Meld je gratis aan
Hoe stel je het beste en snelste scherp? - 3 manieren om beter scherp te stellen © tips, autofocus, scherpstellen

11 januari 2017, 15:00

Een van de belangrijke kwaliteiten van een goede foto, is dat hij altijd op precies het juiste punt scherp is. Soms heb je ruim de tijd om een foto te maken en scherp te stellen, maar soms beweegt het onderwerp snel of is het moment zo weer voorbij. Hoe kun je dan het beste scherpstellen? Wij geven je drie manieren om meer uit je camera te halen!

Als je fotografeert in de volautomatische stand van je camera, dan bepaalt je camera op welk gebied in het beeld wordt scherp gesteld. Vaak gaat dit goed, maar het gebeurt ook regelmatig dat je camera op iets anders scherpstelt dan jij bedoeld had. Met deze drie methodes heb je zelf meer controle over scherpstelling en autofocus.

Backbutton

Waarom gebruik je back button focus?
Dit is een functie die nog lang niet iedere fotograaf heeft ontdekt, terwijl de meeste camera's dit wel bieden (vaak via een aparte instelling in het menu). Met back button focus regel je de scherpstelling via een aparte knop, los van het maken van de foto zelf. Het eerste belangrijke voordeel: je hoeft niet bij elke verandering van een instelling opnieuw scherp te stellen. Verander je bijvoorbeeld de sluitertijd of iso-waarde tussen de foto's door en verandert er niks aan je positie ten opzichte van het onderwerp, dan hoef je ook niet verplicht opnieuw scherp te stellen.

Dit helpt bijvoorbeeld als je wilt herkaderen na het scherpstellen. Je stelt scherp op een punt, kadert je camera zoals je de compositie wilt hebben en maakt de foto. Wil je daarna nog eenzelfde foto maken met een iets hogere ISO-waarde? Dan druk je gewoon de sluiter in en hoef je niet opnieuw scherp te stellen. Handig!

ReZon

Let op: Als je de diafragma-waarde aanpast verandert er iets in de scherptediepte van de foto en is het vaak wel beter om opnieuw scherp te stellen.

Daarnaast heeft back button focus in sommige camera's invloed op het wisselen tussen 'Continuous AF' en 'Single AF'. Als je een zelf aangewezen knop op de achterzijde van de camera gebruikt om scherp te stellen, dan kun je die in sommige camera's standaard instellen op 'Continuous AF' (bij Canon 'AI Servo', bij Nikon 'AF-C'). Druk je die knop in, dan stelt hij continu scherp en volgt de camera een bewegend onderwerp. Druk je hem kort in, dan stelt hij eenmalig scherp terwijl je hem inhoudt (single AF). Op die manier kun je veel sneller wisselen tussen Continuous AF en Single AF - iets wat je anders apart moet instellen in het menu van de camera. Dit voordeel klinkt niet heel belangrijk, maar het kan net de tijd schelen die je nodig hebt om te blijven fotograferen; je hoeft niet een menu in te duiken om de AF-modus te veranderen als een onderwerp plotseling beweegt.

Onneke-pieters

Tot slot levert back button focus je iets meer accu op. Scherpstellen kost namelijk stroom, en als dit niet de hele tijd opnieuw moet tussen de foto's door, bespaar je simpelweg een beetje accu. Zeker bij bijvoorbeeld de Sony A7 camera's is dit een handige bijkomstigheid.

Het instellen van back button focus verschilt enorm per camera. In Canon camera's vind je de optie vaak onder het Custom Functions menu (C.Fn). Daarin kun je kiezen voor de Shutter/AE lock button en vervolgens de optie AE lock/AF selecteren (hoe dit precies wordt aangegeven kan verschillen per camera). Op Nikon camera's kun je dit instellen via het Custom Setting Menu (het pennetje). Je selecteert dan 'controls' en dan de 'Assign AE/AF-L'-knop. Hier kies je bij Press voor AF-On. Ook hier kan het per Nikon camera verschillen.

Als je precies wilt weten hoe je back button focus bij jouw camera instelt, kun je het beste even Googelen. Typ je cameratype in met 'back button focus' erachter, de kans is dan groot dat je meteen op een website komt waar je de instructies kunt lezen.

Minimalb

Fasedetectie en contrastdetectie

Fasedetectie

In spiegelreflexcamera's kom je de oudste scherpstelmethode tegen en dat is fasedetectie. Hier bepaalt een opklapbare spiegel of je beeld hebt in de zoeker of dat het licht naar de beeldsensor gaat om een foto te maken. Wat weinig mensen weten, is dat het midden van de spiegel een klein beetje licht doorlaat. Via een tweede kleinere spiegel wordt dit naar de onderkant van de camera gestuurd. Daar bevindt zich een speciale module met autofocussensoren. Die AF-sensoren hebben helemaal niets met de beeldsensor te maken, ze worden puur en alleen gebruikt om scherp te stellen. Het bijzondere van deze AF-sensoren is dat ze niet alleen weten of iets scherp of onscherp is. Bij onscherpte vertellen ze de camera ook hoeveel en in welke richting (dichterbij of verder weg) het objectief moet bewegen om het onderwerp wel scherp te krijgen. Dankzij die informatie kan de camera de lens in een keer naar het juiste punt sturen. Scherpstellen via fasedetectie werkt daarom ongelofelijk snel.

I-j-m

Contrastdetectie

In de live-view modus van je camera is een andere manier van scherpstellen nodig, de contrastdetectie. Om namelijk beeld op het scherm te krijgen, moet de beeldsensor actief zijn en daarvoor moet de spiegel zijn opgeklapt. Niet alleen de optische zoeker, maar ook de speciale AF-sensoren onder in het toestel raken hiermee buiten gebruik. Nu de beeldsensor toch aan is, wordt het digitale beeld geanalyseerd. Pixels worden door de camerasoftware met elkaar vergeleken om te zien of het onderwerp scherp is. Bij een hoog contrast is het beeld scherp, bij een laag contrast is het onderwerp onscherp(er). Hoe zit dit? Stel dat je een zwart punt op een wit vlak fotografeert. Alleen als er een abrupte overgang is (hoog contrast) van zwart naar wit, is het beeld scherp. Bij onscherpte verandert de zwarte punt namelijk in een vage grijze vlek en neemt het contrast af.

Je camera zoekt steeds naar de beste scherpte. Scherpstellen via contrastdetectie gaat daarom wat langzamer dan fasedetectie. Vooral in de begintijd van liveview was het ronduit traag. Bij fasedetectie is dat zoeken niet nodig. De lens wordt direct naar het juiste punt gestuurd en daarom werkt het sneller. Contrastdetectie blinkt daarentegen weer uit in nauwkeurigheid. Omdat pixels van het echte beeld worden vergeleken, kan de hoogste scherpte worden behaald. Bij fasedetectie staat de beeldsensor buitenspel. Er wordt een aparte AF-module gebruikt. Die is uiteraard nauwkeurig uitgelijnd, maar toch kan er een minieme afwijking zijn, zodat foto's mogelijk een fractie minder scherp zijn.

Sake-van-Pelt

Focus peaking

De autofocus is in veel situaties een fantastisch hulpmiddel, maar niet altijd. Bijvoorbeeld wanneer er weinig of geen contrast is tussen het onderwerp en de achtergrond. Of wanneer je onderwerp zich achter een voorgrond bevindt (bijvoorbeeld een hert dat tussen het struikgewas loopt). In zulke gevallen kun je beter handmatig scherpstellen. Een van de nieuwste scherpsteltechnieken die helpen om sneller handmatig scherp te stellen is 'Focus Peaking'. Dit wordt al veel gebruikt door videomakers om het scherpstelpunt soepel te verschuiven, maar baant nu zijn weg naar de fotografie en zit standaard in veel systeemcamera's. Focus Peaking werkt door het detecteren van randen met het hoogste contrast in het beeld. De randen in het contrast krijgen een felle kleur naar keuze, om ze meteen te herkennen in de live-view modus. Dit lijkt veel op contrastdetectie en op een bepaalde manier is het dat ook. De camera gebruikt rood, blauw, groen, wit, geel of een andere kleur voor het herkennen wat er in focus is en wat niet. Dit valt op, omdat deze kleur contrasteert met de kleuren in het daadwerkelijke beeld.

Dit filmpje laat snel de basis van Focus Peaking zien.



Tip: Probeer uit welke methode jij het prettigste vindt werken. Oefen het scherpstellen goed, zodat je het helemaal onder de knie hebt als het moment zich voordoet waarop je die supermooie foto wilt maken.

Reacties (7)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
Amalphi op 6 februari 2017 om 21:39

Goed artikel! Ik ben gelijk begonnen met het oefenen van handmatig scherpstellen via live-view. BBF gebruik ik al enige tijd. Bevalt tot nu toe goed.

leo15 op 25 januari 2017 om 14:36

BBF zou ik iedereen willen aanraden. Het went snel en de voordelen t.o.v.scherpstellen met de ontspanknop zijn groot. Ik fotografeer veel voetbalwedstrijden en daar bewijst het zijn voordelen. Op mijn Canon 70D is het instellen simpel. Zoek het anders op op internet voor je specifieke camera.

Yol op 17 januari 2017 om 23:10

Ik denk dat lezers meer hebben aan hoe iets in te stellen is dan hen te vertellen dat het kan. Ik zie dat veel in de artikelen van zoom. Het "backbuttongebeuren" is daar weer een voorbeeld van.

gemarne op 17 januari 2017 om 18:58

Ik begrijp weinig van dit artikel. Wat is er snel aan handmatig scherpstellen? Verder begrijp ik de uitleg van de back focus button niet en gaat het filmpje wat over focus peaking zou gaan over timelapse foto's?!?

JeJeEs61 op 14 januari 2017 om 16:28

Voor handmatig scherpstellen heb ik een matglas met micro prisma ring, met daarin een split-prisma geïstalleerd. Eigenlijk is dit een uit de analoge SLR's van Nikon afkomstig K3 matglas, aangepast voor de d700. Het zal wel ouderwets zijn, maar ik ben verknocht aan dit type matglas. Daarbij komt dat ik als brildrager sowieso al enige moeite heb met handmatig scherpstellen aan de hand van het beeld dat in een standaard zoeker geprojecteerd wordt. Vanwege dioptrie instelmogelijkheden v.s. lenssterkte van de bril.
Voor diegenen die denken: "Dat lijkt mij ook wel wat" kijk eens op www.focusingscreen.com
Die hebben voor bijna iedere camera wel een speciaal matglas.

PtR op 11 januari 2017 om 21:09

Dat backbuttonfocus wil bij mij nog niet landen. Ik voel dat het waardevol is maar in de praktijk lukt het me nog niet. Wat ik ontzettend mis is een aanduiding van je scherptediepte in relatie tot je afstanden op het objectief. Ik had dat bij mijn oude, analoge, Leica, en daarmee kon je zonder scherpstellen in je zoeker gewoon aan de hand van de schaalverdeling op de lens, scherpstellen. Dat mis ik echt.
Goed artikel, trouwens!

Arnoldloorbachphotography op 11 januari 2017 om 19:37

Back button focus gebruik ik na al een aantal jaar en ik moet zeggen, het werkt heel goed. In het begin moest ik wennen dat het scherpstellen niet meer ging via de ontspan knop maar eenmaal onder de knie gewoonweg heerlijk om mee te werken. Echt een aanrader.