Meld je gratis aan
Panoramafotografie voor beginners © panorama, baai, zee

1 juli 2016, 10:00

In een prachtig landschap is één foto vaak niet genoeg om al het moois vast te leggen. Je hebt een bredere blik nodig. Een panorama is dan een uitkomst. Hiermee verruim je letterlijk het blikveld van de kijker. Wij laten zien hoe je een indrukwekkend panorama maakt en wat je ervoor nodig hebt.

Een panorama is een uitkomst als je een weids landschap wilt vastleggen. Je kunt er trouwens ook prima een groot bouwwerk of ruim interieur mee vastleggen. Kortom, eigenlijk alles dat niet in één keer op beeld past. Daarnaast kan het gebeuren dat iets wel degelijk op de foto past, maar dat het interessante gebied te smal blijkt. Je kijkt bijvoorbeeld van een afstand naar de skyline van een wereldstad. Dat is een relatief smalle streep, waardoor je vooral veel lege ruimte bovenaan (lucht) en onderin (lege vlakte of water) krijgt. Dat kun je kwijtraken door wat in te zoomen en vervolgens een weids panorama te maken.


chris-v-84

Zelf samenstellen

Veel moderne camera's hebben een panoramastand. Uit je toestel rolt dan automatisch een kant-en-klaar panorama. Je hoeft niets te doen, behalve je camera een boog te laten beschrijven. Deze panoramafoto's zijn vooral een uitkomst als je weinig tijd hebt. Maar met een prachtige spiegelreflex of systeemcamera aan je schouder wil je natuurlijk het onderste uit de kan en helemaal zelf bepalen hoe het beeld eruit komt te zien. Het schieten van de reeks foto's waarmee je later op de computer een panorama samenstelt, is niet ingewikkeld. Wel zijn er een paar zaken om rekening mee te houden. Want hoe beter de foto's overeenkomen wat betreft kleur, belichting, scherpstelling en uitlijning, hoe beter ze in elkaar passen en een naadloos panorama vormen. Hoe minder plooien er gladgestreken hoeven te worden, hoe beter.

Belichting

Laten we met de belichting beginnen. Als je dit aan de camera overlaat, bestaat de kans dat elke opname er anders uitziet. Dat kun je voorkomen door in de M-stand te werken. Je vergrendelt dan de optimale belichting. Werk je normaliter in een andere stand, zoals de P, Av- of de Tv-stand, blijf daar dan nog even hangen. Maak eerst wat testfoto's totdat je tevreden bent over de belichting. Kijk vervolgens met welke sluitertijd, diafragmawaarde en iso-waarde de beste testopname gemaakt is. Schakel daarna over naar de M-stand en neem deze instellingen over. Zo gemakkelijk is het. Gooi wel je testopnamen weg, om te voorkomen dat ze straks per ongeluk in je panorama terechtkomen. Voel je je echt niet prettig in de M-stand, gebruik dan een stand waarin jij je wel lekker voelt en vertrouw erop dat de software kleine verschillen voor je corrigeert.

Groot contrast

Een panorama is een brede foto. Het kan daardoor best zijn dat de lichtomstandigheden aan de ene zijde totaal anders zijn dan in het midden of aan de tegenoverliggende zijde. Vooral op zonnige dagen heb je hiermee te maken. Het is dan extra belangrijk waar je de belichting op afstelt. Kijk allereerst welk deel van het panorama voor jou belangrijk is. Stem daar de belichting op af. Is de zon in beeld en meet je daar het licht, dan zal de rest van het panorama donkerder worden. Kies liever een plek uit waar de zon net niet in beeld is. Overschakelen naar een halfautomatische stand zoals de Av-stand kan ook, zodat de belichting zich vanzelf aanpast. Of wacht tot een flinke wolk voor de zon schuift.



karelwillemse

Hetzelfde scherp

Ook scherpstellen kun je beter zelf doen. Je wilt immers op elke foto hetzelfde gebied scherp hebben. Laat je dit aan de autofocus van de camera over, dan zullen er altijd verschillen zijn. Soms valt dat niet op, maar met een beetje pech is op de ene foto de voorgrond scherp en op een andere de horizon. Als sommige foto's onscherp zijn, is zelfs het hele panorama onbruikbaar. Je kunt dit op twee manieren voorkomen. Eenmalig de camera via autofocus op het juiste punt laten scherpstellen en daarna meteen de autofocus uitzetten. Of de autofocus vooraf uitschakelen om volledig handmatig scherp te stellen. Let er in beide gevallen op dat je na het scherpstellen niet (per ongeluk) aan de lensring draait en het scherptepunt alsnog verschuift.

Kleuren in balans

Niet alleen de belichting moet consequent zijn in alle opnamen. Datzelfde geldt voor de kleuren. Bij een automatisch ingestelde witbalans kunnen er kleurverschillen ontstaan. Kies daarom een voorinstelling die past bij de lichtomstandigheden, met name de stand daglicht of bewolking. Fotografeer je in raw, dan luistert het minder nauw. In de nabewerking zijn de kleuren dan exact op elkaar af te stemmen. In Lightroom of de raw-converter van Photoshop stem je gewoon de schuifregelaars Temperatuur en Kleurtint van alle foto's op elkaar af.



HaroldSpierenburg

Statief

Bij een panorama werk je doorgaans vanaf statief. Daarmee kun je zeer nauwkeurig en in alle rust werken. Ook weer om straks met zo min mogelijk inspanning een zo goed mogelijk resultaat te bereiken. Zorg ervoor dat je camera exact waterpas staat. Vaak zit er een waterpas in de statiefkop. Daarnaast hebben moderne camera's steeds vaker een digitaal waterpas aan boord. Heb je beide niet, dan zijn er waterpasjes te koop die je in de flitsschoen steekt of onder de body schroeft. Terwijl je de camera verdraait om de diverse opnamen te maken, blijft de horizon nu netjes recht en ook de verhouding tussen lucht en landschap blijft (op vlak terrein althans) gelijk. Je onderwerp hoeft niet per se op dezelfde plek in beeld te blijven. Want fotografeer je vanuit een hoek, dan krijg je met perspectief te maken. Dichtbij zal een gebouw groter in beeld zijn en dus meer richting de boven- en onderkant van de foto groeien. De achtergevel is verder weg, lijkt dus kleiner en bevindt zich meer richting de horizon.

Overlap

Om de foto's straks netjes aan elkaar te lassen, het stitchen, is het essentieel dat je voor genoeg overlappend beeldmateriaal zorgt. Je maakt de foto's dus nooit aansluitend. Elke volgende foto laat je tussen de dertig en maximaal vijftig procent overlappen met het vorige beeld. De software zal in elk fotopaar naar herkenningspunten zoeken om de foto's netjes in elkaar te schuiven. Let tijdens het fotograferen daarom zelf ook op herkenningspunten, want dan weet je hoever je de camera opzij moet draaien voor voldoende overlap. Dat er herkenbare punten nodig zijn, betekent ook dat het stitchen mislukt als ze er helemaal niet zijn. Fotografeer je een strakblauwe lucht, dan kun je tien foto's schieten met tachtig procent overlap, maar het aan elkaar lassen kun je wel vergeten. Een nagenoeg lege vlakte met een onbewolkte lucht is voor een panoramaprogramma dan ook een flinke hersenkraker.

blackscorpion

Meer of minder

In groothoek heb je veel tegelijk in beeld. Daardoor hoef je minder foto's voor een panorama te maken dan wanneer je bent ingezoomd. Het kan wel zijn dat je relatief veel lucht en grond in beeld krijgt vanwege de grote beeldhoek. Met een tele-objectief heb je juist een klein stukje in beeld en zijn er meer foto's nodig. Welk objectief het beste is, hangt daarom vooral af van het onderwerp. Maak je een heel breed panorama, dan zul je verder merken dat lijnen krom beginnen te lopen. Je fotografeert immers door om je as te draaien.

