Upload jouw foto's
Fotodokter: sterren fotograferen

5 september 2013, 09:00

Maak jij wel eens een foto die volgens jou beter had gekund maar weet je niet hoe? Vandaag behandelt de Fotodokter de vraag van Paul Steenbergen over hoe je een sterrenhemel fotografeert.

De Vraag

"Laatst ben ik bezig geweest om nachtfoto's te maken, en onder andere de maan en sterren er op te krijgen. Alleen alle foto's van het 'heelal' waren allemaal mislukt, of niet scherp, bewogen, geen diepte/spanning in de foto's. Mijn vraag dan ook, hoe krijg je zo'n foto spannend en scherp?"

Paul Steenbergen (kwibes) ISO 1600 - F18 - 70,5 SEC

De behandeling van de fotodokter

De sterrenhemel fotograferen is gemakkelijker dan je denkt. Met bijna elke willekeurige camera, statief en een dosis geduld kun je een sterrenspoor en andere duizelingwekkend mooie beelden maken. Je hoeft alleen maar te weten hoe. De Fotodokter helpt Paul dan ook graag op weg.


Goede omgeving

We zien sterren alleen als het donker genoeg is. Een stad geeft licht en dat betekent lichtvervuiling. Zelfs een heldere, volle maan kan teveel licht geven. Hierdoor krijg je geen mooie foto. Het is daarom belangrijk om, voordat je een foto gaat maken, je goed op de omgeving let. Zoek een rustige plek uit waar weinig omgevingslicht is. Als je in de stad woont, betekent dit vaak uit de stad weg gaan en een donkere omgeving in het buitengebied op te zoeken.

Let ook op de drukte. Anders rijdt er bijvoorbeeld een auto door de foto heen. Dan kun je opnieuw beginnen. En wil je de maan beeldvullend fotograferen? Dan is het sowieso leuker om te wachten tot een halve maan. Je hebt dan veel meer schaduwen en de ronde vorm van de maan is dan veel duidelijker.



Zorg bij het fotograferen van de sterren dat je echt op een donkere plek staat zodat je geen last hebt van lichtvervuiling.

Foto: MaritKizz sluitertijd: 30 seconden


Compositie

Als je een goede donkere omgeving hebt uitgekozen, kun je je objectief meteen op de hemel richten. Maar vaak maak je een foto veel spannender door een duidelijke compositie te kiezen. In de voorbeeldfoto die Paul meestuurt, heeft hij geen voorgrond gebruikt. Dit maakt een foto vaak wel veel spannender.

Hierbij is een duidelijke voorgrond aanwezig wat de foto spannender maakt. Foto: GertjanOnvlee (47 foto's van 30 sec)


Apparatuur en instellingen
Paul hoeft geen dure camera te hebben om sterren te fotograferen. Zolang hij maar met lange sluitertijden kan fotograferen. Voor zijn voorbeeldfoto heeft hij een sluitertijd van 70 sec gebruikt dus dat is op zijn camera mogelijk.

Het objectief dat je kiest maakt niet veel uit. Het liefst werk je met een lichtgevoelige lens omdat je in donkere omstandigheden extra veel licht kunt binnenlaten met een groot diafragma. Ook is de glaskwaliteit van een lichtgevoelige lens vaak beter wat je zult zien bij dit soort donkere foto's. Lichtgevoelige lenzen zijn alleen niet goedkoop en het is zeker geen noodzaak.

Wat wel een noodzaak is, is een goed statief. Je gaat werken met lange sluitertijden dus je camera moet stabiel staan anders krijgt de foto bewegingsonscherpte. Daarbij werk je het liefst met een draadontspanner. Met de lange sluitertijden voor nachtfotografie, is elke beweging zichtbaar dus ook als je het knopje van de sluiter indrukt. Heb je geen draadontspanner kun je ook altijd met de zelfontspanner werken.

Het belangrijkste bij je instellingen is de sluitertijd. Hiervoor kun je gebruik maken van de BULB stand. In deze stand open je de sluiter en gaat hij pas dicht als jij dat aangeeft.
Daarom is een draadontspanner ook zo handig. Je hoeft niet zelf aan de camera te komen en vaak kun je het aantal seconden hier ook op zien. Vaak begin je bij 30 seconde maar een goede belichting hangt af van de situatie. Dat kunnen ook sluitertijden van minuten zijn.
Een sluitertijd van meer dan 30 seconde levert alleen wel beweging van de sterren op. Of beter gezegd zie je de draaiing van de aarde terug. De sterren beginnen strepen te trekken. Liever dus 30 seconde, behalve als je zogenaamde startrails wilt maken. Zie het voorbeeld hieronder.

(foto: dickbleeker)
Iso: 400 - Diafragma: F 11 - Sluitertijd: 301 sec



Paul heeft in de voorbeeldfoto een diafragma van F18 gebruikt, wellicht om veel scherp te krijgen. Dat is een erg kleine opening om veel licht te kunnen binnen laten. Probeer de volgende keer een diafragma van F5,6 of lager. Dat laat een stuk meer licht toe waardoor je de sterren en misschien zelfs de melkweg eerder ziet.

De iso waarde houd je normaliter zo laag mogelijk zodat er weinig ruis ontstaat. Paul koos een iso van 1600 met een Nikon D5100. Dat is hoog voor deze camera. Als je inzoomt op de foto zie je ook duidelijk ruis (lelijke, gekleurde puntjes). Toch wil je de iso bij sterrenfotografie wel zo hoog als de camera toelaat (zonder hinderlijke ruis), je kunt namelijk het diafragma niet veel groter meer draaien en ook de sluitertijd zit dus aan de limiet van 30 seconde.
In sommige camera's zit overigens een special ruisreductie mogelijkheid die een extra foto maakt met de sluiter dicht om ruis uit de eerste foto te minimaliseren. Dit kost wel meer tijd. Niet altijd gewenst dus maar zeker even proberen.

Scherpstellen is erg lastig in het donker. Om de sterren goed scherp te krijgen stel je scherp op oneindig, dat is helemaal aan het uiteinde van de scherpstelring. Dit herken je op sommige lenzen aan dit teken, een liggende 8:

Meestal ligt de ultieme scherpte net iets voor het einde, wat het lijntje bij het teken ook aangeeft. Deze moeten op één lijn liggen. Nét niet helemaal doordraaien tot het einde dus. Op sommige camera's kun je dit nauwkeurig controleren door op liveview te kijken en deze flink te vergroten (vaak tot 10x).
Als je gebruik maakt van een voorgrond stel dan handmatig scherp omdat er vaak te weinig licht is voor de autofocus. Een truc die je kunt gebruiken is een zaklamp. Schijn op het punt waar je wilt scherpstellen en stel scherp. Zet je objectief dan op Manuel Focus zodat hij niet opnieuw gaat zoeken. Omdat in deze foto de achtergrond niet ragscherp is, voeg je deze foto samen met de eerder gemaakte foto waar de sterren scherp zijn.

Wil je meer over sterrenfotografie weten, Zoomer Janneke van der Velde heeft hier eerder een blog Het zichtbare Onzichtbaar over geschreven.

ZELF INSTUREN?

Kleuren sprankelen te weinig, de belichting kan beter, de compositie strakker? Heb jij een foto die je wil verbeteren, maar je weet niet hoe? Stuur hem in en de Fotodokter legt de vinger op de zere plek, stelt een diagnose en geeft tips voor verbetering. Insturen kan via een mail naar redactie@zoom.nl. Stuur in de mail de link van de foto op Zoom.nl en stel je vraag aan de Fotodokter.

Reacties (2)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn