Upload jouw foto's
Fotodokter: iso, sluitertijd en diafragma © belichting, sluitertijd, diafragma, Fotodokter, iso

12 februari 2015, 20:00

Maak jij wel eens een foto die volgens jou beter had gekund maar weet je niet hoe? Vandaag behandelt de Fotodokter de vraag van Marloes Rombouts over de belichtingsdriehoek: iso, sluitertijd en diafragma.

Nog meer fotografietips?


Wil jij ook beter leren fotograferen en nog veel meer van dit soort tips ontvangen?
Bekijk dan ons uitgebreide aanbod van online fotografiecursussen in de Zoom Academy en start vandaag nog met jouw persoonlijke cursus!
Zo kun je direct aan de slag met de cursussen Lightroom, Portretfotografie, Reisfotografie, Macrofotografie, Landschapsfotografie, Smartphonefotografie en later ook Photoshop en Straatfotografie.

De vraag

Sinds een jaar ben ik wat intensiever bezig met het maken van foto's. Om mijzelf steeds een stapje verder te ontwikkelen, heb ik een vraag. Als ik meerdere kinderen of bijvoorbeeld ouders met hun pasgeboren zoon/dochter op de foto wil zetten, heb ik altijd het probleem dat de een er scherp op staat en de ander niet.

Ik weet dat dit te maken heeft met diafragma. Maar als ik deze kleiner maak, moet ik vaak mijn ISO hoger zetten, zodat de sluitertijd nog snel genoeg is voor het fotograferen van de bewegende kinderen. Op dat moment komt er vaak ruis in mijn foto.

Is dit probleem via oefenen gewoon te verhelpen, of heeft het misschien ook wat te maken met mijn camera? Ik heb een Canon EOS 400D. Zelf heb ik het idee, dat ik te weinig ISO opties heb om de juiste diafragma en sluitertijd in de kunnen zetten.
Maar als het een kwestie is van oefenen, heeft u dan nog wat tips waar ik op moet letten...

De behandeling van de fotodokter

Marloes is inderdaad op de goede weg, diafragma regelt inderdaad de scherptediepte. En als je deze aanpast heeft dat invloed op iso of sluitertijd. De Fotodokter legt het hier uit.

Belichtingsdriehoek

Elke camera kent drie regelaars die samen voor de belichting zorgen. Dat zijn diafragma, sluitertijd en lichtgevoeligheid (de iso-waarde). Naast het regelen van de hoeveelheid licht hebben ze elk ook een ander effect op de foto. Daar komt de Fotodokter straks op terug. Het diafragma bevindt zich in het objectief. Het is een verstelbare opening, die de hoeveelheid licht die de camera ziet, stapsgewijs regelt. Aanvullend bepaalt de sluitertijd hoe lang dat licht op de beeldsensor schijnt. Lichtgevoeligheid ten slotte is de mate waarin de camerasensor gevoelig is voor licht.

Diafragma

Het diafragma zit in het objectief ingebouwd. Je maakt de opening groter of kleiner door een diafragmawaarde in te stellen. Een kleine waarde staat voor een grote lensopening. Diafragmawaarde F 2,8 is dus een grote lensopening en F 16 een kleine. Als je een lensopening van F 2,8 dichtdraait ('knijpen' noemen fotografen dat) tot 4 laat hij de helft van de hoeveelheid licht door. Het diafragma bepaalt behalve de hoeveelheid licht ook de scherptediepte. Dat is hoe ver het gebied dat nog scherp is zich voor en achter het onderwerp uitstrekt. Hoe groter het diafragmagetal (een kleine lensopening dus), hoe meer er scherp op de foto komt. Terwijl een klein diafragmagetal (grote lensopening) juist gebruikt wordt om weinig scherptediepte te krijgen. Lees in deze Fotodokter meer over scherptediepte.

Met diafragma regel je de scherptediepte, het gebied dat scherp is. Met een groot diafragma (klein getal) is er heel weinig scherp. Foto: maartje1962

Sluitertijd

De sluiter is een soort schuifdeur die vlak voor de sensor zit. Zodra je een foto maakt, gaat dit deurtje even open, zodat het licht dat door het objectief stroomt gedurende een afgemeten tijd de sensor bereikt. Sluitertijd wordt ook wel belichtingstijd genoemd. De sluitertijd wordt aangegeven in seconden of fracties van een seconde. Overdag is er veel licht en heeft een camera al genoeg aan heel korte sluitertijden zoals 1/250 of 1/1000. Maar maak je foto's in de schemer en in het donker, dan kan dat makkelijk oplopen tot seconden en zelfs minuten. Ook als je heel kleine lensopeningen gebruikt, loopt de sluitertijd al snel flink op. Hoe langer de sluiter openstaat, hoe eerder bewegingen in beeld zichtbaar worden. Hiermee regel je dus of (snel) bewegende onderwerpen haarscherp of juist vervaagd (streperig door de verplaatsing) op de foto komen. Lees hier 16 tips voor het fotograferen met een lange sluitertijd.

Deze foto is gemaakt met een lange sluitertijd (70 sec). Daardoor worden de wolken in de lucht bewogen. Foto: haroldvdb

Iso

De lichtgevoeligheid is eigenlijk een trucje en wordt aangegeven als de iso-waarde. Bij een lage iso-waarde als 100 is de beeldsensor minder gevoelig dan bij een hoge iso-waarde als 1600. Er zit maar één sensor met een vaste gevoeligheid in de camera, maar het elektronische signaal kan worden afgezwakt of versterkt, om net te doen alsof de sensor meerdere lichtgevoeligheden heeft. Door het versterken kan storende ruis zichtbaar worden: allerlei spikkeltjes die er niet in thuis horen. Dit kun je weghalen in de nabewerking maar soms niet alles. Daarom is het verstandig om zo lang als redelijkerwijs mogelijk is met een lage iso-waarde te werken. Pas liever eerst het diafragma of de sluitertijd aan, zodat er meer met het aanwezige licht kan worden gedaan.

Ruis zie je snel in donkere foto's. Daarom is het ook in nachtfotografie belangrijk om de iso zo laag mogelijk te houden zoals hier op iso 100. Foto: mauricesundermann

Kinderfotografie

Marloes heeft relatief een oudere camera. De Canon EOS 400D kwam halverwege 2006 op de markt. Het ruisniveau is in vergelijking met de huidige camera's dan ook niet denderend. Met iso 400 loop je in soms al risico en hoger zouden wij dan ook niet adviseren. Dat betekent dat je dus ook gebonden bent aan wat langere sluitertijden en grotere diafragma's. Wat de Fotodokter wel ziet, is dat Marloes in de ingezonden foto een sluitertijd van 1/1000 sec heeft gekozen. Dit is wel heel erg snel! Kinderen zijn bewegelijk maar de sluitertijd kan gerust een stuk langer open. En als ze zo 'stil' op een tak zitten kun je zelfs wel kiezen voor 1/500 sec. Het is dus inderdaad een kwestie van oefenen. Zet je diafragma iets meer dicht en je sluitertijd iets langer als je ziet dat iemand onscherp wordt. Blijft iemand nu onscherp door de langere sluitertijd, kies er dan voor om je iso te verhogen. Het blijft per situatie (licht, bewegelijkheid van de personen) aanpassen.

In deze foto heeft de fotograaf een snelle sluitertijd van 1/640 sec gekozen. Het diafragma was open op F2,8 voor een mooie onscherpe achtergrond en de iso op 200. De belichting is erg licht maar dat past wel bij deze kleine kinderen. Foto: jodivandam

Zelf insturen?

Kleuren sprankelen te weinig, de belichting kan beter, de compositie strakker? Heb jij een foto die je wil verbeteren, maar je weet niet hoe? Stuur hem in en de Fotodokter legt de vinger op de zere plek, stelt een diagnose en geeft tips voor verbetering. Insturen kan via een mail naar redactie@zoom.nl. Stuur in de mail de link van de foto op Zoom.nl en stel je vraag aan de Fotodokter.

Reacties (4)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
fielmich op 17 februari 2015 om 11:56

Tip op basis van foto Marloes: Stel scherp op het dichtstbijzijnde kind. Er is meer scherptediepte achter het scherpstelpunt dan ervoor. Hiermee zorg je dat de kinderen die iets meer naar achteren zitten een stuk scherper zullen zijn dan nu het geval is bij het voorste kind.

Soraya1201 op 17 februari 2015 om 10:04

Dus kinderen die op een tak zitten, kun je met 1/500 sec fotograferen?

jovdheuvel op 13 februari 2015 om 13:01

Ik raad Marloes een nieuwere camera aan waar ze gewoon met ISO 800 kan werken zonder dat je problemen met beeldruis krijgt. Zelf fotografeer ik veel kinderen (maak fotoreportages op school). Het is dan belangrijk om zonder problemen met een sluitertijd van 1/500 sec en een diafragma van F5,6 of F8 te werken. Bij mijn Nikon camera (oude D5000) mag ik gratis de software View NX2 gebruiken. Hier kun je voor je RAW foto's nog eventueel achteraf de belichting iets aanpassen en ook de scherpte iets beter maken. Nog een eenvoudige tip: Houd je camera goed stil tijdens het fotograferen.

jeroenhaeck op 13 februari 2015 om 10:22

Waar Marloes ook op kan letten is waar het licht vandaan komt. In de onderste foto van de 2 kinderen zijn bijna geen schaduwen. In de foto van Marloes wel. Schaduw kan er voor zorgen dat een foto donker lijkt. Dit kan b.v. komen als het licht van achter de persoon komt, of van boven/opzij. Uiteraard als de foto in RAW geschoten wordt, kan het iets nabewerkt worden. Dan maakt het vooraf niet uit als de foto ietsjes te donker is. Is Lightroom te duur? Koop het met een paar kennissen samen, of vraag aan een kennis of jij het mag gebruiken/of hij het wil aanpassen.