Meld je gratis aan
Photoshop: werken in 8-bit of 16-bit? © IDG NL

1 februari 2015, 19:00

Werken in een 16-bit omgeving binnen Photoshop geeft je veel meer speelruimte dan een 8-bit omgeving. Sander Rijders vertelt je de voordelen en hoe je dit gebruikt.

1. 8-bit 16-bit? Wat is het verschil?

Als je in Photoshop je gemaakte foto's gaat bewerken kun je er tegenwoordig voor kiezen om dit in een 16-bit werkomgeving te doen. Maar wat is een 16-bit werkomgeving? Hoe werkt het, wat is het verschil met een 'normale' 8-bit werkomgeving en wat zijn de voordelen? Dat alles ga ik in deze blog uitleggen. Hou er wel rekening mee dat ik als uitgangspunt een RAW bestand gebruik. Een JPEG bestand is standaard maar 8 bits terwijl een RAW bestand een grotere bit-diepte heeft en daarmee meer mogelijkheden biedt.



Het grote voordeel van werken in een 16-bit omgeving is eigenlijk met één woord te omschrijven:
flexibiliteit. Je kunt meer in een 16-bit werkomgeving dan in een 8-bit werkomgeving. Om dat te begrijpen gaan we eerst kijken naar de verschillen tussen 8-bit en 16-bit. En dat begint bij de kleuren.

In de fotografie draait alles om drie kleuren: rood, groen en blauw. Als je dit afkort krijg je bekende uitdrukking RGB die je overal ziet. Nu weet je dus ook meteen waar RGB voor staat. Deze kleuren rood, groen en blauw kunnen we mengen zodat we alle kleuren krijgen die we maar willen.

Het verschil tussen 8-bit en 16-bit zit in de combinaties die we kunnen maken. Sommige mensen denken dat 50 tinten grijs al veel is... je wilt niet weten hoeveel tinten we kunnen maken met de RGB kleuren. Om dat duidelijk te maken gaan we kijken naar beide werkomgevingen.

2. Werken in een 8-bit omgeving

We beginnen met een 8-bit werkomgeving. We weten nu dat we de RGB kleuren kunnen mengen. En elke kleur kan een eigen tint hebben. Zo hebben we bijvoorbeeld lichtblauw, donkerblauw en alles wat daar tussen zit. In een 8-bit werkomgeving hebben we per kleur maar liefst 256 verschillende tinten. Dus 256 tinten rood, 256 tinten groen en 256 tinten blauw. Dat betekent dat we in de 8-bit werkomgeving zo'n (256 x 256 x 256) 16,7 miljoen verschillende kleuren kunnen maken.

Mocht je je afvragen waar het getal 256 vandaan komt, dan komt door de wiskundige formule die schuil gaat achter de bits. In onze computertaal kan een bit namelijk 2 waardes hebben, een 1 of een 0. Dus 1 bit kan 2 waardes hebben. Als we dan kijken naar 8 bit, dan zitten daar 28 (oftewel 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2) waardes in wat gelijk staat aan 256. Maar 16,7 miljoen verschillende kleuren... Dat is heel erg veel vind je niet? Dat valt eigenlijk wel mee. Laten we eens kijken naar een 16-bit werkomgeving.

3. Werken in een 16-bit omgeving

We hebben gezien dat we in een 8-bit werkomgeving 256 verschillende tinten per RGB kleur hebben. Nu gaat het pas echt duizelen. Als we dit door gaan rekenen naar een 16-bit omgeving dan hebben we per RGB kleur niet minder dan 216 (oftewel 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2) tinten. Wat overeenkomt met 65536 tinten per kleur! Dus 65536 tinten rood, 65536 tinten groen en 65536 tinten blauw. Theoretisch gezien kunnen we dan (65536 x 65536 x 65536) 281 biljoen verschillende kleuren maken! Begin je het verschil al te zien en wat de voordelen zijn van een 16-bit werkomgeving?