Parallax

Als je een panorama maakt van iets in de verte kun je prima met een gewoon statief of zelfs uit de hand werken. Maar is ook dichtbij ook iets in beeld te zien, bijvoorbeeld een huis, boom of groep rotsen, dan loop je tegen een probleem aan: parallax. Bij elke foto verschuift de voorgrond ten opzicht van de achtergrond. Wat er gebeurt, kun je simuleren door je arm gestrekt voor je te houden en je duim op te steken. Kijk afwisselend met je linker- en je rechteroog. Let goed op de achtergrond. Zie je dat je duim niet steeds hetzelfde gebied afdekt? Elk oog heeft immers een net iets ander standpunt. In een panorama geeft dat problemen bij het stitchen. Dit kun je ondervangen met een speciale panoramakop op je statief. Daarmee kun je de camera heel precies uitlijnen, zodat de voorgrond exact synchroon met de achtergrond beweegt.

Doe eens dwars

Een panorama kun je horizontaal of verticaal maken. Want behalve van een landschap kun je ook van hoge gebouwen of een bergpiek een mooi panorama maken. Daarnaast kun je in beide gevallen de camera rechtop houden of een kwartslag draaien. Dat draaien wordt in de panoramafotografie vaak gedaan. Want vooral bij brede panorama's is de foto erg lang en de hoogte naar verhouding klein. Je krijgt als het ware een heel smalle fotostrip. Draai je de camera in de portretstand, dan heb je ineens meer lucht en landschap in beeld. Je panorama wordt flink hoger. Wel moet je nu meer foto's maken om het panorama dezelfde breedte te geven.

Scherptediepte

Uiteraard wil je genoeg scherptediepte hebben. Dat werkt hetzelfde als bij elke andere (niet-panorama) foto. Afhankelijk van je objectief en hoe groot het gebied is dat je scherp wilt, kies je een diafragma. Hoe kleiner de lensopening (groot getal), des te meer scherptediepte je hebt. Bij een grote lensopening (klein getal) heb je juist weinig scherptediepte. Verder heb je in groothoek altijd meer scherpte dan wanneer je inzoomt. Als je onderwerp verder weg is, heb je ook weer meer scherptediepte dan wanneer je vlakbij scherpstelt. Er spelen dus veel factoren een rol. Als je een smartphone hebt, kun je het jezelf gemakkelijk maken door een app (zoals DOFMaster) op te zoeken waarmee je de scherptediepte berekent. Je kiest dan jouw cameramodel, stelt de brandpuntsafstand en de afstand in en vervolgens zie je exact van waar tot waar alles scherp genoeg op de foto komt.

Snijrestjes

Straks gaan we de foto's samenvoegen tot een panorama. Bij het in elkaar passen gaat helaas flink wat beeldmateriaal langs de randen verloren. Plaats het onderwerp daarom nooit te dicht bij de beeldrand. Van elke foto gaat een stukje van de boven- en onderzijde verloren. Van de eerste en laatste foto ook een stuk van de zijkant. Hoe breder het panorama en ook hoe onnauwkeuriger er gefotografeerd is, bijvoorbeeld niet vanaf een statief maar wat slordig vanuit de hand, hoe meer beeldmateriaal er verloren gaat. Sluit een fotoreeks altijd af met een extra foto waarop iets triviaals te zien is. Neem bijvoorbeeld de grond in beeld, of houd je hand voor de camera. Vooral als je meerdere panorama's op dezelfde locatie schiet, zie je dan meteen waar een volgende fotoreeks begint en laad je niet per ongeluk te veel of te weinig foto's in de fotobewerker.

marscha

Stitchen

Als de opnamen gemaakt zijn, is het tijd om op de computer het panorama samen te stellen. Hier kun je verschillende programma's voor gebruiken, want elke zichzelf respecterende fotobewerker is daartoe in staat. In Photoshop Elements kies je bijvoorbeeld Verbeteren/Photomerge/Photomerge-panorama. Je wijst de fotoreeks aan en kiest als lay-out doorgaans Automatisch. Het programma probeert het panorama zo natuurlijk mogelijk te maken. Zodra het panorama is samengesteld, kun je het beeld automatisch laten bijsnijden om de loze ruimte langs de randen kwijt te raken. Vervolgens kun je de foto retoucheren mocht dat nodig zijn, eventuele andere bewerkingen uitvoeren en tot slot het panorama opslaan. Meestal laat je de originele fotoreeks ook op schijf staan, mocht je het panorama ooit nog eens opnieuw willen stitchen.

