Meld je gratis aan
Basiscursus patronen in de natuur herkennen © blad, nerven, abstract, patroon

10 maart 2017, 12:00

Wie de tijd neemt om even goed om zich heen te kijken, ontdekt in de natuur tal van patronen, details en structuren. Afgevallen bladeren, een spinnenweb, patronen in het zand of details in het landschap. Het zijn een paar van de eindeloze mogelijkheden. In dit artikel bekijken we de natuur door een abstracte bril.

Ga je voor het eerst aan de slag met natuurfotografie? Lees dan eerst natuurfotografie voor dummies.
Natuurfotografie is tegenwoordig erg in trek. Niet onbegrijpelijk, want op de natuur raak je nooit uitgekeken. Elk seizoen brengt nieuwe mogelijkheden met zich mee. Alsof dat nog niet genoeg is, kun je ook alles nog eens op een aparte manier bekijken. Ga bijvoorbeeld eens op zoek naar herhaling van vormen en kleuren en fotografeer de natuur en het landschap in detail. Het onderwerp wordt op dat moment van ondergeschikt belang. De aandacht gaat vooral naar de kleur, de vorm, de textuur of de opbouw van het gekozen subject. Het resultaat is een abstract beeld dat de kijker aan het denken zet. Dat hoeft niet altijd een close-up te zijn. Ook in het ruimere landschap vind je interessante details die tot bijzondere foto's leiden.

jackpoels

Close-up

Eigenlijk vind je overal in de natuur patronen en abstracte details terug. De mogelijkheden zijn eindeloos en je hoeft helemaal niet zo ver te lopen om leuke beelden te maken. Het hangt vooral af van je eigen creatieve visie en de manier waarop je deze patronen weet te ontdekken en in beeld te brengen. Je ogen zijn hier dus je belangrijkste wapen. Toch is er een aantal onderwerpen waarvan je op voorhand weet dat ze mogelijkheden bieden. Let eens op reflecties in zacht golvend water, structuren en luchtbellen in het ijs, de opbouw van een plant, de nerven in een blad, texturen van een boomstam of dauwdruppels in een spinnenweb. In principe kun je deze onderwerpen fotograferen met elke lens, aangezien de brandpuntsafstand hier minder van belang is. Bij dit soort 'statische' onderwerpen kun je meestal dicht genoeg komen zonder verstoring. Voor meer detail is een macrolens of een standaardlens gecombineerd met tussenringen of extension tubes noodzakelijk.

Details

Naast close-up opnames, kun je het ook groter zien en aandacht besteden aan patronen en details in het landschap. Denk aan tekeningen in het zand of de duinen, de herhaling van boomstammen in een bos, de kleurnuances die je in een berghelling terugvindt of het spel van licht en schaduw over het land. Vaak zal de horizon of de lucht geen deel uitmaken van de foto. Details in het landschap fotograferen gaat het best met een telezoom. Met een 70-200 mm, eventueel met een converter, kom je al een heel eind. Een statief is gemakkelijk bij dit soort foto's. Vergeet dan niet de beeldstabilisatie uit te schakelen.

sven483

Bewegingsonscherpte

Met bewegingsonscherpte kun je ook abstracte beelden maken. Het is meestal even zoeken naar de juiste combinatie van beweging en sluitertijd. Maar als het lukt, heeft zo'n beeld wel iets van een impressionistisch schilderij. Een aantal mooi gepositioneerde statige bomen of een prachtig gekleurd bladerdek tijdens de herfst zijn goede onderwerpen. Fotografeer ze met een sluitertijd van ongeveer 0,5 tot 1 seconde, terwijl je voorzichtig met een vloeiende beweging de camera op en neer beweegt, of in- of uitzoomt. Is er te veel licht en krijg je de sluitertijd niet lang genoeg, gebruik dan een grijsfilter of een polarisatiefilter. Die houden extra licht tegen.

