Meld je gratis aan
Fotograferen vanuit vogelhutten © putter, blog, vogelhutten

4 april 2014, 17:00

Het fotograferen van vogels valt vaak niet mee als je niet de mogelijkheid hebt om te fotograferen vanuit een observatie hut. Fotograferen vanuit een fotohut of observatiepost geeft je veel voordelen. Marcel van Balkom en Bob Luijks vertellen je er alles over en geven je veel tips.

Het grootste voordeel is dat je de dieren naar je toe laat komen wat resulteert in erg natuurlijke opnames. Je jaagt de dieren niet voor je uit en je fotografeert ze in hun "normale" doen en in hun eigen habitat. In sommige gevallen zijn er dan ook nog eens mogelijkheden om de "scene" enigszins te beïnvloeden. Daarnaast benaderen de dieren je vaak op korte afstand wat ook weer voordelen geeft m.b.t. de gebruikte lenzen. Over het algemeen kan je met een 300mm lens prachtige opnames maken. Soms heb je wat meer geduld nodig en is de productiviteit van een 500mm groter, maar dergelijk lenzen zijn dan ook vaak onbetaalbaar. Een convertor biedt in combinatie met een middelgrote lens een betaalbaar alternatief.

Als fotograaf heb je heel wat mogelijkheden in Nederland om vanuit een observatie post te fotograferen. We zetten er een aantal voor je op een rijtje.

Publieke observatie posten
In Nederland zijn er 477 vogelobservatie posten die opgedeeld zijn in vogelschermen en vogelkijkhutten. Dergelijke vogelhutten en observatieposten zijn publiekelijk toegankelijk en liggen verspreid over het gehele land. In samenwerking met waarneming.nl is de site vogelkijkhut.nl ontstaan die al deze locaties in kaart brengt. Deze website geeft niet alleen een overzicht en informatie over de vogelhut, maar koppelt ook waarnemingen aan de locatie zodat je ook al min of meer weet wat je kan verwachten aan diversiteit. Je zal zien dat bepaalde hutten meer kansen geven om eenden te fotograferen, terwijl je op andere locaties meer bosvogels of zeevogels kan verwachten. Deze website is dus erg makkelijk voor het plannen van een fotosessie in een van de talrijke vogelhutten.

De voordelen van een publieke observatie post / vogelhut
+ Deze vogelhutten zijn publiekelijk toegankelijk, geen kosten.
+ De hutten zijn over het algemeen gebouwd in prachtige natuurgebieden.
+ Ook vanuit publieke vogelhutten kan je bijzondere en zeldzame soorten fotograferen.
+ De dieren die je fotografeert dragen meestal geen kenmerken zoals ringen.

De nadelen van een publieke observatie post / vogelhut
- De fotohutten zijn niet "speciaal" gemaakt voor fotografie maar eerder voor observatie. De kijkvensters zijn qua formaat en positionering (te hoog) zijn meestal niet vanuit fotografie bedacht. Ook is het vaak lastig je statief goed neer te zetten in deze hutten, soms mede veroorzaakt door vaste banken.
- De dieren zitten vaak een eind van de hut, waardoor je met kleinere brandpunten (<500MM) vaak wat geluk nodig hebt om een soort te fotograferen.
- Het kan erg druk zijn in een observatiehut en niet iedereen heeft hetzelfde objectief. Vogelaars kunnen de vogels van ver observeren met hun krachtige kijker, fotografen moeten de vogels vaak dichtbij krijgen wat stilte vereist.
- Je moet het doen met de omgeving en standpunten zoals die is of zijn, je kan en mag deze niet manipuleren. Er wordt ook niet altijd rekening gehouden met de lichtsituatie wat voor fotografie natuurlijk wel erg belangrijk is.
- Over het algemeen wordt er niet gevoerd, je moet dus maar afwachten wat er die dag te zien is.

Enkele fotovoorbeelden gemaakt vanuit een publieke hut:

Gemaakt vanuit kijkhut de kluut in de Oostvaardersplassen. Gemaakt in de vroege winter nadat de baardmannetje overgeschakeld zijn op het eten van zaad.


Gemaakt vanuit de kijkhut op Malta in NP de Biesbosch tijdens een van de workshops die ik daar verzorg. Grappig details is dat deze opname is gemaakt aan de achterkant van de vogelhut.