Instant-panorama

Tegenwoordig zijn er allerlei camera's die het je een stuk makkelijker proberen te maken. Je hoeft niet langer een reeks losse foto's te maken en zelf de overlap in de gaten te houden. Welnee, je drukt op de knop en veegt met de camera opzij. Prompt staat een volledig in elkaar gestitcht panorama op je geheugenkaartje. Wat wil een mens nog meer. Nou, het is inderdaad erg gemakkelijk. Bovendien hoef je niet met een fotobewerker in de weer. Nadeel is de wat slordige manier van werken. Want zodra je de knop indruk moet je met een constante snelheid blijven bewegen totdat de camera zomaar ergens stopt of jijzelf de knop tijdens de veegbeweging loslaat. Zelf een panorama maken uit losse opnamen heeft in veel situaties voordelen. Zo is er meer rust, heb je de gelegenheid alles perfect in beeld te nemen en kun je steeds het beste moment afwachten voordat je afdrukt. Iemand die storend in beeld staat of een wolk die voor de zon schuift, het lost zich met een beetje geduld immers vanzelf op. Ook zijn er leuke trucjes mogelijk. Zo kun je iemand op elke foto laten poseren, zodat die persoon talloze keren in het panorama te zien is. Uiteraard in wisselende, ludieke poses.

Beweging

Panorama's en beweging gaan niet altijd samen. Fotografeer je in een omgeving waar bijvoorbeeld auto's rijden of mensen lopen, dan kan het zijn dat dezelfde persoon of auto op meerdere foto's staat. Soms is dat niet erg, maar wel als het onbedoeld, te vaak, of te opvallend gebeurt. Deels is dit te voorkomen door tegen de stroom in te fotograferen. Dat lukt goed als mensen, auto's en fietsers nagenoeg allemaal dezelfde kant op gaan. Dan beweeg jij de camera de andere kant op. Wedden dat alles en iedereen er dan maar één keer opstaat? Een andere oplossing is meer tijd tussen de opnamen te laten verstrijken. Dan is die ene auto of voetganger vast wel uit beeld verdwenen.

Reacties (8)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
TGphotografie op 28 september 2016 om 08:39

Helemaal toppie en geweldig om te doen zeer goede uitleg bedankt dikke duim.

Tjardi op 17 juli 2016 om 15:05

Had naar aanleiding van jullie uitleg op YouTube (2012) de z.g. "schuiftechniek", geprobeerd wat er van terecht komt als je, je camera verplaatst.
Ik verplaatste de camera 11x. Ca 25 m. Werkte vanaf een geasfalteerde weg. Met statief. Dus horizon e.d. bleef vrijwel op dezelfde plaats. Overlap lijkt correct. Lens op 36 mm. f.8.

Werk met Photoshop Première Elements 12. Die plakt het op geen enkele manier aan elkaar.
Letterlijk alle mogelijkheden geprobeerd. Geen idee wat er aan de hand is.
Hebben jullie een oplossing?

axelterpstra op 13 juli 2016 om 10:56

Zeer prettige uitleg en prachtige opnamen. Om direct aan te beginnen.

AdHartjes op 7 juli 2016 om 12:40

thanks
gr Ad

501210tl op 5 juli 2016 om 22:48

Nog nooit een panorama foto gemaakt, ga ik nu wel eens proberen. Lijkt me een mooie uitdaging. Overigens een goede uitleg.

ignas op 5 juli 2016 om 19:43

Artikel net een dag te laat. Zo te zien wel aan alle instellingen voldaan. Kijk eens op Facebookpagina "Keersluis Limmel".

pmschoonenberg op 5 juli 2016 om 19:23

Handige en nuttige handleiding, ga ik uitproberen. Dank.

hvr2105 op 2 juli 2016 om 07:43

leerzaam en begrijpelijk.