Trucje uit de oude doos

Lukt de bewegingsonscherpte niet meteen, dan kun je ook nog een trucje uit de oude doos proberen. Op een oud uv-filter kun je een laagje vaseline smeren, waardoor je een vergelijkbaar effect krijgt. Zorg dat je de vaseline correct aanbrengt. Wanneer de lijnen in het onderwerp verticaal lopen, smeer je de vaseline in horizontale richting op de filter en omgekeerd. Breng het laagje vet zo egaal mogelijk aan. De dikte van de laag bepaalt hoe uitgesproken het effect wordt. Het vraagt wat ervaring om de vaseline op de juiste manier aan te brengen. Als het lukt, hoef je geen honderden foto's meer te maken om het juiste effect te krijgen. De onscherpte is immers niet meer afhankelijk van de beweging of de sluitertijd. Je kunt dus perfect werken vanaf statief en zorgvuldig de compositie bepalen voordat je het filter plaatst. Met wat warm water en zeep is de vaseline er achteraf bovendien zo af. Diezelfde truc kun je toepassen bij een mooie zonsondergang die de lucht en de wolken prachtig rood kleurt. Het resultaat is een abstract beeld van puur kleurnuances.

Onverstoord patroon

Bij patronen is het belangrijk om het volledige beeld met het patroon te vullen. Houd storende elementen uit beeld en besteed aandacht aan de compositie. Bestudeer ook goed de randen van de foto, deze worden vaak over het hoofd gezien. Niet alle camera's tonen in de zoeker immers het volledige beeld. Gebruik als het kan live view om de volledige foto te zien en het beeld grondig te analyseren. Ook bij moeilijke posities, waarbij je oog nauwelijks bij de zoeker kan, brengt live view soelaas.

oostindienjp

Scherptediepte

Naast een onverstoord patroon is het ook belangrijk dat alles mooi scherp is. Als je meer in detail fotografeert, vermindert de scherptediepte naarmate de brandpuntsafstand oploopt. Stel dus het diafragma voldoende hoog in (bijvoorbeeld F 11 of F 16) dat alles scherp wordt afgebeeld. Gebruik eventueel de scherptediepte-controleknop om de scherpte te analyseren. Deze kleine knop vind je op de camera vlakbij de aansluiting van de lens. Wanneer je hem indrukt, sluit het diafragma zich. In de zoeker krijg je dan het beeld te zien met de ingestelde scherptediepte. Lijkt dit te omslachtig, dan kun je met live view de scherpte controleren.

Focus stacking

Wanneer nog altijd niet alles scherp is, kun je ook gebruik maken van focus stacking. Hiervoor maak je verschillende beelden, waarbij je de scherpte steeds wat verder naar achter legt. Stel dus met de hand scherp en maak voldoende foto's tot je alle delen in de foto scherp hebt gefotografeerd. Achteraf kun je in Photoshop de scherpte van de verschillende beelden samenvoegen. Je krijgt dan één beeld dat scherp is van voor naar achter. Deze beelden moeten natuurlijk identiek zijn, zowel qua belichting als qua compositie. Je zult dus steeds met een statief moeten werken. Als jij in het veld zorgt dat de foto's perfect zijn, dan doet Photoshop, of andere specifieke software als Helicon Focus, de rest.

Aandachtspunt

We schreven eerder al dat het het mooist is als er geen elementen opduiken die het gekozen patroon kunnen verstoren. Toch kan het ook interessant zijn om een aandachtspunt te introduceren. Denk aan een blad dat ingevroren zit in het ijs of een eenzame loofboom in een bos vol sparren. De positie van dit aandachtspunt is belangrijk. Plaats het niet altijd in het midden, houd rekening met de regel van derden, een van de bekendste fotorafieregels. Je deelt het beeld op in drieën, zowel horizontaal als verticaal. Daardoor krijg je een raster van negen gelijke vlakken en vier kruispunten. Vaak wordt de compositie sterker als je het aandachtspunt op een van die kruispunten plaatst. Als er lijnen in de foto voorkomen, probeer deze dan diagonaal te plaatsen. Het beeld oogt zo veel dynamischer dan bij horizontale lijnen.

ingezoomt

Licht

Ook het juiste licht is erg belangrijk. Wanneer een foto vooral uit texturen bestaat, werkt hard (zij)licht het best. Zo ontstaan schaduwen die de textuur en het patroon beter definiëren. Ook tegenlicht kan interessant zijn. Een blad van een plant of een boom licht dan mooi op en de textuur van de nerven wordt duidelijk zichtbaar. Onderwerpen met veel kleur en subtiele nuances komen weer beter uit bij bewolkte omstandigheden en zacht licht. Dus ook bij grijs of regenachtig weer kun je met dit soort fotografie aan de slag.

Ook in stedelijke omgevingen zijn er veel patronen terug te vinden. Bekijk eens deze video waarin de rol van beeldrijm in een foto wordt uitgelegd.

Reacties

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn