Meld je gratis aan
Basiscursus sportfotografie - Ga voor de gouden sportfoto © motorsport, sportfotografie, panning

20 januari 2017, 11:00

Met de Olympische Spelen, het EK voetbal en de Tour de France in aantocht wordt het smullen van mooie sportfoto's. Alleen professionals mogen bij de grote evenementen op de eerste rang fotograferen. Maar als liefhebber kun je toch nog veel bereiken. We geven je tips waarmee je zelf direct aan de slag kunt.

Moet je teamfoto van een sportploeg maken? Lees dan deze blog van Tino van Dam voor een flinke stapel tips!
Het is altijd weer een fascinerend gezicht om de professionele sportfotografen aan het werk te zien. De snelle camera's en de grote teleobjectieven doen menig fotoliefhebber kwijlen. Toch bepaalt de apparatuur maar een klein deel van een goede foto. Een goede sportfotograaf kent de sport die hij fotografeert door en door en weet zo een foto te maken die het verhaal vertelt. Want net als bij gewone fotografie, draait het bij sportfotografie ook om het vastleggen van een verhaal.

erki67

Snelle camera's

Voor sportfotografie heb je niet per se een snelle camera nodig. De Amerikaanse fotograaf David Burnett fotografeerde de Olympische Spelen in 2004 met een 4x5 inch camera. Daarmee moet je alles handmatig doen en na elke opname een nieuwe film laden. Ook de Pool Thomas Gudzowaty, die dit jaar bij de World Press Photo won, legt met een dergelijke camera actie vast. Het kan dus, maar het zijn de uitzonderingen op de regel.

De meeste sportfotografen werken met geavanceerde camera's. Deze hebben een goede autofocus en kunnen meerdere beelden per seconde vastleggen. Staar je daarbij niet blind op de getallen. Het komt altijd nog neer op een goede timing. Als die verkeerd is, mis je zelfs bij die hoge snelheid nog het goede beeld. Toch zijn meerdere opnames per seconde wel prettig om mee te werken; met vijf of zes per seconde kun je goed uit de voeten. De meeste moderne spiegelreflexcamera's halen dat wel. Minstens zo belangrijk als het aantal beelden is de buffer van de camera. Als die niet groot genoeg is, zit je zo te wachten voor je weer kunt fotograferen. Dan zul je net zien dat je hét moment van de wedstrijd mist. Probeer dus goed het moment af te wachten en gebruik de camera niet als een mitrailleur.

Objectieven

Sportfotografie lijkt bij uitstek geschikt voor de grote teleobjectieven. Zeker bij sporten als voetbal en atletiek, waarbij je vaak op grote afstand van de sporters bent, zijn ze zeer zinvol. Je kunt dan alsnog een mooie close-up maken van de sporter in actie. Net als bij de camera's geldt ook hier niet per se dat meer beter is. Bij sporten waar je vrij goed dichtbij kunt komen, zoals wielrennen, heb je aan een 70-200 mm al een mooi bereik. Daar kun je eventueel een teleconverter bij gebruiken, waarmee je het brandpunt verlengt. Dat gaat wel ten koste van de gevoeligheid van het objectief. Een 1,4x converter kost één stop aan licht. Soms werkt de autofocus niet meer als je een niet lichtsterk objectief gebruikt.

Naast de teleobjectieven zijn ook korte brandpunten geschikt. Achter het doel staat vaak een camera met een enorme groothoek opgesteld. De groothoeken zijn ook erg mooi voor het maken van overzichten. Bij wielrennen kun je meestal dicht bij het parcours komen, waardoor je met een groothoek vaak indrukwekkende foto's kunt maken.

theivanels

Autofocus

Een goede autofocus is erg belangrijk als je sport wilt fotograferen. Dat wil zeggen, het zal je een hoop ergernis besparen. Want een te langzame of onnauwkeurige autofocus helpt je van de regen in de drup. Gelukkig hebben de meeste camera's tegenwoordig wel een goede autofocus. Zelfs met systeemcamera´s kun je uitstekend werken met bewegende onderwerpen. Een belangrijke factor bij de autofocus is het objectief. De duurdere lichtgevoelige objectieven zijn hier in het voordeel. Zeker als ze een ingebouwde scherpstelmotor hebben, zoals de USM-objectieven van Canon en de AF-S-objectieven van Nikon.

Om beweging goed te kunnen volgen, moet de autofocus wel goed ingesteld worden. Als het onderwerp een rechte lijn recht op de camera aflegt, is dat niet zo moeilijk. Maar dat gebeurt zelden. Fietsers versnellen en vertragen veel en rijden ook niet altijd in een rechte lijn. Voetbal is wat dat betreft helemaal een uitdaging, omdat de beweging helemaal willekeurig lijkt. Daarbij heb je ook nog eens de kans dat een andere speler ineens door het beeld loopt. Voor de autofocus is dat allemaal erg lastig. Iedere sport vraagt eigenlijk een eigen instelling. Dat je de camera het beste op continu autofocus kunt zetten, ligt voor de hand. Bij Canon kun je ook kiezen voor Ai Focus, waarbij de camera doorgaat met scherpstellen als er een beweging wordt waargenomen, maar Ai Servo is aan te raden. Dan weet je zeker dat de scherpstelling door blijft gaan zolang je de ontspanknop of de AF-knop ingedrukt houdt.

