Meld je gratis aan
Cursus: zwart-wit fotografie voor gevorderden

24 april 2018, 14:15

Een zwart-witbeeld komt, mits goed gebruikt, vaak krachtiger over dan een kleurenfoto. Maar hoe gebruik je het goed? Wij wijzen je de weg.

Zoom Academy - online fotografiecursussen


Wil jij ook beter leren fotograferen op een leuke manier?
Bekijk dan ons uitgebreide aanbod van online fotografiecursussen in de Zoom Academy op www.zoom.nl/academy en start vandaag nog met jouw cursus!
Zo kun je direct aan de slag met de cursussen Reisfotografie, Macrofotografie, Landschapsfotografie, Smartphonefotografie en later ook Portretfotografie, Lightroom en Straatfotografie.

Een zwart-witfoto komt nooit overeen met de werkelijkheid. Wij zien immers met onze ogen altijd kleur. Het is dus altijd een abstractie, een versimpeling. Die versimpeling kan minder mooi zijn, maar is vaak juist interessanter. Digitale camera's kun je zo instellen dat ze beelden in zwart-wit afleveren.

Toch is het verstandig om het toestel gewoon op kleur te laten staan en de foto's pas achteraf met een fotobewerker om te zetten. Allereerst omdat je dan de keuze nog even open laat. De ene foto spreekt nu eenmaal meer in zwart-wit, terwijl een ander beeld achterafgezien toch beter uitkomt in kleur.

Daarnaast is een zwart-witfoto iets anders dan een plaatje waaruit de kleuren zijn weggepoetst. Elke situatie is anders en het verkrijgen van een sprankelende zwart-witfoto is altijd een kwestie van maatwerk. Dat lukt het beste achteraf, met de juiste hulpmiddelen. Al kun je bij het maken van de foto al gericht op zoek naar een mooie opname in zwart-wit.

Foto: bartbrouwer91

Contrast

Contrasten zorgen ervoor dat je dingen van elkaar kunt onderscheiden. Die contrasten kunnen grofweg op twee manieren ontstaan: kleurcontrasten vechten vaak om aandacht met tintcontrast. Een licht onderwerp plaats je het liefst tegen een donkere achtergrond. Maar een gering kleurverschil tussen de voor- en achtergrond doet dat effect teniet.

Een lichtrode fiets tegen een donkerrode muur geeft niet dat mooie effect van de rode fiets in een groen grasveld. In zwart-wit vallen de tintverschillen juist extra op. Als je in zwart-wit wilt fotograferen, let dan goed op de verschillen tussen licht en donker.


Foto: ewafotos

Licht

Licht is een andere manier om contrasten te maken. Vooral hard licht, zoals de zon, geeft sterke contrasten. Bij landschappen zorgt zonlicht vaak voor mooie donkere partijen. En uiteraard komen die mooier uit zonder dat je de kleur erbij ziet.

Ook bij portretten is zwart-wit een veelgebruikte techniek om de contrasten te benadrukken. Daarbij komen licht en schaduw in een gezicht over het algemeen mooier uit in monotoon dan in kleur. In een gezicht zit vaak een rozige gloed, die de foto te gewoontjes, te realistisch maakt.

Licht is een prachtig middel om het contrast aan te sterken. Tegenlicht is het meest gebruikte licht bij landschapsfotografen. Door de zon van voren te laten komen, verhoog je het contrast. Houd maar eens een steen vast voor je gezicht en draai een rondje door de woonkamer. Op het moment dat je tegen het raam aan staat, valt het mooiste licht op de steen, die nu meer contrast heeft dan als je tegen de muur aan kijkt. Hoe meer tegenlicht, hoe meer contrast.


Foto: gul-koray-photography

Vorm

Een andere belangrijk voordeel van zwart-wit is dat je vormen beter ziet. Veel naaktfoto's worden ook in zwart-wit gemaakt om nadruk op de vorm te leggen. De huidskleur leidt alleen maar af. Ook structuren, zoals rotspartijen komen beter uit. Je let meer op de structuur als je niet wordt afgeleid door de kleur.

Als je op zoek bent naar mooie zwart-witonderwerpen, moet je een onderwerp eens door je wimpers bekijken. Het beeld wordt wat donkerder, maar je filtert ook meteen veel kleuren uit het beeld. Zo heb je een beetje een idee hoe de opname er in zwart-wit uitziet.

Foto: heatwave

Compositie

Zwart-wit is een mooi gereedschap, maar je moet wel bewuster omgaan met je compositie dan wanneer je in kleur werkt. De mogelijkheid om met kleurverschillen dingen van elkaar te onderscheiden valt immers weg. Gelijksoortige onderwerpen vermengen zich algauw tot een grauwe waas.

De onderdelen van de compositie moet je dus goed van elkaar zien te scheiden. Maar als je hier bewust mee omgaat, worden je composities er alleen maar sterker op. Zie een zwart-witfoto een beetje als een schaakbord. Daar overlappen de lichte en de donkere vlakken ook nergens, waardoor een egaal veld ontstaat.

Zwart-wit leent zich ook beter voor herhaling. Omdat de kleur wegvalt, gaan onderwerpen meer op elkaar lijken. Als je vier auto's achter elkaar fotografeert met allemaal een andere kleur, zien ze er veel homogener uit dan in zwart-wit, waardoor de herhaling meer opvalt. Lijnen krijgen ook meer aandacht in zwart-wit. Doordat je alleen nog toonverschillen ziet, zullen diagonalen meer opvallen.

Het is ook mooi een S-vormige lijn in de foto te brengen, zoals een slingerend bergweggetje. Kijk dus verder dan alleen het onderwerp. In zwart-wit moet je denken in vormen en lijnen.


Foto: mariovisser

Kleurfilters

In veel fotobewerkers kun je met kleurfilters werken. Een kleurfilter maakt de delen van de foto met dezelfde kleur als het filter lichter. Kleuren aan de overkant van de kleurencirkel worden juist donkerder. Op die manier kun je een kleur meer of minder laten opvallen. Of in de context van dit artikel: je maakt de bijbehorende grijstinten lichter of donkerder.

Zo maakt een roodfilter blauwe tinten donkerder. Handig om meer contrast tussen een blauwe lucht en de witte wolken te krijgen. Bij oranje neemt het contrast ook toe, maar iets minder en bij geel nog maar een beetje. Een blauwfilter maakt het blauw van de lucht juist lichter, zodat het contrast met de witte wolken afneemt. Een portret verzachten kan prima met een oranjefilter. Kleine vlekjes en onregelmatigheden verdwijnen of vallen minder op.




Foto: mathijsvandenbosch

Zonesysteem

Bij zwart-witfotografie hoort ook het beroemde zonesysteem van fotograaf Ansel Adams. Het is een systeem dat in principe ontwikkeld is voor analoge fotografie, maar delen ervan zijn ook digitaal goed te gebruiken. Het uitgangspunt is dat in een foto tien zones met helderheden zitten.

Zone 1 is volledig zwart, zone 10 totaal uitgebeten wit. Daartussen zitten nog 8 zones met helderheden. Middengrijs is zone 5. De belichtingsmeter van je camera is zo ingesteld, dat hij altijd probeert alles wat hij ziet middengrijs te maken, zone 5 dus. Maar soms is het onderwerp helemaal niet middengrijs.
Het zonesysteem kan je dan helpen om toch een goede belichting te krijgen. Daarvoor moet je weten dat zone 7 mooi doortekend wit is en zone 3 mooi doortekend zwart. Dat betekent dat iets mooi zwarts (zone 3) 2 stops donkerder is dan middengrijs (zone 5).

Als je een opname hebt met vooral zwart, dan zul je dus de meting van de camera (zone 5) moeten bijstellen tot zone 3. Dit doe je door 2 stops onder te belichten Op de camera zit een vierkant symbooltje met + en - erop. Zet hiermee de belichting op -2, zodat je zwart krijgt.
Het tegenovergestelde geldt bij een overheersend wit onderwerp, bijvoorbeeld een skiër in de sneeuw. Hier stel je de meting (zone 5) bij tot zone 7 (doortekend wit). Op deze manier interpreteer je dus de meting van de camera tot een goed eindresultaat.

Let op: deze theorie geldt niet bij een normale evenwichtige verdeling van de tinten. Hierbij is het goed zone 5 (middengrijs) te respecteren. Alleen overheersend zwart en wit kun je corrigeren.




Foto: ribelles

Meer fotografie tips

Ben je benieuwd naar meer fotografie tips? In Zoom.nl vind je elke editie een breed scala aan tips voor beginners en experts! Leer meer over Zoom.nl en word abonnee!

Wil je meer weten over het bewerken van zwart-wit foto's in Photoshop? Bekijk dan eens: Selectief Zwart-wit | Photoshop QuickTip

Reacties

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn