Meld je gratis aan
Sensormaat - Is groter altijd beter? © test, sensor, sensorformaat

6 januari 2017, 10:00

Is een grotere formaat sensor altijd beter? Dat hangt vooral van jou als fotograaf af. Schiet je vooral veel op straat of richt je je camera op verre vogels? Wil je megagrote prints van je beelden? Of zoek je die mooie achtergrondonscherpte? We laten de verschillende sensortypes de revue passeren en praten je bij over de laatste ontwikkelingen.

Ben je benieuwd hoe je camerasensor nu precies werkt? In dit artikel leggen we het helemaal aan je uit!

Beter, sneller, goedkoper

De kwaliteit van de sensoren is de laatste jaren enorm verbeterd. De meeste huidige sensoren combineren een enorme resolutie met een hoge scherpte. In tien jaar tijd steeg de megapixelnorm in een aps-c-sensor van 6 naar 24. Terwijl de scherpte tegelijkertijd ook toenam. Ook de contrastomvang, de mogelijkheid om een groot verschil tussen donker en licht weer te geven, groeide enorm, van ongeveer 8 naar 13 stops. De kleurweergave en het totale kleurbereik zijn met de nieuwe chips gigantisch verbeterd. De beeldprocessoren die de opnames verwerken hebben betere algoritmes en snellere chips, wat ten goede kwam aan de opnamesnelheid en de ruisniveaus. Sensoren werden naast groter en beter ook steeds betaalbaarder. Was tien jaar geleden een fullframe body alleen voor de echte pro, tegenwoordig koop je er al een voor nog geen duizend euro.

Marketinghype

De megapixelrace is sinds het ontstaan van de digitale fotografie slim ingezet. Vooral in het begin was meer megapixel een belangrijk verkoopargument. Feitelijk verbeterde de scherpte daarmee in eerste instantie nauwelijks. Meer pixels betekende vooral minder ruimte per pixel. Bij de kleinste sensoren leverde dit niet altijd scherpere beelden op. Pas later, toen de technologie van de beeldsensoren een vlucht nam, werd het mogelijk om zonder al teveel in te leveren op scherpte en ruisniveau, het aantal megapixels te verhogen.

Vooral de nieuwe backlit cmos-sensoren bieden enorme voordelen. Doordat de elektronica en de bedrading zich achter de chip bevinden, is de lichtgevoelige cel zelf veel groter geworden. Daardoor wordt per pixel veel meer licht opgevangen, zijn de beelden scherper met minder ruis.

Groter, groter, grootst

De geboorte van de aps-c-sensor was in eerste instantie nodig om reflexen betaalbaar te maken. Grote fullframe beeldsensoren waren toen nog veel te duur voor een consumentenversie. De beslissing van de fabrikanten om een kleinere sensor in een reflex te bouwen bracht een hele nieuwe reeks objectieven met zich mee. Doordat de aps-c-sensor een kleinere diameter heeft waren objectieven met een kleinere beeldcirkel dan fullframe een logisch antwoord. Ze zijn lichter, compacter en ook compacter dan fullframe objectieven en daardoor ook nog eens goedkoper in aanschaf. Je kunt ze helaas niet hergebruiken als je later overstapt naar een fullframe body.


Sensorformaten:
1 inch 8,8x13,2 mm
mft 13x17,3 mm
aps-c 15,7x23,6 mm
fullframe 24x36 mm
Hasselblad 32,9x43,8 mm

Is groter altijd beter?

Nee, niet altijd. Er zijn een paar optische en fysieke wetmatigheden die voor jou een kleine of juist een grote sensor erg aantrekkelijk maken. We zetten ze allemaal even voor je op een rijtje.

Kleinere sensoren zitten in compacte body's, ze zijn handzaam tijdens het fotograferen en handig voor op reis als je nog extra objectieven wilt meenemen. Kleinere body's zijn daarbij minder opvallend tijdens straatfotografie, een enorm voordeel.

Kleine sensoren gebruiken kleinere objectieven. Om een relatief kleine sensor uit te lichten is de diameter van het objectief kleiner. Door de 'cropfactor' kunnen de objectieven ook veel korter worden gebouwd. Daarom zijn die objectieven lichter, korter en vaak veel goedkoper.

De scherptediepte, het gedeelte in je opname dat scherp is, hangt sterk af van het gebruikte diafragma. Bij diafragma 1,4 heb je een kleine scherptediepte, bij diafragma F 22 veel. Maar ook het sensorformaat is van belang. Bij een twee keer zo grote sensor is de scherptediepte twee stoppen minder groot dan bij de kleine sensor. Een mft-sensor met een 45 mm-objectief met F 1,8 zal dezelfde scherptediepte opleveren als een fullframe camera met een 90 mm-objectief met F 3,6. Scherptediepte is vooral bij creatieve fotografie een onmisbaar instrument om diepte te creëren. Met een grote sensor ben je dan in het voordeel.

