Upload jouw foto's
Fotodokter: Scherptediepte © fotodokter, scherptediepte, diafragma, brandpuntsafstand

2 oktober 2014, 09:00

Maak jij wel eens een foto die volgens jou beter had gekund maar weet je niet hoe? Vandaag behandelt de Fotodokter de vraag van Richard Mulder over scherptediepte.

De vraag

Bovenstaande foto's staan niet op mijn zoom account omdat ik hem te erg vind om te plaatsen. Ik vind de achtergrond te rommelig en wil deze nog meer vervagen. Dit het liefst zo min mogelijk in de nabewerking. Ik werk met een 55-300mm telelens.


(foto: rizard)

De behandeling van de fotodokter

De foto van Richard is qua achtergrond nog vrij scherp. Gelukkig is het tijdens het fotograferen vrij makkelijk om bepaalde delen bewust onscherp te maken. Dit heeft te maken met de scherptediepte. De fotodokter legt uit wat dit is en hoe je dit op je camera instelt.

Scherptediepte

Scherptediepte heeft toepassing op de scherpte van je foto. Zodra je ergens op scherpstelt, begint het scherpe gebied altijd een stukje er voor en zal het doorlopen tot ergens achter het scherpstelpunt. De scherptediepte is afhankelijk van een aantal factoren, waaronder het diafragma, brandpuntsafstand en jouw positie ten opzichte van het onderwerp.

Oefenen met diafragma
Om de werking van het diafragma beter te begrijpen kun je zelf aan de slag gaan. Allereerst heb je een goed verlichte omgeving nodig, bijvoorbeeld buiten met daglicht. Maak anders gebruik van een extra lamp. Zet vervolgens een aantal voorwerpen schuin achter elkaar. Je kunt ook een schuin perspectief aannemen bij bijvoorbeeld bomen of paaltjes op straat. Zet je camera in de A- of de A(v)-stand en stel handmatig scherp op je eerste object. Maak nu meerdere foto's met verschillende diafragmawaardes, van je kleinste getal (bijvoorbeeld F2,8 of F4) tot je hoogste getal (zoals F22). Bekijk hierna je opnames op je computer. In je eerste foto's met een open diafragma (klein getal) heb je weinig scherptediepte: alleen je eerste onderwerp is scherp. Naarmate je het diafragma verkleint, verschijnt er meer scherpte (groot getal, veel scherptediepte). Vrijwel al je onderwerpen zijn scherp op deze foto.

Diafragma

Het diafragma is bedoeld voor het belichten van je foto's. Plat gezegd is het diafragma de lensopening. Staat deze helemaal open, dan stroomt er veel licht door de lens. Dit is handig in situaties met weinig licht. Als je minder licht door wil laten, bijvoorbeeld in de felle zon, dan laat kleine lensopening minder licht door. Het diafragma stel je gemakkelijk in met de Av-stand of de A-stand op je camera. Naast licht regel je met je diafragma ook de scherptediepte.

Veel of weinig scherpte
Bij een grote lensopening/ diafragma krijg je weinig scherptediepte. Bij een kleine lensopening heb je veel scherptediepte. Op je camera stel je een diafragmawaarde in (bijvoorbeeld: F2,8, F11 of F22). Een open lensopening heeft een klein diafragmagetal, zoals F2,8, terwijl een gesloten diafragma een groot getal heeft (F22). Dit kan verwarren zijn, maar dit is een ezelsbruggetje: klein getal = kleine scherptediepte; groot getal = grote scherptediepte.

Objectief
Tot hoever je lens open kan is afhankelijk per objectief. Deze waardes staan altijd op de behuizing van je lens aangegeven. Bij zoomobjectieven, zoals die van Richard, staan er vaak twee getallen aangegeven. Richard maakt gebruik van een Nikkor 55-300mm F4.5-5.6 objectief. Het kleinste getal (F4,5) geldt als je helemaal bent uitgezoomd. Het grotere getal (F5,6) is van toepassing als je helemaal inzoomt naar de telestand. Tijdens het zoomen verliest een objectief een beetje lichtsterkte.

Hier heeft de fotograaf een groter diafragma (kleiner getal) gebruikt. Ook is het onderwerp verder weg van de achtergrond en staat de fotograaf dichterbij. Door deze drie factoren krijg je een mooie onscherpe achtergrond. (Foto: pieter66)

Onscherpe achtergrond

Richard ziet graag een onscherpe achtergrond in zijn foto's. In de exif van de foto zien we dat Richard helemaal heeft ingezoomd tot 300 mm, met een diafragma van F5,6. Zoals hierboven beschreven is F5,6 op deze brandpuntafstand de laagst mogelijke diafragmawaarde van zijn lens. Hoe komt het dan toch dat het volleybalnet nog scherp is achter de spelers?

Naast het diafragma is de afstand tussen jou en het onderwerp ook van belang voor je scherptediepte. Hoe dichterbij het onderwerp je bent, hoe kleiner de scherptediepte en dus minder scherpte in je foto. Op een verdere afstand heb je meer scherptediepte. Richard staat vrij ver van zijn onderwerp af, wat voor meer scherpte zorgt.

We zien ook wel wat onscherpte in de foto, met name bij de palen op de achtergrond, maar het volleybalnet is nog behoorlijk scherp. Dit komt door de afstand tussen de vrouwelijke spelers tot het volleybalnet. Als je onderwerp te dicht op de achtergrond staat, dan bevindt de achtergrond zich ook in het scherptegebied. Als je deze afstand vergroot, ligt de achtergrond niet meer in je scherptegebied. Zorg daarom voor een grotere afstand tussen je onderwerp en de achtergrond voor een onscherp resultaat.

Brandpuntsafstand
Tot slot is ook je brandpuntsafstand van invloed op je scherptediepte. Hoe korter de brandpuntsafstand, des te meer scherptediepte. Een groothoeklens geeft meer scherptediepte dan een telelens. Ook de afstand tot je onderwerp bepaalt je scherptediepte.

Zelf insturen?

Kleuren sprankelen te weinig, de belichting kan beter, de compositie strakker? Heb jij een foto die je wil verbeteren, maar je weet niet hoe? Stuur hem in en de Fotodokter legt de vinger op de zere plek, stelt een diagnose en geeft tips voor verbetering. Insturen kan via een mail naar redactie@zoom.nl. Stuur in de mail de link van de foto op Zoom.nl en stel je vraag aan de Fotodokter.

Reacties (8)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
Squishyman op 19 september 2019 om 12:02

Zodra je ergens op scherpstelt, begint het scherpe gebied altijd een stukje er voor en zal het doorlopen tot ergens achter het scherpstelpunt.
-------------------------------
SQU030 squishies SQU030 squishy SQU030
Squishies kawaii SQU029 squishies SQU029

glazenier op 2 oktober 2014 om 17:00

Als ik het dus goed begrijp zal het met mijn Olympus Pen (Micro 4/3) moeilijker zijn om de achtergrond te vervagen, volgende week kan ik dat ervaren want dan krijg ik een 45mm lens met 1,8 diafragma

scorpios op 2 oktober 2014 om 18:26

Ja, dat klopt. Je zal met 1.8 wel vervaging in de achtergrind zien, maar omgerekend naar full frame, fotografeer je eigelijk op diafragma 3.6. Overigens fotografeer ik zelf met Micro 4/3 met o.a. een 75mm 1.8 lens.

glazenier op 2 oktober 2014 om 18:50

Interressant dit was mij onbekend, is er ook een site met daarop de verschillen tussen 4/3 en full frame?

scorpios op 2 oktober 2014 om 16:08

Volgens mijn bescheiden mening is ook het sensor-formaat van invloed op de scherptediepte. Heb je bijvoorbeeld een sensor in je camera die de helft is van een full frame, dan kun je de diafragma-waarden met 2 vermenigvuldigen. Daarom is bij een full frame camera bij volle lensopening een kleine scherptdiepte mogelijk en bij (de meeste) compact-camera's is bijna alles scherp (ondanks een klein diafragma-getal).

Rizard op 2 oktober 2014 om 13:30

hartelijk dank! dan ligt het niet geheel aan mijn fotograferen alleen

Arthur0404 op 2 oktober 2014 om 11:16

Een simpele stelregel "hoe lager, hoe vager"

CATMAN01 op 7 oktober 2014 om 08:55

Inderdaad simpel, maar bespaart mij een hoop denkwerk!
Groet: Catman.