactie!

Groeten,
Peter

anco op 28 september 2014 om 18:21

Er is één ding dat telt en da's het eindbeeld. Da's goed of niet. Simpel

hans1990 op 29 september 2014 om 20:07

haha jou mag ik

RKeesenberg op 27 september 2014 om 16:28

Heel goed, -duidelijk artikel, complimenten!
Ik krijg ook af en toe opmerkingen van: "Ohww, maar dat is zeker gephotoshopt?", erg vervelend natuurlijk.
Maarja, je eigen mening is ook heel belangrijk denk ik dan altijd maar...

Rudolfo1949 op 27 september 2014 om 12:00

Ik kom uit de grafische industrie en daar werd en wordt photoshop gebruikt om de foto's mooier te maken dan de werkelijkheid is. Kijk naar de verpakkingen van de voedingsindustrie, maar ook naar modebladen en dergelijke. De gewone kijker heeft totaal geen idee hoe een camera werkt en welke 'handicap' de fotograaf daarmee heeft. Goed artikel om dit eens onder de aantast te brengen.

Pauline1965 op 27 september 2014 om 09:11

Wat een leuk geschreven en leerzaam artikel!
Zeer herkenbaar om na een fotosessie thuis te komen met een teleurstellende impressie van de werkelijkheid. Een beetje Lightroom doet soms wonderen, maar daar ben je inderdaad vaak meer tijd mee kwijt dan het maken van de foto.

Ferryveldhuizen op 27 september 2014 om 00:06

Een heel mooi stuk, goed geschreven en berust op de waarheid!
Het streven bij een landschap foto is toch de awesome factor, en in dit noemer wil je zo veel als mogelijk dynamic range, en om dit meer op de pompen naar ons perceptie, is bewerking vaak van toepassing!
De vraag word dan ook wel is gesteld, is dit ge-photoshopt?
Waar bij ik altijd kort en krachtig antwoord, een dik model dun maken, dat is photoshop!

PtR op 26 september 2014 om 21:32

Een heel goed, helder en duidelijk artikel. Ik gebruik bewust geen photoshop (photojok) omdat ik veel straatfotografie doe en de waarheid niet wil beinvloeden. Ik denk ook dat het me lui gaat maken omdat ik de foto thuis wel naar mijn hand kan zetten. Lightroom is wel mijn grote vriend. Ik behandel al mijn foto's even na in LR. Licht, donker, contrast en soms wat met kleuren rommelen.

De vraag "die heb je zeker gephotoshopped" krijg ik nooit. Wel de vraag of ik een foto geregisseerd heb. Grrrrrrrrrr.......

Lenjan op 29 september 2014 om 13:33

In feite Photoshop je dus ook maar gebruik je alleen Camera Raw.

PtR op 29 september 2014 om 20:52

Daar moet ik even over nadenken. Volgens mij Photoshop ik niet, ik doe wel aan kleurmanagement. Onder Photoshop versta ik het bewerken van de werkelijkheid en daar doe ik niet aan. Je kan er natuurlijk over discussieren of het omzetten naar zwartwit al het bewerken van de werkelijkheid is en dat is het misschien ook wel maar niet in die mate waarin Photoshop dat kan.
Ik doe veel straatfotografie en vind dat ik alles moet tonen zoals het was. Dus ook geen propje papier wegwerken. Schuiven en rommelen met de kleuren sta ik mezelf dan wel toe.

Lenjan op 29 september 2014 om 23:38

Photoshop is juist niet alleen het bewerken van de werkelijkheid, maar juist ook het benaderen van werkelijkheid. Ik zie bv bij een landschap met veel contrast tussen lucht en ondergrond in werkelijkheid details in de lucht als in de ondergrond terwijl dat in de foto vaak niet meer te zien is.

Tja en wat noem je Photoshoppen. Waar je vroeger b.v. levels en curves nodig had in Photoshop heb je nu voldoende aan een paar schuitjes in LR.

Het enige waar ik op doelde bij mijn opmerking dat jij ook Photoshopt is dat de Develop module in LR in feite niets anders is dan Camera Raw in Photoshop.

PtR op 30 september 2014 om 19:06

Ja, op die manier. Ik denk dat je gelijk hebt. Ik ken Camera Raw niet, want geen Photoshop, maar ik snap de strekking van je verhaal wel. Leuk dat je het nog even uitlegde!

Groeten,
Peter

noud45 op 26 september 2014 om 19:03

Helemaal perfect verwoord, ik krijg ook vaak dezelfde opmerkingen zelfs uit huiselijke kring ;(
"die heb je zeker gephotoshopt ? " ondanks dat ik al vaak een soortgelijke uitleg heb gegeven blijft zo'n misverstand hardnekkig overeind helaas.

hans1990 op 26 september 2014 om 15:33

Prachtig artikel, niets aan toe te voegen.
Photoshop schijnt voor sommigen nogal verschrikkelijk te zijn, blijkbaar hebben we het nodig