Grote sensoren hebben meer plek voor de lichtgevoelige cellen. Eén lichtgevoelige pixel op een 24 megapixel-sensor op een 1 inch-chip is veel kleiner dan één pixel op een 24 megapixel fullframe sensor. Die grotere pixel van de fullframe sensor vangt daardoor veel meer licht. Ruis krijgt minder kans en hogere contrasten worden beter vastgelegd, zodat de diepste schaduwen en helderste hoge lichten goed worden weergegeven. Daarom scoren grote beeldsensoren altijd veel beter op beeldkwaliteit.

Maar bedenk wel: die mooie scores halen deze sensors vooral als we de opnames als pixelpeepers op pixelniveau bekijken Al die verschillen in beeldkwaliteit vallen grotendeels weg als je alleen maar kleine opnames deelt op Zoom.nl, Facebook of Instagram. Of nauwelijks groter print dan 20x30 cm. Dan is het verschil in scherpte nauwelijks een issue, maar dan kan nog wel het verschil in scherptediepte van de diverse sensoren een dealbreker zijn.

We namen vier van de door onze zoom.nl-lezers meest gebruikte sensorformaten en zette die op een rij. Wat zijn de specifieke voor- en nadelen van deze sensoren in deze camera's? En waarom is deze camera voor jouw fotografie de perfecte body? Alle voorzien van een naar fullframe omgerekend lichtsterk 50 mm-objectief gingen we op pad.

Omdat de Sony RX100 IV in de 50 mm-stand een maximale opening heeft van F 2,8 hebben we bij deze testopnames met de andere camera's ook dit diafragma aangehouden.

1 inch-sensor

Sony RX100 IV
Deze Sony RX100IV is misschien wel een van de meest gewilde tweede camera van bezitters van fullframe camera's. Of een heerlijke reiscamera als je licht bepakt rond wilt trekken. Dit soort camera's zijn compact, licht, onopvallend en hebben vaak een heel hoge burstrate. Nooit meer een excuus om dat prachtige fotomoment te missen.



Gemiddelde beeldkwaliteit 1 inch sensor 7,0
Cropfactor 2,7
+ Zeer compacte body
+ Vaak zeer hoge burstrate
+ Ideale reiscamera
+ Contrastomvang circa 12 stops
- Minder mogelijkheid voor beperkte scherptediepte

Micro four thirds-sensor

Olympus Pen-F met 25mm f1,8
Panasonic en Olympus maken op dit moment uitstekende mft-camera's. Met een cropfactor van 2 zul je de echt lichtsterke objectieven moeten aanschaffen om een kleine scherptediepte te kunnen realiseren. 16 megapixel was jarenlang het plafond voor mft-sensoren. Die is met de komst van de Panasonic GX8 en Olympus Pen-F tot 20 megapixel opgehoogd. De meeste mft-camera's hebben een bijzonder effectieve sensorbeeldstabilisatie, waardoor je langer uit de hand kunt fotograferen zonder bewogen opnames.



Gemiddelde beeldkwaliteit mft-sensor 7,5
Cropfactor 2
+ Compacte body
+ Hoge burstrate
+ Contrastomvang circa 13 stops
+ Veel lichtsterke objectieven verkrijgbaar
+ Vaak uitstekende video inclusief 4K
- Wat duurder dan instapreflexen
- Minder mogelijk voor beperkte scherptediepte dan aps-c en fullframe

Aps-c-sensor

Nikon D7200 met Nikkor 35mm f/1.8G
Aps-c-sensoren zitten zowel in reflexen als systeemcamera's. De resolutie varieert van 16 tot 24 megapixel. De kwaliteit van de aps-c-sensoren is de laatste jaren enorm verbeterd. Zowel op het gebied van resolutie, scherpte, contrastomvang als ruisniveau. Op dit moment hebben de aps-c-reflexen, onder meer dankzij hun immense objectievenaanbod nog steeds de meeste potentie. De duurdere reflexen met aps-c-sensoren bieden je vooral meer AF-punten, meer videomogelijkheden tot 4K en extreem hoge framerates. Perfect dus als sport- of actiefotografie je ding is.

Met verlengingsfactor 1,5 groeien de brandpunten tot voor sport- en natuurfotografen perfecte proporties uit. Zeker als je bedenkt dat dure fullframe objectieven in dat extreme telegebied bijna onbetaalbaar zijn.



