Upload jouw foto's
Tips voor het fotograferen van vallende sterren

7 augustus 2015, 00:00

In het weekend van 29, 30 en 31 juli zijn er weer volop vallende sterren zichtbaar. Het hoogtepunt is tijdens de nacht van vrijdag op zaterdag tussen 02.00 en 04.00 uur, richting het noordoosten. Maar wat is zo'n vallende ster nou eigenlijk en hoe fotografeer je die? Met deze tips kun je er de mooiste foto's van maken!

Zoom Academy - online fotografiecursussen


Wil jij ook beter leren fotograferen op een leuke manier?
Bekijk dan ons uitgebreide aanbod van online fotografiecursussen in de Zoom Academy op www.zoom.nl/academy en start vandaag nog met jouw cursus!
Zo kun je direct aan de slag met de cursussen Reisfotografie, Macrofotografie, Landschapsfotografie, Smartphonefotografie en later ook Portretfotografie, Lightroom en Straatfotografie.

Update: In het weekend van 29, 30 en 31 juli 2016 zijn er weer volop vallende sterren zichtbaar. Het beste kijkmoment is volgens meerdere bronnen tijdens de nacht van vrijdag op zaterdag tussen 02.00 en 04.00 uur, richting het noordoosten van de lucht. Ook later in augustus worden er sterrenregens verwacht. Met de onderstaande tips kun je er de mooiste foto's van maken!

Wat zijn vallende sterren?

In de ruimte zweven gruis- en stofdeeltjes. Wanneer zo'n deeltje de dampkring van de aarde binnendringt, ontstaat een lichtgevend spoor. Dit is dan te zien als een vallende ster, die ook wel meteoor genoemd wordt.

Meteoren zijn gedurende het hele jaar 's nachts bij helder weer zichtbaar. Maar meestal zijn er slechts enkele meteoren per uur te zien. Wanneer de aarde een wat grotere stofwolk doorkruist, kan dit aantal flink toenemen. Tijdens zo'n meteorenzwerm loopt het aantal soms op tot wel tientallen per uur.

De meteoren van een meteorenzwerm lijken allemaal vanuit één punt aan de hemel te komen. Dit punt heet de radiant. Het sterrenbeeld waarin deze radiant ligt, geeft meestal de naam aan de meteorenzwerm.


Foto: FotoFanatic

De bekendste meteorenzwerm: de Perseïden

De bekendste meteorenzwerm - de Perseïden - is vernoemd naar het sterrenbeeld Perseus. Bij gunstig weer kun je de meeste meteoren waarnemen in de nacht van 12 op 13 augustus. Tijdens dit maximum kunnen wel 60 tot 100 meteoren per uur zichtbaar zijn.

Helaas is dit jaar de maan voor 70% verlicht, waardoor die flink kan storen aan het begin van de nacht. De maan gaat rond 01:30 uur onder en het gunstigste moment om waar te nemen of te fotograferen ligt rond 03:30 uur. De radiant staat dan in het noordoosten.

Ook in de dagen voor en na het maximum kun je vallende sterren zien. Per dag dat je voor of na het maximum kijkt, zie je 40 % minder meteoren. Maar mocht het tijdens het maximum bewolkt zijn, geeft dit je toch nog een kans om meteoren te zien.

Wanneer en waar kun je het beste gaan kijken?

Vallende sterren zijn alleen 's nachts zichtbaar aan een heldere hemel. Bij een volledig bewolkte hemel heeft het dus geen zin om eropuit te gaan. Om je kansen te vergroten is het handig om een nacht te kiezen waarin het maximum van een meteorenzwerm wordt verwacht.

Hoe donkerder het is, des te beter. Zorg daarom dat je zo ver mogelijk weg bent van kunstmatige lichtbronnen. In een donker weiland of op het strand maak je duidelijk meer kans om vallende sterren te zien, dan midden in de stad.

Ook de maan kan voor veel storend licht zorgen. Een nacht met nieuwe maan, of wanneer de maan onder de horizon is, geeft daarom ook betere kansen op het zien van vallende sterren.

Maak het jezelf gemakkelijk

Het kan soms best een tijdje duren voordat je een meteoor ziet. Maak het jezelf daarom gemakkelijk. Neem een (lig)stoel of een matje mee om op te kunnen zitten of liggen tijdens het waarnemen.

Heldere nachten zijn vaak ook de wat koudere nachten. Denk daarom ook aan lekkere warme kleding of eventueel zelfs een slaapzak, zodat je het niet koud krijgt. En iets warms te drinken en/of te eten kan natuurlijk ook aangenaam zijn.

Deze twee Perseïden fotografeerde ik in Katwijk in 2015. Instellingen van de camera: brandpuntsafstand 14 mm, 15 s, F/2.8 en ISO 200.

Benodigde foto-apparatuur

Voor meteorenfotografie heb je een camera nodig die je handmatig in kunt stellen op lange sluitertijden. Het gebruik van een draadontspanner of afstandsbediening is hierbij handig. En vanwege de lange sluitertijden is een statief noodzakelijk.

Gebruik een lens met een zo groot mogelijke hoek, bijvoorbeeld een 24 mm objectief. Zet je diafragma ver open, dus een klein getal, bijvoorbeeld F2.8. Op die manier valt er zoveel mogelijk licht in je camera.

Zet de autofocus uit en stel je objectief handmatig scherp op een ster, of als dat niet goed lukt op oneindig. Controleer je scherpstelling door in te zoomen achterop je camera en pas de focus zo nodig aan.

Instellingen

Voor het maken van meteorenfoto's zijn twee verschillende manieren. Deze leveren totaal verschillende foto's op.

1. Superlange sluitertijden (minuten)

Bij de eerste manier maak je gebruik van superlange sluitertijden van enkele minuten. Hierbij maak je gebruik van de B-, T- of bulb-instelling. De duur van de opnames is afhankelijk van de hoeveelheid lichtvervuiling in de omgeving.

In donkere gebieden kun je sluitertijden van bijvoorbeeld 10 minuten toepassen. Maar in gebieden met veel omgevingslicht, zal je deze tijd moeten verkorten om te voorkomen dat je foto's te licht worden. Test dit ter plaatse.

Door de lange opnames zullen de sterren geen stipjes, maar streepjes worden die om de poolster lijken te cirkelen. Een meteoor valt op, doordat deze een andere lengte en richting heeft dan de sterren (overigens niet te verwarren met een vliegtuig).

Bij deze lange sluitertijden kun je gebruik maken van lage iso-waarden, van bijvoorbeeld iso 100. Hierdoor krijg je weinig ruis in je foto's.

Een meteoor schiet in zeer korte tijd voorbij. Doordat je gebruik maakt van zulke lange sluitertijden en lage iso-waarden, moet de meteoor dus flink helder zijn om op de foto zichtbaar te worden. Maar de "star trails" geven wel een heel mooi effect.

2. Lange sluitertijden (seconden)

Bij de tweede manier maak je ook gebruik van lange sluitertijden, maar nu met een tijdsduur van enkele tot tientallen seconden.

In dit geval zorg je dat de sterren geen streepjes worden, maar stipjes blijven. Met een eenvoudige formule kun je grofweg berekenen wat de maximale sluitertijd is om streepvorming te voorkomen.

Maximale sluitertijd = 600 / (brandpunt * cropfactor).

Voorbeeld 1: Heb je een gewone (dus geen full-frame) spiegelreflex camera, dan is de cropfactor ongeveer 1,5. Met een lens die op bijvoorbeeld 18 mm staat ingesteld, kom je dan op een maximale sluitertijd uit van: 600 / (18 * 1,5) = 22 seconden.

Voorbeeld 2: Voor een full-frame spiegelreflex camera met een lens die staat ingesteld op een brandpunt van 24 mm, is de maximale sluitertijd: 600 / (24 * 1) = 25 seconden.

Door de kortere sluitertijden - vergeleken met de eerste manier - stel je de iso-waarde hoger in, om de sterren toch zichtbaar te maken. Je kunt bijvoorbeeld een iso-waarde van 800 of 1600 kiezen.

Door het gebruik van hogere iso-waarden kan er meer ruis in je opnames zichtbaar zijn. Test wat je voor jouw camera nog acceptabel vindt.

Ook voor deze manier geldt dat de hoeveelheid lichtvervuiling in de omgeving bepaalt hoe lang je opnames kunnen worden, om niet overbelicht te zijn. Maak ook hiervoor testfoto's.

Deze meteoor werd gefotografeerd in IJsland. De brandpuntsafstand was 24 mm met de instellingen 20 s, F/8.0 en ISO 800. De rotsen werden door de maan verlicht.

Een goede voorbereiding

Een goede voorbereiding is het halve werk. Als je de mogelijkheid hebt, dan is het handig om je testfoto's alvast een keer te gaan maken in een nacht voor het meteorenmaximum. Het liefst op de locatie waarvandaan je de meteoren ook wilt gaan fotograferen.

Op die manier kun je je foto's thuis eerst eens rustig op de computer bekijken en beoordelen op scherpte en ruis. Ook kun je proberen welke van de twee manieren het beste bij jou past. Of besluiten dat je het leuk vindt om beide fotografiemethodes te gebruiken.

Een portie geluk

Naast een goede voorbereiding heb je bij het fotograferen van meteoren ook een portie geluk nodig. Het moet helder zijn tijdens het maximum. De meteoren moeten door het beeldveld van je camera heen vallen. En een aantal flink heldere meteoren is natuurlijk ook mooi meegenomen.

Waarschijnlijk zal je behoorlijk wat opnamen moeten maken om een meteoor vast te leggen. Maar als het dan lukt, is dat des te leuker :)

Heldere nachten en heel veel geluk toegewenst!

Heb je iets aan deze tips gehad? Plaats dan even een reactie hieronder en zet je foto's vooral op Zoom.nl!

avatar

Mijn naam is Toine Westen. Als professioneel fotograaf heb ik me gespecialiseerd in natuur- en landschapsfotografie. Met veel plezier deel ik mijn kennis via o.a. blog-artikelen, presentaties en fotoworkshops in de Lage Landen en het Hoge Noorden. Wil jij graag 7 supertips voor een betere scherpte en meer diepte in je foto’s? Download dan mijn gratis e-book: www.fotograferenindenatuur.nl/tips

Reacties (26)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
marijkejongstra op 13 december 2017 om 20:23

ik heb het op mijn Facebook vermeld. https://www.facebook.com/fotografiemarijke/?ref=bookmarks

marijbar op 12 augustus 2016 om 14:27

Op mijn Nikon kan ik voor scene sterrensporen (150min.) kiezen, is dat een goed alternatief voor jouw tips?

WilliamKlink op 26 juli 2016 om 20:28

Vorig jaar ook al deze tips gelezen, toen geprobeerd maar nog niet helemaal gelukt. Dit jaar maar eens proberen.

gipukan op 14 augustus 2015 om 11:37

Leuk opgeschreven, heb een startrail gemaakt die nacht en toevallig 1 vallende ster erin https://www.flickr.com/photos/gipukan/19924898754/ en https://www.flickr.com/photos/gipukan/20547385765/

kimees op 13 augustus 2015 om 20:01

Erg goede tips Toine. De avond van te voren mijn spullen klaargezet. Wekker gezet om 2:30 en rond 3:00 stond ik in zuid-Limburg op een heuvel echter met te veel omgevingslicht. Vervolgens met de auto 10 minuten verder gereden en in compleet duisternis een uur vallende sterren gekeken en geprobeerd ze te fotograferen en 1 gelukte foto!!! Niet spectaculair maar wel vereeuwigd ! zie mijn foto's

toine-westen op 25 augustus 2015 om 22:02

Leuk om te horen dat je naar aanleiding van mijn tips bent gaan fotograferen. En extra leuk dat het gelukt is om een vallende ster te fotograferen! Bedankt dat je je foto ook gepost hebt

PtR op 13 augustus 2015 om 13:21

Een mooi artikel. Ik zit nu in Denemarken en er is nauwelijks omgevingslicht. Ik ga je tips uitproberen!

toine-westen op 25 augustus 2015 om 22:03

Bedankt voor je leuke reactie. Ik ben benieuwd of het gelukt is met foto's maken!

PtR op 25 augustus 2015 om 22:11

Redelijk gelukt. Ik had eerst diep zwarte platen maar na een rondje Lightroom kwam er toch flink wat doortekening in. Helaas komen vallende sterren alleen langs als net je sluiter dicht is en je kaartje druk aan het schrijven is. Maar je tips waren waardevol!

toine-westen op 25 augustus 2015 om 22:13

Tja, een beetje geluk met de timing heb je inderdaad ook wel nodig Blij te horen dat je iets aan de tips hebt gehad!

Cocopops op 13 augustus 2015 om 09:38

Bedankt voor je mooie tips Toine. Gisteravond naar buiten dus met statief en camera, geen straf op een mooie zwoele zomeravond! Gelukkig was het redelijk onbewolkt en waren de sterren goed te zien.
Maar wat moeilijk om de meteorieten daadwerkelijk vast te leggen! Mijn camera heeft een maximale sluitertijd van 8 sec en dat is toch wel beperkt. Het is me wel duidelijk geworden dat een dosis geluk ook wel erg belangrijk is. Het heeft me circa 250 foto's gekost voor dat eindelijk een klein streepje goed op de gevoelige plaat stond... Toen was het toch echt bedtijd

toine-westen op 25 augustus 2015 om 22:04

Leuk te horen dat het uiteindelijk toch gelukt is! De aanhouder wint

Esther-Swaager op 13 augustus 2015 om 01:58

helaas kreeg ik het scherpstellen niet voor elkaar. Ook niet op de live vieuw. Morgen maar eens opnieuw proberen

PtR op 13 augustus 2015 om 13:18

Ha Esther,
Je maakt het jezelf te moeilijk, je kan je objectief gewoon op oneindig zetten (liggen 8-tje). Ik gok tenminste dat je de mogelijk tot handmatig scherpstellen hebt.

Succes!

mphvanhoof op 12 augustus 2015 om 11:09

De waarde 600 in de formule, waar staat deze voor? Bedankt voor je uitleg. Gr MArcel.

FMichon op 12 augustus 2015 om 10:21

Dag Toine,

dank voor je bijdrage, heel helder.
Er is nog een derde manier, n.l. een vervolg op jouw nummer 2.
Met één opname, "vang" je natuurlijk minder sterren.
je kunt er ook een serie van 20 opnames maken en die vervolgens stapelen met een speciaal software programma die de 20 opnames "herberekent" tot één foto. Het programma vraag wel aanvullende informatie zoals 2 correctie opnames zoals een darkframe (opname) waarbij je een foto maakt met dezelfde instellingen, maar dan met de dop er op.
Google even voor dit soort gratis programma's. succes verzekerd. uiteraard moet je je aan de maximum tijd houden in relatie tot de formule die Toine heeft gegeven.
Verder is 20 opnames x ca. 20 sec x de verwerkingstijd van je camera al met al bijna een half uur per opname!!

Er is ook nog een 4e manier, maar alleen voor Pentax K3 bezitter. Je kunt een zgn. startracer/sterrenvolger installeren, waardoor de sensor tot maximaal 5 min "meebeweegt" zonder dat een streep ontstaat, wel even oefenen, maar de resultaten zijn perfect.
ik zal proberen enkele oudere opnames te uploaden.
Ik ga in ieder gevallen de wekker zetten en hopen op een tijdelijke opklaring,

toine-westen op 12 augustus 2015 om 11:07

Hoi FMichon,
Ja, het is zeker ook mogelijk om beelden te stapelen (ook wel "stacking" genoemd). Een hele interessante methode, maar die vraagt wel flink wat post-processing. Leuk dat je deze mogelijkheid nog even genoemd hebt.
Veel succes vannacht!
Toine

3Spics op 11 augustus 2015 om 23:28

Super handig, ik heb vorige week al wat geprobeerd, oa. de maan wel erg leuk niet zo moeilijk.
Enkele vliegtuigen, dit geeft leuk effect met de lampjes die je in een streep terug ziet en ook nog de ISS, deze gaapt erg heldere streep. Erg handig als je star walk hebt.
Hopelijk helder weer, ik zal bij helder weer de twee mogelijkheden testen.
Succes allen.
Bert

toine-westen op 12 augustus 2015 om 10:05

Leuk te horen dat je blij bent met de tips Ja, apps zoals StarWalk zijn zeker handig om je weg aan de nachtelijke hemel te vinden. Fijn dat je dat nog even genoemd hebt. Zet je je foto's op Zoom? En ook hier een berichtje, als het gelukt is? Succes vannacht!

Naretisho op 11 augustus 2015 om 22:40

Bedankt voor de tips Toine! Ik ga t morgenavond proberen. Hier in Jordanië is het eigenlijk iedere nacht helder! Een perfecte locatie om de meteorenregen te fotograferen!

toine-westen op 12 augustus 2015 om 09:35

Veel succes! Als het gelukt is, zet je dan ook je foto's op Zoom? En een berichtje hier bij het commentaar? Ik ben natuurlijk reuzebenieuwd

Rudolfdieben op 11 augustus 2015 om 18:59

Goed artikel Toine!

toine-westen op 12 augustus 2015 om 09:32

Bedankt, Rudolf

John_Verbruggen op 11 augustus 2015 om 09:04

Fijn artikel Toine! Het weer werkt helaas niet mee... Een heldere nacht zit er niet in hier.

toine-westen op 12 augustus 2015 om 09:31

Hi John, De weersvoorspellingen zijn de afgelopen dagen flink veranderd en het ziet er (op dit moment) voor vannacht best goed uit. Duimen maar! Groeten, Toine

Rudolfdieben op 12 augustus 2015 om 09:51

We blijven echte Hollanders: dat weer ook altijd. Ik zie het wel het loopt. Succes allemaal maar!