Upload jouw foto's
16 tips voor het fotograferen met een lange sluitertijd © blog, sluitertijd, lange sluitertijd, ND-filter

25 april 2014, 09:00

Toen ik mijn cursisten van de gevorderdencursus liet kiezen tussen oefenen met architectuurfotografie of met lange sluitertijden (long exposure) bij landschapsfotografie, kozen ze unaniem voor het laatste. Blijkbaar een onderwerp waar nog veel vragen over zijn. Daarom een aantal tips over hoe je hier mee aan de slag kunt gaan.

1. Maak proefopnames

Als je op een plek komt waarvan je denkt dat die geschikt is voor het fotograferen met lange sluitertijden, maak dan eerst wat proefopnames voordat je alles installeert. Lange sluitertijden worden vaak gebruikt bij seascapes, dat wil zeggen langs de kust. Hoe je foto er uiteindelijk uit komt te zien, hangt dan niet alleen af van het water, maar ook van de lucht!

2. Instellingen

Je hebt een lange sluitertijd nodig, dus een lage lichtgevoeligheid (iso 100) en een diafragma van meestal rond de f/11 - f/16 of soms zelfs f/22.



(foto: christian-tuk)

3. Onthoud de juiste instelling

Meet nu alvast welke sluitertijd de camera bij die instellingen kiest en onthoud die voor tip 4 en 5.

4. Gebruik een ND filter

Bepaal welke sluitertijd nodig is met jouw ND-filter. Een ND-filter is een grijsfilter (Neutral Density) wat licht tegenhoudt. In de tabel zie je dat je bij bijvoorbeeld een big stopper (die 10 stops licht tegen houdt) van 1/250 seconde naar 4 seconden gaat.

De sluitertijd moet dan dus op bulb gezet worden. Bij de meeste camera's kan immers geen langere sluitertijd dan 30 seconden ingesteld worden.

Volg ook een fotografiecursus bij de Zoom Academy

Ben je nu portretfotograaf, macrofotograaf of fotografeer je liever landschappen? Of wil je alle geheimen van Photoshop of Lightroom leren? Voor elke fotograaf bieden we een passende cursus vol tips, leerzame video's en gestructureerde uitleg.

Bekijk ons uitgebreide aanbod van online fotografiecursussen in de Zoom Academy en start direct met jouw persoonlijke cursus!

Momenteel kun je aan de slag met de cursussen
Trouwfotografie, Compositie, Professioneel fotograaf worden, Licht en belichting, Lightroom, Photoshop, Portretfotografie, Reisfotografie, Macrofotografie en Landschapsfotografie .

Gemiddelde beoordeling: 8,5

"Erg tevreden. duidelijke uitleg en duidelijke video's. Voordeel is ook dat je nog eens terug kan kijken. Ik kijk uit naar een volgende training."
- John R

Naar de Academy


Bron: www.photofacts.nl

5. Gebruik een tabel of app

Het berekenen van de juiste sluitertijd kun je uit je hoofd doen, maar je kunt ook zo'n tabel als hieronder uitprinten en meenemen. En er zijn veel apps voor op de smartphone te vinden. Wel zo handig!

6. Bepaal welk effect in wilt bereiken

Hoe sterk je ND-filter moet zijn hangt af van het effect wat je beoogt, hoeveel licht er aanwezig is en van de bewegingssnelheid van het te fotograferen onderwerp.

7. Ruis achteraf corrigeren

Over het wel of niet gebruiken van de ruisonderdrukking in je camera verschillen de meningen. Kwaad kan het niet, maar het verlengt wel de wachttijd. Heb je een sluitertijd gebruikt van drie minuten, dan is de camera daarna nog drie minuten bezig met de ruisonderdrukking. Dat betekent dat het maken van de foto zes minuten duurt! Ik zet het daarom uit en verwijder de ruis en de hot pixels in de RAW-converter.


(foto: ilya-eos450d)

8. Controleer de batterij

Check of de batterij nog voldoende geladen is. Het werken met lange sluitertijden kost veel stroom. Een volle batterij is dus wel zo handig. Neem bij voorkeur ook altijd een volle reserve batterij mee.

9. Werk met een stevig statief

Zet de camera op een stevig statief! Wind en stromend water geven beweging aan het statief, met als resultaat een onscherpe foto. Het statief moet dus zelf stevig zijn, maar ook stevig neergezet worden. En denk erom dat je de stabilisatie uit zet! Wikkel de draagriem van je camera om het statief heen, om te voorkomen dat de riem door de wind steeds tegen het statief aan slaat en zo trilling = onscherpte veroorzaakt.

10. Stel vooraf scherp

Stel scherp en zet daarna de autofocus uit. Plaats daarna pas het grijsfilter. Het grijsfilter is meestal te donker om nog scherp te kunnen stellen, dat moet dus vooraf. Door na het scherpstellen de AF uit te zetten, voorkom je dat de lens gaat pendelen in een poging om toch scherp te stellen. De scherpstelling zoals je die vooraf instelde blijft behouden door de AF na het scherpstellen uit te zetten.

11. Bepaal vooraf je compositie

Bepaal de compositie en zet de statiefkop vast. Als het filter eenmaal op je lens zit, zie je niet genoeg meer om de compositie nog nauwkeurig te kunnen bepalen. Overigens: als je een lichtsterke lens hebt, kan live view soms behulpzaam zijn. Je krijgt een lelijk beeld te zien, maar duidelijk genoeg voor het bepalen van de compositie.

12. Kies je ND filter

Bevestig het ND-filter op de lens. Er zijn schroeffilters van bijvoorbeeld B+W en schuiffilters van Lee. Wat je gebruikt is persoonlijke voorkeur. Wel iets om rekening mee te houden: goedkopere filters geven soms verkleuringen of onscherpte.

Ik werk zelf met de schroeffilters van B+W. Soms zet ik daar een tweede filter of een variabel ND-filter op om wat meer speelruimte te hebben. Maar het gebruik van een variabel filter heeft ook nadelen! Zie mijn blog. Naast het in de blog genoemde nadeel, is het variabele ND-filter ook niet bruikbaar op groothoeklenzen, je krijgt dan een kruis in beeld, wat overigens ook gebeurt als je het filter te ver doordraait op een standaard- of telelens. Een variabel ND-filter bestaat uit twee polarisatiefilters en dat heeft zo zijn beperkingen!

13. Houd rekening met croppen

Met twee filters op elkaar heb je vaak last van vignettering, dus kader ruim, zodat dit vignet later weggesneden kan worden.

14. Gebruik een draadontspanner

Sluit de draadontspanner of afstandsbediening aan om de camera op afstand te kunnen bedienen. Iemand gaf me de tip om hiervoor de Triggertrap te gebruiken, ook handig!

Waarom een afstandsbediening gebruiken? Bij sluitertijden van b.v. 1/20 seconde om bewegingsonscherpte te voorkomen die ontstaat door het indrukken van de ontspanknop. Bij lange sluitertijden in de Bulbstand omdat je nu eenmaal niet 3 minuten lang de ontspanknop ingedrukt kunt houden zonder de camera te bewegen. Dit zou een onscherpte foto tot gevolg zou hebben. Voor een sluitertijd van 30 seconden (wat bij de meeste camera's nog zonder gebruik te maken van de Bulbstand kan) kun je eventueel zonder afstandsbediening werken. De korte beweging van de camera door het indrukken van de ontspanknop valt dan weg in de rest van de (lange) sluitertijd.

15. Sluit de zoeker af

Sluit de zoeker af om ongewenst binnenvallend licht te voorkomen.

16. Gebruik je smartphone als timer

Stel de stopwatch van je smartphone (of iets anders) in op het gewenste aantal seconden of minuten en druk de ontspanknop van de draadontspanner/afstandsbediening in.

Vragen?

Omdat ik bezig ben met het ontwikkelen van een workshop over dit onderwerp, hoor ik graag van jullie welke vragen er nog meer leven! Mail naar info@stapfoto.nl.

Wie is deze auteur?
Liesbeth van Asselt: Na tientallen jaren ervaring opgedaan te hebben in de fotografie, richtte ik in 2004 Stapfotoop. Als bedrijfsfotograaf maak ik foto's (en slideshows en/of video's) voor websites, brochures, flyers, jaarverslagen en bijvoorbeeld het 'smoelenboek'. Daarmee heb ik volgens mij het mooiste vak wat er bestaat! Mijn kennis en ervaring delen vind ik bijna net zo leuk als het fotograferen zelf. Dus geef ik met heel veel enthousiasme vele fotocursussen en workshops. Altijd praktijkgericht en met persoonlijke aandacht voor iedereen. Zie www.stapfoto.nl/Particulier/workshops.php

Alle blogs geschreven door Liesbeth van Asselt vind je hier.

avatar

Liesbeth van Asselt: Na tientallen jaren ervaring opgedaan te hebben in de fotografie, richtte ik in 2004 Stapfoto op. Als bedrijfsfotograaf maak ik foto's (en slideshows en/of video's) voor websites, brochures, flyers, jaarverslagen en bijvoorbeeld het 'smoelenboek'. Daarmee heb ik volgens mij het mooiste vak wat er bestaat! Mijn kennis en ervaring delen vind ik bijna net zo leuk als het fotograferen zelf. Dus geef ik met heel veel enthousiasme vele fotocursussen en workshops. Altijd praktijkgericht en met persoonlijke aandacht voor iedereen. Zie www.stapfoto.nl/fotografiecursus.php

Reacties (15)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
bende37 op 23 mei 2014 om 08:32

Tabel hoort in iedere fototas thuis om direct te kunnen instellen, zeer nuttig, bedankt gr.ben

ajlindeboom op 7 mei 2014 om 09:45

Zeer leerzaam. bedankt

HansdeCortie op 29 april 2014 om 22:39

Ja inderdaad handige tips... Merci

0101106694 op 29 april 2014 om 16:18

Erg handige tips

Peter-Zendman op 29 april 2014 om 12:04

Ik vond het erg interessant. Kan deze gegevens goed gebruiken. Gr. Peter

bentink op 29 april 2014 om 08:40

Een goed artikel met veel informatie.
Gr. Willem

tom180666 op 27 april 2014 om 18:31

Mooi stukje, bevat veel informatie waar ik wat mee kan. Vooral de tabel is erg nuttig, bedankt. Groeten Tom

swany op 27 april 2014 om 15:22

zeer interessant stuk. Heb het goed doorgelezen. In ik hoop, dat ik het nog in de praktijk mag brengen.
gr. tineke

edvawa op 27 april 2014 om 15:15

"In de tabel zie je dat je bij bijvoorbeeld een big stopper (die 10 stops licht tegen houdt) van 1/250 seconde naar 4 seconden gaat.
De sluitertijd moet dan dus op bulb gezet worden. Bij de meeste camera's kan immers geen langere sluitertijd dan 30 seconden ingesteld worden."

Dit is een beetje vreemd...

Veel statieven hebben ook een haakje aan de onderkant, hier kun je iets van gewicht aan hangen, je fototas bijvoorbeeld! Hierdoor wordt je statief nog steviger (mits het hangende niet te veel heen en weer beweegt!).

marcokers op 27 april 2014 om 13:04

Erg informatief stukje tekst, bedankt. Dit is voor mij wel een beetje de doorslag om er ook daadwerkelijk wat mee te gaan doen. Ik vind alleen de prijzen voor ND-filters nogal hoog liggen. Zou het slim zijn om eerst goedkoper filters aan te schaffen, om te kijken of het echt iets voor me is, om later over te stappen naar duurdere/betere filters. Heb je eventueel ook aanbevelingen voor type/merk filters?

PS: in het stukje tekst bij tip 4 staan 2 zinnen die niet helemaal logisch zijn. Ik vermoed dat er een stuk tekst is weggehaald en de laatste zin hier niet op is aangepast.
Voor een sluitertijd van 4s hoeft denk ik geen enkele camera in de bulb-stand.

PS2: nog een tip om trilling tegen te gaan is om de camera zo in te stellen dat de spiegel voor het nemen van de foto alvast omhoog geklapt is.

stapfoto op 1 mei 2014 om 13:04

ND-filters zijn inderdaad prijzig. Tijdens mijn workshops kunnen mensen ND_filters lenen. Daarvoor heb ik variabele ND-filters aangeschaft van Polaroid. Niet de allerbeste kwaliteit zoals Lee en B+W, maar zeker goed genoeg om uit te proberen of je het leuk vindt.

Het opklappen van de spiegel heeft alleen zin bij kortere sluitertijden van bijvoorbeeld 1/10-1/30 seconde. Net zoals het gebruik van een draadontspanner/afstandsbediening, valt de trilling van de spiegel weg in een lange tijd van bijvoorbeeld 1 minuut. Zie ook punt 14.

tom180666 op 27 april 2014 om 18:29

84.5mm ben ik net mee begonnen. Zeer tevreden over. Kijk bij camerafilterstore.nl
Groeten Tom

klaas10 op 26 april 2014 om 17:39

Fijne tabel heb hem direct uitgeprint en geplastificeerd, gaat in de foto tas.
Gr. Klaas

hvr2105 op 24 april 2014 om 21:06

een fijne uitleg. fijn ook de tabel met de berekening van de stops, deze gaat in mijn fototas.

Groet,Herman

Sake-van-Pelt op 24 april 2014 om 14:31

Ik zet vaak de zelfontspanner op 2sec voordat ik een opname maak met een lange sluitertijd, in die 2sec is alle trilling weg en krijg je ook geen bewegingsonscherpte!
Verder erg informatief en handig stukje!