Gemiddelde beeldkwaliteit aps-c sensor 8,0
Cropfactor 1,5
+ Zeer betaalbare instapbody's
+ Enorme keuze aan objectieven
+ Contrastomvang circa 14 stops
+ Veel lichtsterke objectieven verkrijgbaar
+ Goede videomogelijkheden, meestal Full HD
- Minder mogelijkheid voor beperkte scherptediepte dan fullframe
- Minder compact dan mft en 1 inch

Fullframe sensor

Canon 5DS met Canon EF 50mm f/1.2L USM
Fullframe is aan een opmars bezig en dat heeft niet alleen met de lagere prijs te maken. Fullframe sensoren bieden een groot aantal voordelen ten opzichte van de kleinere sensoren. Zo hebben dezelfde hoeveelheid megapixels veel meer plek op een fullframe sensor dan op een kleine 1 inch sensor. Dat geeft scherpere beelden, minder ruis bij hogere gevoeligheden en een hogere contrastomvang. Maar het grootste voordeel van fullframe blijft de mogelijkheid om een zeer beperkte scherptediepte toe te passen. Of dat nou in een portret of een productopname is.



Gemiddelde beeldkwaliteit fullframe sensor 9,0
Cropfactor 1
+ Resolutie
+ Scherpte
+ Kleurweergave
+ Contrastomvang circa 15 stops
+ Beperkte scherptediepte
- Groter en zwaarder dan body's met kleinere sensoren
- Duurder dan aps-c
- Duurdere objectieven
Het formaat van de sensor bepaalt ook de cropfactor van je brandpuntsafstand. Lees hier alles over het verschil in beeldhoek tussen fullframe en cropframe.

Reacties (20)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
Django op 12 januari 2017 om 17:03

Op zich een aardige vergelijking door uit te gaan van steeds dezelfde beeldcompositie.
Wel wat eenzijdig qua beoordeling wat mij betreft. Er wordt in dit artikel vanuit gegaan dat minder scherptediepte altijd beter is. Weinig scherptediepte kan hele mooi plaatjes opleveren, maar soms wil je juist wat meer scherptediepte hebben. Vooral bij Macro merk ik dat het fijn is om net wat meer scherptediepte te hebben met mijn MFT camera. Ook bij landschapsfotografie, wil je juist meer scherptediepte hebben.
Voor mij zit MFT daarmee precies in de Sweet Spot van beeldkwaliiteit, haalbare scherptediepte, draagbaarheid en andere mogelijkheden.

Motordrive op 11 januari 2017 om 07:13

Over refelxcamera versus systeem camera: Wat wil iemand fotograferen, natuurlijk kan je met beiden alles fotograferen maar de systeemcamera blijf bij macro en actie foto s toch wel in gebreke en zo zal deze bij straat fotografie wel populair blijven.
Om nu te stellen dat er opeens veel minder mensen aan macro gaan doen lijkt mij absurt.
Ik zie dus die switch niet zo snel gebeuren, elk systeem heeft zijn eigen liefhebbers.
Was vroeger zo en zal eerst wel zo blijven ook.
Ik reken dus niet mee dat men het nieuwste van het nieuwste wil en gaan switchen omdat het een mode gril is.....
Wel kan ik me indenken dat je een systeem camera naast een reflex wil om allround te zijn.
Kortom de doelgroep zal in mijn ogen dus bepalend blijken.
Kwaliteit is bij beide groepen te vinden!

Photodoos op 10 januari 2017 om 22:07

https://youtu.be/MytCfECfqWc Ook een leerzaam filmpje.

Photodoos op 10 januari 2017 om 21:20

Wat ik een beetje mis wat betreft scherpte diepte is dat deze ook afhankelijk is van de brandpuntsafstand. Eerst gebruikte is mijn 24-105 op een APS-c 60D en nu op een full frame 6D. Met deze dezelfde lens op 24 mm is de hyperfocale afstand op de 6D korter en het gebied in focus is groter. Dit komt omdat de 24mm zich op de 60D gedraagt als een 38mm lens. De scherpte diepte zou groter zijn op de 60D met een 15mm lens. (Reken maar na)

Spijkers op 10 januari 2017 om 20:01

werk al een paar jaar met NIKON p510 , ook vanwege gedeeltelijke invaliditeit . is voor mij prima met 42 x zoom . P.S. heb geen geld voor een betere

perez op 10 januari 2017 om 19:59

Leuk artikel maar wat ik me wel afvraag waar u een FF camera koopt beneden de 1000 euro? Ik fotografeer zelf met Nikon en bij mij weten is de goedkoopste FF nog een oiudje (D610) en zelfs die zit nog boven deze prijs.