4. Hoe kun je dit in de praktijk zien?

Goede vraag. Zeker als je je bedenkt dat het menselijk oog 'maar' een paar miljoen kleuren kan zien, laat staan alle 16,7 miljoen kleuren in de 8-bit werkomgeving. Ken je de uitdrukking 'it's all in the details'? Want daar gaat het om. Ik zal twee voorbeelden laten zien van een grijsverloop, zowel in een 8-bit als in een 16-bit omgeving:




Niks mis mee toch? Allebei een mooi egaal kleurverloop van zwart naar wit en optisch is er geen verschil tussen de 8-bit en de 16-bit omgeving. Nu gaan we in Photoshop de levels erop los laten. Voor beide varianten gaan we de output levels dichter bij elkaar zetten:



Door de output levels naar elkaar te brengen verklein je in feite de ruimte van het verloop. Het resultaat nu is een grijs vlak en weer zien we optisch geen verschil tussen de 8-bit en de 16-bit omgeving.


Nu gaan we voor de tweede keer de levels toepassen. We willen de lege ruimtes (de ruimtes waar geen kleur informatie meer in zit) weg hebben dus gaan we de input levels naar elkaar toe brengen.



En plotseling zien we optisch een enorm verschil tussen de 8-bit en de 16-bit omgeving.




Wat hebben we nu eigenlijk gedaan om dit effect te krijgen?
Door de levels in elkaar te drukken hebben we eigenlijk het gebied voor het verloop verkleind. Met andere woorden, door het verloopgebied kleiner te maken blijven er minder tinten over om een mooi verloop van zwart naar wit weer te geven. En zo ga je het verschil zien tussen een 8-bit en een 16-bit werkomgeving. Bij een 8-bit zijn er "maar" 256 verschillende tinten om een verloop te maken. Ga je hier de ruimte kleiner maken, dan ga je zien dat een 8-bit omgeving moeite heeft om het verloop vloeiend te houden. Er moeten keuzes worden gemaakt in de tinten die worden weergegeven. Een 16-bit omgeving heeft daarentegen 65536 verschillende tinten om een verloop te maken. Ga je hier de ruimte kleiner maken, dan blijven er nog altijd een paar duizend tinten over (wat nog altijd meer is dan een volledig 8-bits bereik) om een vloeiend verloop te maken. En dat ga je, zoals je hierboven ziet, direct terugzien.

5. De praktijk met een 'echte' foto

Alles leuk en aardig natuurlijk om het met een verloop te laten zien, maar wat gebeurt er als we ditzelfde trucje uithalen met een echte foto? Theoretisch gezien zou je dan een soortgelijk effect moeten krijgen. Laten we dat maar eens uitproberen. Ik gebruik hiervoor een foto van model Marieke waarbij de visagie is verzorgd door Ulrike van Gestel. Het is een eindversie en hieronder zie je dezelfde foto in een 8-bit en in een 16-bit werkomgeving.


Net als in het voorbeeld met het verloop zien we optisch geen verschil tussen de 8-bits en de 16-bits versie. Stap 2 is om de levels toe te passen en de output levels in elkaar te drukken. Daarmee maken we het kleurbereik dus kleiner. En om alles eerlijk te houden zal ik dezelfde settings aanhouden.



En zoals verwacht zien we ook hier optisch geen verschil tussen de 8-bit en de 16-bit werkomgeving.




Tijd voor de laatste stap, we gaan met de levels de input levels naar elkaar toe brengen om de lege ruimtes weg te halen. En ook hier zal ik dezelfde settings gebruiken als in het voorbeeld met het verloop.



Theoretisch gezien moet er nu een verschil zichtbaar zijn tussen de 8-bits- en de 16-bits versie. We hebben immers het aantal kleuren kleiner gemaakt en de 8-bit omgeving moet nu keuzes gaan maken in de kleuren, terwijl de 16-bit omgeving kleuren genoeg zou moeten overhouden om een goed beeld weer te geven.


En de theorie klopt! We zien een enorm verschil tussen de 8-bits en de 16-bits foto. Daar waar de 8-bit omgeving duidelijk moeite heeft om de kleuren bij elkaar te houden heeft de 16-bit omgeving geen moeite om een mooi beeld weer te geven.