Commerciële fotohutten
Verder zijn er ook nog de commerciële fotohutten die als paddenstoelen uit de grond schieten. Deze fotografielocaties zijn speciaal gebouwd voor fotografen, en zijn over het algemeen zo aangelegd dat je optimaal gebruik maakt van de omgeving en het beschikbare licht. Verder kenmerken deze hutten zich door de soorten die je er aan kunt treffen, want ook in dit geval is de locatie van de hut bepalend welke soorten je er aan kunt treffen.

De voordelen van een commerciële vogelhut
+ Het grootste voordeel van deze fotolocaties is dat deze gemaakt zijn voor fotografen. Vaak is er een waterbak, kan je de omgeving naar je hand zetten en maakt men gebruik van lage standpunten die per definitie resulteren in bijzondere opnames. Daarnaast houdt men met het aanleggen van de fotohut rekening met de licht situatie.
+ Je huurt dergelijke locaties voor een dagdeel of dag en je bent gegarandeerd dat je deze locatie dan exclusief kan gebruiken.
+ Er wordt continue gevoerd dus je bent zeker dat je een aantal soorten op een prachtige manier voor de lens gaat krijgen.

De nadelen van een commerciële vogelhut
- Soms bevinden de vogelhutten zich in de nabijheid van een ringbaan wat inhoudt dat je de kans aanwezig is dat je geringde vogels fotografeert.
- Voeren heeft als voordeel dat je erg veel vogels aantrekt, maar dit kan ook in je nadeel werken. Een specht met een vette snavel of een vogel met een zonnepit in zijn snavel oogt niet erg natuurlijk.
- Met commerciële fotohutten verdient men geld of steunt men een goed doel en in sommige gevallen een combinatie van beide. Er zijn dus kosten aan verbonden en je moet dan denken aan bedragen van 40 tot 100 euro per dag per hut, waar in sommige gevallen een toeslag bijkomt per fotograaf.
- De foto's die je maakt zijn vaak herkenbaar, aan de setting of zelfs de vogels, omdat er voor joual honderden foto's gemaakt zijn. Het valt dan ook niet mee om een onderscheidende foto te maken.

In Nederland is Han Bouwmeester (http://www.hanbouwmeester.nl) de grondlegger voor commerciële hutten. In vier (en meer volgen) verschillende hutten kan je vooral bosvogels en eekhoorns fotograferen. Hier kun je tevens de setting naar smaak aanpassen, hetgeen de originaliteit van de foto's natuurlijk ten goede komt. Andere Nederlandse aanbieders zijn het Zeeuws Landschap (http://www.hetzeeuwselandschap.nl) en het Centrum voor Natuurfotografie (http://www.centrumvoornatuurfotografie.nl). Een hele bijzondere hut bevindt zich in België. Het gaat hierbij niet om vogels, maar om dassen, die zich reeds voor zonsondergang laten zien. De dassenhut wordt exclusief verhuurd door de Belgische natuurorganisatie Landschap vzw (http://www.landschapvzw.be). Bij deze organisatie is tevens een uniek naslagwerk te verkrijgen: Wildlife Photography Hids in Europe. In dit 258 pagina's tellende boek, geschreven door Bernard De Wetter, staan nagenoeg alle fotohutten van Europa. Niet alleen voor vogels, maar ook voor andere diersoorten.

Enkele fotovoorbeelden gemaakt vanuit een commerciële hut:

Gemaakt vanuit de HBN-4 (schuilhut van Han Bouwmeester). Deze hut kenmerkt zich door het waanzinnige "spotlight" licht wat fotograferen niet simpel maakt maar resulteert in prachtige opnames.


Gemaakt vanuit de HBN-1 (schuilhut van Han Bouwmeester), een prachtige fotolocatie met een mooi laag standpunt en een drinkvijver.


Gemaakt vanuit de hut van Bart Stornebrink, een kleine hut op een camping maar met een enorme diversiteit een bijzondere vogels.