Scherpstelvelden

Omdat sporters, en zeker voetballers, zelden in een rechte lijn bewegen moet de autofocus vanzelf overschakelen op een ander scherpstelveld als de sporter door het beeld beweegt. Daar zijn, afhankelijk van je merk camera, meerdere opties voor. Nikon heeft al heel lang het 3D-AF, waarbij je het scherpstelveld ook ziet bewegen. De autofocus houdt daarbij ook rekening met de kleur. Het lijkt de ideale instelling, maar het werkt zeker niet feilloos. Je kunt ook altijd het onderwerp in het midden houden en dus je camera meebewegen. Dat levert wel een redelijk saaie compositie op, maar het verhoogt de kans op een scherpe foto wel. Het middelste scherpstelpunt is het meest gevoelig.

idi020

Bevriezen

De meeste sportfoto's zijn mooi, omdat ze een moment helemaal stilleggen. Dat betekent hoe korter de sluitertijd, hoe beter. Wat de beste sluitertijd is om een beweging te bevriezen, hangt af van veel factoren. Is het onderwerp dichtbij, dan moet de sluitertijd zeker kort zijn. Het onderwerp beweegt dan namelijk relatief gezien veel sneller. Het argument dat je met een groothoek met langere sluitertijden kunt werken, gaat dus niet op. De regel dat de kortste sluitertijd één gedeeld door het brandpunt is (dus 1/50 seconde bij 50 mm), geldt alleen om je eigen trillingen te bevriezen.

Je kunt de sluitertijd verkorten door een groter diafragma te gebruiken en de lichtgevoeligheid te verhogen. De belichting wordt immers bepaald door de combinatie van de sluitertijd, diafragma en de iso-waarde. Zeker bij zaalsporten, maar ook bij voetbal 's avonds zul je al snel de gevoeligheid moeten verhogen. Om in een voetbalstadion bij 1/500 seconde te kunnen fotograferen, zit je al snel op F 4 en iso 3200. Gelukkig worden de camera's steeds beter bij hogere gevoeligheden. Ook overdag kun je met een hogere gevoeligheid gaan werken om én een grote scherptediepte te krijgen en de beweging te bevriezen. Zeker bij groothoekopnames is dat vaak mooi. Probeer ook eens andersom te denken en juist met een langere sluitertijd te werken. Zo kun je beweging goed weergeven. Een mooi voorbeeld is een peloton dat onscherp door het landschap zoeft. De camera meetrekken werkt dan ook erg goed; de wielrenner scherp en de achtergrond bewogen en onscherp. De sluitertijd moet, zeker bij profwielrenners, niet te lang zijn, want anders is alles onscherp door de hoge snelheid die ze halen.

imaginary-n

Rust

Een onscherpe achtergrond werkt bij sportfotografie erg goed. Zeker in een stadion heb je al snel heel veel reclame in beeld, of veel mensen. Dat leidt erg af en is vaak weinig informatief. Mede daarom werken veel sportfotografen met een groot diafragma, niet alleen vanwege de kortere sluitertijd dus. Alle aandacht gaat dan naar de sporter en niet naar alle storende elementen in de achtergrond. Met een lang brandpunt wordt dat effect verder versterkt. Bij buitensporten heb je meer mogelijkheden om een rustig beeld te maken. Met een sport als wielrennen of triatlon kun je een stuk op het parcours opzoeken met een goede voor- en achtergrond, waar weinig mensen staan. Lastig wordt het bij grote (internationale) wedstrijden in een stadion, daar zit je vaak op een tribune en kun je de reclame of de mensenmassa niet buiten beeld houden. Alleen de professionele fotografen kunnen dan dichtbij genoeg komen om een mooi schoon beeld te maken.

Timing

Bij sportfotografie komt het aan op goede timing. Daarvoor helpt het als je de sport goed kent. Wie nooit handbal kijkt en de spelregels niet kent, heeft het moeilijk om het juiste moment goed vast te leggen. Een goede sportfotograaf kan anticiperen. Dat vergt veel oefening en continu blijven kijken. Voor je het weet heb je een belangrijk moment gemist. Let niet alleen op de actie, maar ook op de uitdrukkingen van de sporters. Als een atleet bijna over de streep komt, zie je een en al kracht in het gezicht. Dat is een prachtige uitdrukking en interessanter dan het moment dat hij net gefinisht is. Hoewel ook de ontlading weer een foto waard kan zijn. Een overwinning of doelpunt levert niet altijd de beste sportfoto op. Goed blijven kijken dus en niet snel tevreden zijn. Wees daarom ook niet al te zuinig met het aantal foto's dat je maakt. Weggooien kan altijd nog.

In 2016 kwamen er op Zoom.nl heel wat mooie sportfoto's voorbij. Bekijk ze allemaal in deze collectie.

Reacties (1)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
maddonk op 20 januari 2017 om 13:23

Hallo Bas, je geeft aan dat de apparatuur maar een klein deel van een goede foto bepaalt. Daar ben ik het mee eens. Maar wat ik mis in je stuk is dat de lokatie vanwaar je schiet dus de opstelling van de fotograaf het belangrijkste is voor een goede sportfoto. Een voetbalwedstrijd vanuit een laag standpunt dus vanaf het gras fotograferen geeft veel mooiere beelden. Een motorfoto vanuit de Geert-timmer bocht binnenzijde staat bijna garant voor spectaculaire beelden. De meeste van ons zullen de mogelijkheid niet krijgen om deze beelden te maken want accreditaie krijgen bij hogere sportwedstrijden is maar aan weinigen toebedeeld... Een goede amateur sportfotograaf zal dus creatief moeten omgaan met lokatie en moet werken met de belemmeringen die hij krijgt. Vanachter een hek, vanaf een trubune. Dat maakt de euforie wanneer er een prachtige plaat geschoten is des te meer! Ik fotografeer nu bijna 10 jaar sport en krijg gelukkig steeds meer toegang tot prachtige lokaties dichtbij de sport maar dit is en blijft een ware strijd... Dank voor je mooie bijdrage! Met sportieve groet! Arno Steeman