6. Conclusie

Het zou natuurlijk niet helemaal eerlijk zijn om meteen te zeggen dat je alleen nog maar in een 16-bit werkomgeving moet werken. Een bewerking zoals hierboven is natuurlijk niet iets wat je op een foto loslaat, maar het laat wel het grote verschil zien tussen de twee. En zoals ik in het begin al zei, "it's all in the details"... dus je kunt je denk ik wel voorstellen dat het in de details wel degelijk een verschil gaat maken.

Hoe kun je nu het beste gaan werken met 16-bit foto's?
Dat is niet zo moeilijk. De meeste camera's (spiegelreflex, systeemcamera's en de wat meer geavanceerde compact camera's) hebben de mogelijkheid om in RAW foto's te maken. RAW is een bestandsformaat waar niet alleen meer informatie in zit dan in een JPG formaat, je hebt dan ook automatisch een 16-bit foto waar je mee aan de slag kunt.

"Elk voordeel heeft zijn nadeel".
Tja, dat kan ik inderdaad niet ontkennen. En ook hier zitten er aan een 16-bit werkomgeving wat nadelen. Als je foto's in het RAW bestandsformaat gaat maken zul je een RAW editor nodig hebben om ze te bewerken. Nu is dit tegenwoordig niet echt meer een nadeel, programma's als Lightroom en Photoshop kunnen probleemloos met RAW bestanden overweg. Wat je wel gaat merken is dat een RAW bestand een stuk groter is. Je kunt op je geheugenkaartje dus minder foto's kwijt. Dit is een keuze die je zelf moet maken, maar ik kan je echt aanraden om in RAW foto's te gaan maken.

Tip:
Je kunt de camera ook instellen op zowel JPG als RAW. Elke foto die je maakt wordt dan zowel in een JPG als in een RAW formaat opgeslagen. Je houdt dan het gemak van de JPG foto's waar je snel en makkelijk doorheen kunt bladeren en ook het gemak om de RAW versie ervan te bewerken, mocht je dat willen. Het enige nadeel hier is dat het je meer ruimte op je geheugenkaart kost.

avatar

Mijn naam is Sander Rijnders, fotograaf en gevestigd in Venlo, het altijd pittoreske zuiden des lands. Ik hou me voornamelijk bezig met modelfotografie waarbij ik foto's graag een eigen verhaal wil laten vertellen. In mijn stijl zoek ik geregeld de grens op en fotografeer ik graag "out of the box". Ik werk op nationaal en internationaal gebied en zowel vanuit mijn studio als op locatie. Daarnaast verzorg ik ook verschillende fotografie workshops. Meer informatie en meer van mijn werk is te zien op mijn site, www.focasa.nl.

Reacties (6)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
blauwster op 6 februari 2015 om 10:09

als je in 16 bit gaat werken in photoshop. moet je natuurlijk wel eerst investeren in een monitor hebben die dat ook kan. anders merk je er niks van!!!

longtall op 2 februari 2015 om 16:50

Heldere uitleg en mooie voorbeelden Sander. Via deze weg bedankt voor de uitleg!

Matlung op 2 februari 2015 om 16:14

Als mijn camera maximaal 14 bit RAW foto's maakt, dan heb ik toch niet automatisch een 16 bit foto. Waar komen die 2 extra bits vandaan?

Fred-horst op 1 februari 2015 om 19:59

Op mijn Mac draait een 64bits Lightroom, hoe zit dat dan?
Ik werk altijd in RAW.
Heb ik dan nog meer kleurbereik of gaat dat niet meer op?


focasa op 1 februari 2015 om 21:15

Dat staat er los van. Een 64bits Lightroom slaat op de installatie van het programma zelf op je computer. Computersystemen kunnen op een 32bits of op een 64 bits installatie werken (alhoewel tegenwoordig alles eigenlijk 64bits is).
Lijkt wellicht wat verwarrend, maar dat staat los van de kleurruimtes waar je in werkt.

Fred-horst op 1 februari 2015 om 21:28

Lijkt idd verwarrend.
Bedankt voor je uitleg.
Weer wat geleerd.

Gr. Fred