rob1951 op 10 januari 2017 om 22:49

Sony A7
............bij gerenommeerde fotowinkel €979

perez op 11 januari 2017 om 00:38

Dank voor de info Rob maar ik zit natuurlijk vast aan Nikon.

albertgeurts op 10 januari 2017 om 19:15

Ik heb voor de grap de foto van de Sony RX100 IV gedownload en gekeken naar de details waarmee de foto is gemaakt. verrassend.

eiras op 6 januari 2017 om 20:18

Bij MFT staat dat deze wat duurder zijn dan instapreflexen, rare opmerking. Als je kijkt naar de instappers van Olympus en Panasonic scheelt dat niets in de prijs met de instappers van Canon en Nikon maar heb je een technisch een veel modernere camera met zeer goede tot uitstekende video mogelijkheden.
Panasonic is vooral in video de top.
Ik heb onlangs na lang vergelijken een Olympus OM-D E-M10 Mark II gekocht, in die prijsklasse is er geen Dlsr die hieraan kan tippen.
Met de nieuwe Olympus E-M1 Mark II en de Panasonic DMC-GH5 is het hoge segment ook voorzien.
Ik denk dat systeemcamera´s de killers zijn voor Canon en Nikon, het semi en professionele zullen ze wel houden maar het gros van de mensen zullen in de nabije toekomst fotograferen met telefoon en systeem camera´s.

Photodoos op 10 januari 2017 om 21:13

Voor de prijs van een Omd E-M1 koop je ook een Nikon D750 of een Canon 6D ik denk dat deze wel aan de Olympus kunnen tippen, zeker wat foto's betreft, video is een ander verhaal.

rob1951 op 7 januari 2017 om 11:16

........Ik ben een fan van Olympus, heb zelf kortgeleden ook de OM-D E-M10 Mark II gekocht, maar de opmerking van Cees de Jonge is wel juist.
De nieuwste Canon instap spiegelreflex de 1300D is met objectief de helft goedkoper.
Bij bekende fotozaken €329.........
OK de Olympus heeft natuurlijk veel meer te bieden, maar dat is niet relevant bij zijn opmerking.
Dat is gewoon een nuchtere constatering.
Iemand die maar €350 te besteden heeft, kan voor dat geld wel een instap reflex kopen, maar geen MFT met zoeker.

Ik ben het wel 100% eens met jouw opmerking dat systeemcamera's killers zijn voor Canon en Nikon.

Hartelijke groet, Rob

eiras op 7 januari 2017 om 20:41

Hallo Rob, jij hebt ook gelijk
De Canon 1300D heeft een sensor die eigenlijk nog uit 2010, trieste AF dan zou ik liever onderin gaan kijken bij de systeemcamera´s Ik roep maar wat Panasonic DMC-GF7 in MFT voor 379, of met APC Sony Alpha A5000 ICL ook voor 379. Beide zonder zoeker, maar ik vraag mij of je de zoeker van de 1300D goed kunt gebruiken, vraag mij trouwens toch af of de mensen die in deze prijsklasse iets kopen de zoeker eigenlijk nog wel gebruiken.

rob1951 op 7 januari 2017 om 21:11

Jij hoeft mij niet te overtuigen hoor, ik heb naast mijn Nikon D3100 nu twee Olympus camera's, een Pen zonder- en een OM-D met zoeker..........
Ik gebruik mijn Nikon nog maar een enkele keer.
Maar met de zoeker van de Canon 1300D is waarschijnlijk niets mis, vergelijkbaar met de zoeker van mijn Nikon D3100 wat trouwens best een goede camera is.
Maar het gewicht en de grootte van, vooral de objectieven hè.........daar scoren MFT camera's mee en natuurlijk het autofocussysteem en het aantal focuspunten.

Persoonlijk roep ik al een hele tijd, dat een camera met spiegel, in de toekomst voor amateurfotografen niet meer interessant zal zijn.
Vooral ook omdat je nog niet zo lang geleden in het amateurwereldje alleen voor vol werd aangezien als je een 'grote' camera met een flink objectief om je nek had hangen.
Nu telt dat niet meer............
Ik heb groot respect voor merken als Canon en Nikon, maar goeiedag zeg.........wat hebben die de boot naar een nieuw camerasysteem gemist.
Dat een merk als Sony, een fabrikant van televisies nu fantastische fullframe systeemcamera's kan leveren met daarbij een uitgebreide range super objectieven, en dat Canon en Nikon die nog niet hebben is toch niet te geloven.
De vraag is of die achterstand nog wel in te halen is..........

perez op 10 januari 2017 om 21:53

Beste Rob, ik kan niet voor Canon spreken maar wel voor Nikon. Nikon zal zich steeds meer en meer gaan richten op de vergevorderde amateur en pro's. Dus ze hebben niet de boot gemist maar een duidelijke keuze gemaakt. Ik weet niet of Canon dit gaat volgen. Voor de gewone consument zijn er nog talloze andere merken die zich nog wel met betaalbare camera's en objectieven bezig zullen houden. Ik ben er als Nikon fotograaf echter wel gelukkig mee dat ze een keuze hebben durven maken. Mvg., Lauran

rob1951 op 10 januari 2017 om 23:18

Leuke discussie, daar hou ik van

Hoezo, ik kan wel voor Nikon spreken? Ben jij een werknemer van Nikon?
Hoezo, Nikon heeft een duidelijke keus gemaakt, denk je dat, of is het zo.
En hoe kom je dan aan die, toch, insite-information waarover ik nog nergens anders iets heb gelezen.
Wat de vergevorderde amateurs betreft...............ik ken een fotograaf, vergevorderd en in het bezit van een Nikon body en een hele range Nikon objectieven. Moet eigenlijk zeggen, was in het bezit.........want hij heeft alles verkocht en een Olympus OM-D E-M1 plus alle Olympus pro objectieven gekocht.
Ik zie op Zoom, de ene na de andere fotograaf overstappen op systeemcamera's.
Geloof me, als je als fabrikant denkt dat 'vergevorderde' amateurs spiegelreflex camera's trouw zullen blijven dan schaats je op heel dun ijs.
Vergeet ook niet dat de hele markt van compact camera's is weggevallen door de opmars van het fotograferen met de smartphone.

En waar blijft Nikon nu eens met die drie compactcamera's met 1inch sensor die ze nu al een jaar geleden hebben aangekondigd en die al een jaar bij alle grote fotowinkels als 'nog niet leverbaar' staan vermeld?

Hartelijke groet, Rob

eiras op 7 januari 2017 om 21:33

Haha doe ik ook niet, ik ben blijkbaar erg enthousiast
Ik kom van vele jaren Pentax af, het werd mij, mede door mijn ziekte, allemaal te zwaar, als ik zie wat ik aan gewicht in mijn tas had zitten, ook werd mijn gear K10D wat te oud en moest toch vernieuwen. Ik heb in het voorjaar alles verkocht en na lang wikken en wegen tussen Panasonic en Olympus toch voor de laatste gekozen, mede door de in camera stabilisatie, de formidabele zoeker, prachtig ontwerp en deels de prijs deden mij voor de OMD 10 mark II kiezen. Geen spijt van gehad. Ik heb nu de 14-42 EZ, 40-150, 75-300 en 30 macro en het past samen met de camera in een kleine tas en het weegt weinig.
Sony is wel verklaarbaar, zij beheersen de sensor markt en verdienen dus op meerdere fronten. Ik heb een pocket Sony WX350 die altijd onder de autostoel klaar ligt en ik moet zeggen voor zo´n klein ding perst het er knap foto´s uit. Ik heb nog even naar de RX100 gekeken, maar dat werd mij te gek wat prijs betreft voor die specs.

amused op 6 januari 2017 om 18:38

lol, je vergelijkt een 2000,- lens op een fullframe camera en vergelijtk die met de 300,- lensen van Nikon en Olympus...
geef mij maar m43 en die word met deze vergelijking mooi naast APS-C en FF gezet op een eerlijkere manier.
http://www.stevehuffphoto.com/2015/02/23/mirrorless-battle-micro-43-vs-aps-c-vs-full-frame/

mvbalkom op 10 januari 2017 om 19:27

gezien het prijs verschil normaal natuurlijk maar het verschil / kwaliteit is dan ook duidelijk zichtbaar in de opnames hierboven. De crop camera's zijn duidelijk te herkennen aan de 'harde contrasten' en dan bekijk je het resultaat slechts op klein formaat ....

amused op 10 januari 2017 om 21:45

Ligt eraan, als ik de 50mm f/1.8 lens van Nikon van 219,- op een Fullframe vergelijk met de 25mm f/1.2 lens van Olympus ga ik denk ik toch voor de Olympus ga maar goed. Het heeft beide zijn voordelen. Maar ik gaf alleen aan dat ik de vergelijking niet geheel eerlijk vind qua lensen