Een eigen hut
Het is de droom van veel fotografen, een eigen fotohut. Een plek waar je je 'eigen' vogels kunt fotograferen en je naar hartenlust zelf kan inrichten. Je moet rekening houden met de volgende punten:
Een locatie met veel vogels is natuurlijk essentieel. Welke locatie geschikt is, is een kwestie van veel, heel veel onderzoek en dingen uitproberen. Het blijkt dat een locatie niet te ver van bebouwing vaak sneller werkt dan een volledig geïsoleerde locatie buitenaf, omdat juist die vogels gemakkelijker bij het voer te krijgen zijn.
Een eigen bosje (of andere locatie) is natuurlijk ideaal, maar ook kostbaar.
Een fotohut mag je niet zomaar op een terrein van iemand anders plaatsen. Maak hierover duidelijke afspraken. Ook mag je niet in iedere gemeente (bestemmingsplan) niet zomaar overal een hutje bouwen. Informeer daar naar bij de gemeente.
Zorg ervoor dat een hut nauwelijks opvalt in de omgeving. Dit is niet alleen handig om de fotomodellen dichter bij je hut te krijgen, maar ook om ongewenst gebruik of vernieling door derden te voorkomen. Een locatie dichtbij een wandelpad is vragen om moeilijkheden. Een geheel afgesloten locatie is ideaal, maar zelfs dan zal je merken dat er toch nog mensen rondzwerven.
Water doet het altijd goed in een droge omgeving. Vogels komen er drinken of een bad nemen. In een omgeving met veel beschikbaar water verlies je het voordeel van water. Let erop dat een vijvertje veel water kan verdampen. Denk er dus over na hoe je water in de vijver krijgt.
Het voeren van dieren bevordert de slagingskans enorm. Gebruik hierbij wel je gezonde verstand. Overvoeren leidt tot luie vogels. Gebruik ook geen voer dat schadelijk is voor de dieren. Pindakaas moet bijvoorbeeld wel zoutvrij zijn.
Stem je hut helemaal af op je doel. Laag bij de grond geeft een prachtig beeld op ooghoogte van je vogels, maar soms gaat dat niet. Breng in dat geval je vogels 'omhoog'. Zorg ervoor dat het in de hut goed donker is. Als de dieren buiten jouw silhouet opmerken, wordt het een lastige onderneming. Hoe schuwer de vogels, hoe beter je de hut zult moeten inpassen in de omgeving. Gebruik hiervoor camouflagenetten, maar vooral ook materiaal uit het terrein zelf, zoals takken en bladeren.

Schuiltentfotografie
Als laatste heb je natuurlijke de mobiele hut in de vorm van een schuiltentje. Deze vorm van fotografie is wel voor de meer gevorderde natuurfotograaf, maar biedt dan ook meer mogelijkheden en flexibiliteit. Deze vorm van "schuilhutfotografie" biedt mogelijkheden om te infiltreren in een leefomgeving van een dier, maar het spreekt voor zich dat je erg voorzichtig moet zijn om verstoring te voorkomen. Vandaar dat deze vorm van fotografie alleen aan te raden is voor gevorderde fotografen die naast fotografie ook kennis hebben van de soort en de natuur.

De voordelen van een schuiltentfotografie
+ Je kan je schuiltent nagenoeg overal plaatsen waar je toestemming (!) hebt om hem neer te zetten.
+ Mogelijkheden zijn eindeloos en je kan bijzondere en schuwe soorten op een bijzondere manier fotograferen, en je fotografeert de dieren op locaties waar ze niet eindeloos gefotografeerd zijn.
+ De kosten voor een schuiltentje zijn eenmalig en tegenwoordig koop je voor onder de 100euro een erg mooi en luxe fotografie tentje.

De nadelen van een schuiltentfotografie
- Je moet goed weten wat je doet, lees je in en zorg dat je genoeg weet over je omgeving en je onderwerp om zijn doen en laten niet te verstoren!
- Je kan niet zomaar overal een tentje neerzetten, ga een gesprek aan met de beheerder en leg uit wat je plannen zijn. In de meeste gevallen krijg je toestemming en helpen ze je verder.
- Een tentje is gevoelig voor beschadigingen of diefstal. Hou daar rekening me bij de locatiekeuze.
- Een tentje beweegt sneller door de wind of aanraking, met daarmee een grotere kans op verstoring.

Enkele fotovoorbeelden gemaakt vanuit een schuiltentje:

Gemaakt in NP de Biesbosch vanuit een schuiltentje.


Gemaakt in NP de Biesbosch vanuit een schuiltentje.



Tips voor fotografie vanuit schuilhutten en observatie posten
Kleed je goed aan, je zit vaak stil en in een donkere hut wat het vaak een paar graden kouder maakt dan buiten. Ik heb in hartje zomer gefotografeerd vanuit hutten waar het ijskoud was.
Zorg voor een goed statief met schommelkop, zodat je snel kan anticiperen op bewegende dieren, want ook voor een vogelhut zitten die niet stil. Daarnaast maak je haast altijd gebruik van een teleobjectief wat sowieso bepaalde eisen stelt aan je statief en statiefkop.
Indien je geen passend statief hebt kan je gebruik maken van een rijstzak.
Beperk uitstekende lenzen zoveel mogelijk, vaak schrikken vogels van een bewegende lens. Indien je de lens net binnen de hut kan houden, stijgt de productiviteit enorm (met een rijstzak is dit bijvoorbeeld een probleem).
Indien je een dier voor de hut hebt, moet je bewegingen zoveel als mogelijk uitsluiten. Geluid is vaak niet het probleem, maar van de minste beweging schrikken de dieren.
Draag zoveel als mogelijk donkere of camouflage kleding.
Beperk het gebruik van geuren (vooral belangrijk voor wild).


Ook voor de 'techniek' an sich hebben we nog een paar tips voor je:

Een beetje telelens is natuurlijk handig. Eén en ander is natuurlijk afhankelijk van de afstand van de vogels tot de hut. Schuwe vogels, zoals roofvogels, zijn minder gemakkelijk dichtbij een hut te krijgen dan bijvoorbeeld mezen.
Een goede vogelhut ligt niet in de volle zon, maar in de (half)schaduw. De hoeveelheid licht is daarom vaak beperkt. Om de sluitertijd voldoende kort te houden (bewegingsonscherpte van de fotograaf zelf, maar ook bewegingsonscherpte van de vogels), moet je uitwijken naar een hoge iso-waarde. Je diafragma kan in de meeste gevallen vol open voor een fraaie, zachte achtergrond. Alleen bij grotere vogels kan het wel eens nodig zijn wat te diafragmeren naar bijvoorbeeld F 7 om het gehele beest voldoende scherp te krijgen.
Natuurlijk kun je spelen met de sluitertijden. Een korte sluitertijd levert 'bevroren' actiemomenten op. Een langere sluitertijd levert uiteraard heel wat onbruikbare beelden op, maar vaak ook verrassende en meer experimentele weergaven van acties.
Dierportretjes, een mooi decor en fraai licht vormen het vertrekpunt voor iedere foto. Actie en interactie tussen verschillende vogels voegt veel dynamiek toe aan een foto. Alert reageren op geluiden en dergelijk is daarbij een vereiste.

Wil je meer lezen over het fotograferen van vogels, dan is het Praktijkboek Vogelfotografie zeker een aanrader!

Wie is deze auteur?
Mijn naam is Bob Luijks. Ik ben natuurfotograaf maar mijn aanpak is beter te omschrijven als 'gebiedsfotograaf'. Gebieden worden in alle facetten belicht, van het landschap tot de daarin voorkomende planten en dieren. Favoriet voor mij zijn landschaps- en macrofotografie. In 2010 verscheen mijn eerste boek De Meinweg - onbegrensde verrassingen. In 2013 werkte ik mee aan het Praktijkboek Landschapsfotografie. Bekijk hier mijn website, onder andere voor het aanbod aan fotoworkshops.

Alle blogs geschreven door Bob Luijks vind je hier.


Wie is deze auteur?
Mijn naam is Marcel van Balkom. Als kleine jongen was ik altijd te vinden in mijn favoriete natuurgebied de Biesbosch (mijn eigen achtertuin zeg maar). Tijdens mijn jongere jaren was ik vooral bezig met tekenen en schilderen van roofvogels. Inmiddels heb ik mijn focus kunnen verleggen naar het fotograferen maar de voorliefde voor de natuur is gebleven. Sinds jaren ben ik gepassioneerd bezig met het fotograferen van de natuur. Regelmatig wordt mijn fotowerk gepubliceerd in diverse vooraanstaande natuur & foto-tijdschriften. Ook verzorg ik exposities, workshops, lezingen en heb ik diverse prijzen gewonnen met mijn natuurfoto's, zoals de 1st prijs in Vara's Vroege Vogels fotowedstrijd en de titel Highly Commended bij de BWPA. Bekijk hier mijn website.

Alle blogs geschreven door Marcel van Balkom vind je hier.

Reacties (3)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
Henk Laverman op 6 april 2014 om 11:26

Een overzichtelijk en helder verhaal. Mijn eigen ervaringen komen overeen met hetgeen is geschreven.
hoi henk

zweuds op 5 april 2014 om 07:12

Helder en overzichtelijk. Mijn eerste doel........meer mm.

BasA op 4 april 2014 om 21:50

Mijn dank voor deze duidelijke tips. Zitten er zeker een aantal tussen waar ik gebruik van ga maken!