Upload jouw foto's
Scherptediepte, kader en diafragma

13 juni 2013, 13:21

De leden van de Zoom.nl community zitten vol met goede verhalen en interessante ervaringen. Deze keer wil Jan Kuilman graag zijn technische kennis delen op de Zoom.nl Blog. Een verhaal over het verband tussen scherptediepte, kaders en diafragma.

De leden van de Zoom.nl community zitten vol met goede verhalen en interessante ervaringen. Dit willen we graag delen in de Zoom.nl Blog. Zo nu en dan met losse ervaringen, maar ook doorlopende verhalen. Vandaar dat we nog Zoomers zoeken die regelmatig willen bloggen. Bezoek jij regelmatig fototentoonstellingen, maak jij altijd je eigen apparatuur of ben je expert in een bepaald soort fotografie en wil je daar graag over schrijven? Mail dan naar redactie@zoom.nl en wellicht word jij een van onze vaste bloggers.


Opfrisser scherptediepte
Even kort over scherptediepte. Je stelt je camera scherp op bijvoorbeeld één rode bloem in een grote bos met bloemen. Maar de bloemen die voor en achter die rode bloem in de bos staan, zijn niet allemaal scherp. De scherpte begint pas een stukje voor de scherp gestelde bloem en eindigt er kort achter. De afstand tussen die twee punten, het scherpe gebied, noemen we de scherptediepte.

danielleke - ISO 800 - F5 - 1/25 SEC

Kader en scherptediepte
Het verhaal begint met een bezoek aan mijn buurman. Hij maakte foto's van insecten, omdat zijn kleinkind dat zo interessant vindt. Maar als hij te dichtbij kwam met zijn camera, vlogen de diertjes vaak weg. Daarom kocht hij een telelens en dat ging een stuk beter. Ik stelde hem toen de vraag: in welk geval heb je nu de grootste scherptediepte? Beide wisten we eigenlijk niet het antwoord op deze vraag. Ik heb toen op Wikipedia formules gevonden om het een en ander uit te rekenen.

Wat blijkt nu, als het kader gelijk blijft treedt er geen noemenswaardig verschil op in de scherptediepte. Ik zal dit uitleggen door middel van een voorbeeld. Stel: je wilt een portret van iemand maken. Je bepaalt eerst hoe groot het hoofd er op moet komen te staan, het kader dus. Dan ga je een paar passen achteruit en stelt opnieuw scherp. De scherptediepte is dan toegenomen, want de afstand is groter geworden. Maar op het moment dat je opnieuw inzoomt om het oude kader terug te krijgen, verkleint de scherptediepte weer. Blijkbaar houden deze twee effecten elkaar in evenwicht. We kunnen dus zeggen dat als je vaststelt wat er op de foto moet komen, dus als de grootte van het kader vast ligt, de scherptediepte alleen nog beïnvloed kan worden door het diafragma.

Scherptediepte en diafragma
De scherptediepte is evenredig aan het diafragmagetal. Dus als je het diafragmagetal een factor twee verhoogt, bijvoorbeeld van 2,8 naar 5,6, dan wordt de scherptediepte ook een factor twee groter. Maar als het kader kleiner wordt, dus meer naar de macro kant, wordt de scherptediepte ook kleiner, maar hoeveel?
De scherptediepte kan uitgedrukt worden in een percentage van het ingestelde kader. Stel, het kader waarop je scherpstelt is 80 cm breed en de scherptediepte is 20 cm, dan is de scherptediepte 25% van het kader. Nu verklein je het kader met een factor 2 en wordt het dus 40 cm breed. De scherptediepte, uitgedrukt in een percentage van het nieuwe kader, is dan ook met een factor 2 afgenomen en wordt dus 12,5%. Dat is ingrijpender dan het lijkt, want 12.5% van 40 cm is maar 5 cm.
Je zou ook kunnen zeggen dat als het kader met een factor twee afneemt, de scherptediepte afneemt met een factor 2 x 2, dus twee in het kwadraat.

In figuur 1 is langs de verticale as de scherptediepte als percentage van het kader gezet. Langs de horizontale as de grootte van het kader. Dit is gedaan voor een fictieve camera.

In figuur 2 is hetzelfde gedaan, maar nu zijn de waarden voor een Canon EOS D500 weergegeven voor twee diafragma waarden.


Je kan je nog iets anders afvragen, namelijk wat gebeurt er als ik een wat groter kader fotografeer en later een uitsnede maak? Een vergroting van het kader met een factor a (bijvoorbeeld 1,4), vergroot de scherptediepte met een factor a-kwadraat (1,4x1,4=2). Na uitsnijden tot het gewenste kader, is de scherptediepte nog met een factor a (1,4) vergroot, echter het aantal pixels is met een factor a-kwadraat (2) afgenomen.


Hyperfocale afstand
Tot slot is er nog de zogenaamde hyperfocale afstand. Als je op die afstand scherpstelt, is alles vanaf de helft van deze afstand tot oneindig scherp . Deze hyperfocale afstand is afhankelijk van de brandpuntsafstand. Hoe meer je inzoomt, des te verder komt het te liggen. En het is omgekeerd evenredig met het diafragmagetal. Als je het diafragmagetal met een factor 2 kleiner maakt dus van 5,6 naar 2,8 brengt dan wordt de hyperfocale afstand ook de helft kleiner.

Figuur 3 laat zien hoe de scherptediepte voor en na de afstandsinstelling verloopt. Op zeer korte afstand is dit gelijk, 50% ervoor en 50% er achter. Naarmate de afstandsinstelling verder weg komt te liggen, wordt het gedeelte scherptediepte achter deze instelling steeds groter.


Vuistregels scherptediepte voor dichtbij fotografie
Als je doel is een bepaald object kadervullend fotograferen, kun je de volgende vuistregels gebruiken:
1 Zoomfactor kan men niet meer vrij kiezen als de afstand tot het object al vast staat en omgekeerd.
2 Scherptediepte is evenredig met het diafragmagetal
3 De scherptediepte als percentage van het kader waarop is scherpgesteld, is globaal evenredig met dat kader. Als het kader een factor 2 kleiner wordt, geldt dat ook voor dat percentage.
4 Vergroting van het kader met een factor a, vergroot de scherptediepte met een factor a-kwadraat. Na uitsnijden tot het gewenste kader, is de scherptediepte nog met een factor a vergroot, echter het aantal pixels is met een factor a-kwadraat afgenomen.

Als je wilt weten hoe de diverse waarden nu voor je eigen camera uitvallen is het niet nodig zelf ingewikkelde berekeningen te gaan doen. Op het web kan je een tool vinden die het onmiddellijk voor je berekent. Deze vind je op: www.dofmaster.com/dofjs.html



____________________________________________________________

Voor een overzicht van alle Zoom.nl blogs kijk hier: Zoom.nl Blogs


Reacties

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn