Meld je gratis aan
De belichtingsdriehoek deel 3: ISO

23 januari 2016, 10:00

Belichten in de fotografie is een samenspel van drie hoofdinstellingen: diafragma, sluitertijd en iso. Deze noemen we ook wel de 'belichtingsdriehoek'. In deze driedelige basiscursus behandelen we ze elk in een apart deel. Het laatste deel gaat over ISO.

Deel 1 Diafragma

Met de belichtingsdriehoek regel je de hoeveelheid licht, op drie verschillende manieren. In het eerste deel behandelde we Diafragma. Heb je dat deel gemist, lees dit eerst voordat je met deel twee begint. Zo krijg je de drie hoofdinstellingen het best onder de knie. Lees hier deel 1 diafragma.
In het tweede deel behandelen we de Sluitertijd. Lees hier deel 2 sluitertijd.

ISO

In dit derde en laatste deel komt de iso-waarde aan bod. Ook dit is een lichtregelaar en in zoverre bijzonder dat hij je helpt om je favoriete diafragma of sluitertijd te kiezen. De iso-waarde die je op een camera instelt, heeft alles te maken met de lichtgevoeligheid van de beeldsensor. Veel camera's staan standaard in de automatische iso-stand. Net als het diafragma en de sluitertijd, is de iso-waarde als een getallenreeks weer te geven. We hebben er een tabel van gemaakt. Elke stap naar rechts in de tabel is een verdubbeling van de lichtgevoeligheid. Naar links wordt de gevoeligheid juist gehalveerd. Met elke stap maak je de sensor dus dubbel of half zo gevoelig voor licht. Op je camera kun je nog andere getallen tegenkomen dan je in de tabel ziet, zoals 125 en 160. Je raadt het al: dat komt weer omdat de iso-waarde in kleinere stappen van een derde is te veranderen, om nauwkeuriger te werken.



Met een hoge iso kun je een korte sluitertijd bereiken zodat de zangeres onbewogen op de foto staat. foto: lenjan

Zelf instellen

Bij hoge iso wordt je camera zo gevoelig voor licht dat er storing ontstaat: ruis. Piepkleine zwarte of gekleurde spikkels die er niet horen te zijn. Net zoals er bij een ouderwetse (analoge) televisie tussen twee zenders alleen maar 'sneeuw' te zien was. Elke camera is in staat om de hoeveelheid ruis dramatisch te verminderen. Dit heet ruisreductie. Zodra je een foto maakt, poetst het toestel de storende ruis zoveel mogelijk uit de foto. Niets aan de hand dus, zou je denken. Helaas zit er ook een nadeel aan ruisreductie. Bij het wegpoetsen van ruis gaat ook een deel van de fijnere details in je foto verloren. Het beeld lijkt dan minder scherp en kleuren worden een beetje uitgesmeerd, als een aquarel waarvan de verf is doorgelopen. Gelukkig valt dat pas echt op bij de allerhoogste iso-waarden. Bewaar die daarom voor absolute noodgevallen.

Met zo'n prachtig portret wil je toch niet dat scherpte 'uitloopt' door de ruisreductie. foto: EvelyDuis

Op smaak brengen

Hoe weet je nu welke iso-waarde je het beste kunt kiezen? Dat hangt van een aantal dingen af. Eén daarvan is de technische fotokwaliteit. Je mag namelijk ervan uitgaan dat een lage iso-waarde altijd een betere fotokwaliteit oplevert dan een heel hoge waarde. Kies daarom bij voorkeur de laagste waarde waarbij je nog een goede foto kunt maken. Alleen wanneer er minder licht is dan je zou willen, schakel je stapje voor stapje over naar een hogere iso-waarde. Alsof je een pan soep op smaak brengt. Daarna stop je. Je doet er niet nog een flinke scheut zout extra bij 'voor het geval dat'.

Ook in slecht licht levert een lage iso-waarde een betere fotokwaliteit op maar je kunt dan niet altijd goed belichten. Hier moest hele lange sluitertijd gebruikt worden zodat de camera op statief moet staan voor een scherp beeld. foto: sandergrefte

De belichtingsdriehoek op een rij

Zoals je in de eerste twee delen van deze basiscursus hebt kunnen lezen, is de hoeveelheid licht die je camera ziet, via twee belangrijke instellingen aan te passen. Daarnaast hebben deze instellingen een creatief effect op de foto. Als je het diafragma verandert, heeft dat rechtstreeks invloed op de scherptediepte. Pas je de sluitertijd aan, dan heeft dat gevolgen voor de manier waarop je bewegende onderwerpen vastlegt. In dit derde en laatste deel komt de iso-waarde aan bod. De drie instellingen vormen samen de belichtingsdriehoek. Bekijk hier alle delen op een rij.

Reacties (9)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
anthony51 op 28 januari 2016 om 21:54

ik pas mijn camera ook aan op de manier wat ik graag wil ,soms gaat het niet anders om een hogere iso te nemen ik zelf heb daar ook geen probleem mee als het niet te gek word uiteraard .maar plaats je je foto op zoom dan zijn er altijd wel mensen bij die dan weer zeggen ik ziet een beetje ruis terwel de foto best oke is soms gaat het niet anders om een wat hoger iso te nemen als je weinig licht heb 3200 is ook geen probleem met mijn sony a57 tewel ik niet veel op deze hoge iso werkt

Ben1250 op 28 januari 2016 om 14:54

Omdat ik vaak bij slechte lichtomstandigheden fotografeer had ik de ruisreductie standaard aanstaan.
Maar had ook vaak het gevoel dat de foto's strakker konden.
Dus nu onmiddellijk uitgezet om eens kijken hoe het dan gaat.
Dus zeer waarschijnlijk toch weer wat geleerd waarvoor dank.

eriksfoto op 26 januari 2016 om 21:05

Volgens mij hebben de canon camera's ietsje meer last van ruis dan de Nikon camera's in een omgeving met weinig licht. Iemand beweerde mij dat dit gecompenseerd wordt door omgeving met veel licht.
Bij de nieuwste camera's is dat wel verbeterd.
Tot slot is bij de 5Ds(R) de ISO waarde veeleer beperkt tot 6400. Dit zou in principe moeten voldoende zijn.

3228370 op 26 januari 2016 om 20:10

Duidelijk, dank je wel

ronris op 26 januari 2016 om 19:49

In vaak slechte weersomstandigheden in combinatie met teleobjectief ga ik naar 3200 of 6400 ISO om toch aan een vrij snelle sluitertijd te komen in verband met onderwerp (grofwild beweegt nu eenmaal) .
Kan in nabewerking vaak nog wel corrigeren met ruisonderdrukking enz.
En soms heeft ruis gewoon z'n charme!!

jowie62 op 26 januari 2016 om 19:27

Bij mijn concerfotografie werk ik regelmatig met 6400 ISO, voor mijn werk is dat geen enkel probleem met een Nikon D700 en een 24-70 2.8 / 70-210 2.8 lens. Daardoor kan ik op 1/125 of sneller schieten. Men is te vaak bang om op een hogere ISO waarde te schieten.

petje1971 op 26 januari 2016 om 19:00

Onlangs bij een carnavals vereniging foto's mogen maken.
Ik heb de iso op auto gezet. En wat ik terug zag in de exif dat er foto's tussen zaten met een iso 6400. En kijkend naar de foto, zie je we iets ruis maar zeker niet overdreven.
Vaak ook een kwestie van doen en durven……

gr Petje

scrivere_permezzo_di_luce op 26 januari 2016 om 18:45

probeer zelf altijd in elk geval 1 of 2 stops te diafragmeren, en sluitertijd hangt af van situatie en of ik statief kan gebruiken, dan is mijn laatste keuze die van de isowaarden, liefst zo laag mogelijk.... gelukkig heb je veel speling met moderne camera's

gebbe op 23 januari 2016 om 22:29

Dank voor de opfrissing.

gr Nelly