Meld je gratis aan
Terug in de tijd: ontwikkelingen van de sluitertijd © IDG NL

5 januari 2016, 14:53

De man kijkt je van achter zijn donkere brillenglazen strak aan. Stoer, zelfbewust. Op zijn schoot zit een kat. De kat heeft bewogen tijdens de opname, maar de man staat er scherp en onbewogen op. Wat zegt dat over de belichtingstijd? In deze blog zoomt Joas Wilzing in op de ontwikkelingen in de sluitertijd.

Het lukte Joseph Nicéphore Niépce in 1816, na jaren van experimenteren, om het beeld van een camera obscura op lichtgevoelig papier te krijgen. Daar was wel een forse belichtingstijd voor nodig, en het lukte niet om het beeld te fixeren: het verdween na verloop van tijd weer door blootstelling aan licht.

Niépce, die ook het diafragma uitvond (en samen met zijn broer Claude ook een verbrandingsmotor, maar niemand geloofde dat zo'n motor enig praktisch nut had, waardoor deze uitvinding de broers geld kostte in plaats van opleverde), ging verder met zijn experimenten. In 1826 maakte hij de eerste blijvende foto, met een belichtingstijd van 8 uur in vol zonlicht. Dat is vanwege de veranderingen in licht en schaduw voor een landschapsfoto al een uitdagende belichtingstijd, voor een scherp portret is het onmogelijk.
Ook Talbot in Groot-Brittannië en Daguerre in Frankrijk hielden zich bezig met fotografische experimenten. In de jaren ´30 deelden Niépce en Daguerre hun ontdekkingen met elkaar en werkten samen.

Daguerre kwam op een belichtingstijd van minimaal een half uur. Flink korter, maar nog te lang om stil te blijven zitten voor een portretfoto. Om met zulke lange tijden toch personen te kunnen fotograferen, werd van alles uit de kast gehaald. In studio´s werd met glazen daken, grote ramen en spiegels daglicht op de juiste plek gebracht. Er werd ook wat geprobeerd met chemische flitsen, maar het resultaat was vaak een foto met een sterk overbelichte gezicht en een onderbelichte achtergrond. Op veel opnames uit die tijd zie je de geportretteerden zich vasthouden aan een pilaar, een tafel of stoel, om zo onbewogen mogelijk op de foto te komen. Het meest verregaand waren de stoelen waarin de ´sitter´, de te portretteren persoon, werd vastgeklemd om beweging zo veel mogelijk te voorkomen.



Na aanpassingen in het chemische procedé kwam Daguerre in 1840 op een belichtingstijd van enkele seconden. En dat bood perspectief. Vanaf die tijd werd het veel eenvoudiger om een goed belicht, scherp portret te maken. Hoewel het onvergelijkbaar is met de sluitertijden van duizendsten van een seconde die nu standaard zijn, zelfs met een telefooncamera. Laat staan met de snelste hogesnelheidscamera, waarmee 1 biljoen foto's per seconde haalbaar zijn: dat is een sluitertijd van 1/1.000.000.000.000ste seconde. Je kunt er licht mee zien bewegen. Natuurlijk zijn er ook ontwikkelingen de andere kant op. Met een analoge blikjescamera bijvoorbeeld is een sluitertijd van een half jaar een goed idee. Deze manier van fotograferen is dan ook minder geschikt voor portretten.



De daguerreotypie bij deze blog, genaamd ´blind man holding a cat´, is omstreeks 1850 gemaakt, door een onbekende fotograaf. De belichtingstijd zal, zo kan ik me voorstellen, op enkele seconden zitten. De kat kan zo lang niet stil zitten. De man is het wel gelukt. Hoewel hij blind is en dus het resultaat niet kan zien. Had hij het wel kunnen zien, dan lijkt me dat hij protest had aangetekend tegen het goudkleurige lijstje dat afbreuk doet aan zijn imago. Had ik in ieder geval wel gedaan.



Bronvermelding:
- A History of Photography - from 1839 to the present, The George Eastman House Collection, p.65
- Evolutie van de kreatieve fotografie 1820-1880 deel I, Claude Magelhaes, 1968
- De opkomst van de fotografie, Brian Coe, 1977
- "Advertentie". "Bredasche courant". Breda, 06-06-1844. Geraadpleegd op Delpher op 30-11-2015

avatar

Ik ben Joas Wilzing, getrouwd, vader van twee zonen. Ik werk als hulpverlener bij het Leger des Heils, daarnaast fotografeer ik al enige jaren. Vooral landschappen en natuur, maar ook bandjes voor 3voor12 Gelderland. Ik vind het tof om via Zoom.nl mijn passie te delen in woord en beeld. Twitter: @joaswilzing.

Reacties (1)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
JeJeEs61 op 6 januari 2016 om 11:39

Leuk en informatief stukje fotografie geschiedenis.
Groeten. Jan