Upload jouw foto's
Wijsheden voor het fotograferen in de bergen - Deel 1: Compositie © IDG NL

5 november 2015, 18:00

Fotograferen in de bergen valt niet mee. In deze serie blogs neemt Taco Vos ons mee de bergen in om ons tips en wijsheden te verschaffen over fotografie op hoogte. In deel 1 schrijft hij over het belang van compositie in een berglandschap.

Als kind ontdekte ik de bergen al jong. Ik vond niets zo indrukwekkend als hoge, besneeuwde, toppen onder een dreigende lucht. Vanaf mijn zestiende trok ik dan ook, zonder ouders, de bergen in. Mijn eerste bergfoto's maakte ik destijds met een Agfa. Rolletjes van 36 foto's mee, 200 ASA en proberen het berglandschap goed vast te leggen. Dat viel nog niet mee.

Bijna niets is zo moeilijk te fotograferen als indrukwekkende berglandschappen. Kleur, licht, donker, extreme contrasten, weersomstandigheden, diepte en hoogte maken het ons als fotograaf extra moeilijk om mooie bergfoto's te maken. Je kunt niet even bijlichten, geen lampen neerzetten. Je moet het doen met het licht wat er is. Toch kun je ook daarmee vaak mooie foto's maken. Hoe? Dat beschrijf ik hieronder in drie delen. Eerst ga ik in op een aantal aspecten van compositie. Dan volgt fotograferen onder verschillende weersomstandigheden. Ik eindig met materiaal en de achterliggende techniek. Ik wens je veel plezier bij het vastleggen van mooie berglandschappen.

Compositie

De regels voor compositie zijn tamelijk universeel. Zorg voor een duidelijk onderwerp. Zet niet teveel op de foto. Neem de kijker mee in de richting van het onderwerp. Maak gebruik van een vlakverdeling. Iedere fotograaf kent ze wel. Negen vlakken, het hoofdonderwerp iets links van het midden. De horizon op een derde of als de lucht het onderwerp is, op twee derde van de foto.
Helaas kun je er in de bergen niet altijd wat mee. Menig berg laat zich niet in een vlak duwen, en meerdere bergen samen zijn wel een heel groot onderwerp. Ook kun je als je onderweg bent vaak niet zomaar van het pad stappen om een eindje verderop te gaan staan om de compositie te verbeteren. Hoe doe ik het dan wel?

Ik let bij het maken van de foto altijd op de volgende zaken als ik de compositie bepaal:

  • Wat is mijn onderwerp?
  • Wat is het beste standpunt? Denk er altijd over na en loop eens een stukje naar links of rechts (als dat kan) en kijk dan eens door de zoeker. Het gebeurt regelmatig dat je daardoor al een betere foto kunt maken. Of zak eens door de knieën en kijk hoe je compositie er dan uit ziet. Druk de knop van je camera pas in als je helemaal tevreden bent.
  • Zijn er lijnen die naar mijn onderwerp toe leiden? Denk daarbij aan beekjes, bergpaden, bomenrijen, mensen, een bergkam en dergelijke.
  • Is het mooi om de voorgrond een bepaalde onscherpte mee te geven? Of is het juist mooi om de achtergrond onscherp te maken?
  • Hoeveel lucht wil ik in beeld? Een derde, de helft, twee derde?
  • Zit ik op de juiste afstand van het onderwerp? Moet ik juist dichterbij of verder weg?
  • Welke lens heb ik eigenlijk nodig? Volstaat een gewone lens of is een groothoeklens beter?

Pas als ik tevreden ben maak ik de foto, een goede compositie is de basis van een mooie foto.

Hoewel de standaardregel zegt dat je onderwerp iets links van het midden hoort, heb je in de bergen lang niet altijd die mogelijkheid. Hier wandelt het onderwerp rechts van het midden. Om de foto wat extra diepte te geven heb ik hem vanuit een laag perspectief genomen.


Vaak wordt er gezegd dat het beter is om de foto's in landscape te maken. Maar in de bergen komt het dan nogal eens voor dat je daardoor een top 'onthoofd'. Kies daarom, als dat nodig is, gewoon voor een staande foto.

Diepte in een foto creëren

Een foto is een tweedimensionale weergave van een driedimensionale werkelijkheid. Dat weet elke fotograaf. Een bergfoto mist daarom al snel de diepte die er in werkelijkheid is. Daardoor lijkt een berg op de foto vaak erg plat. De indruk die hij maakte tijdens de wandeltocht is voor de kijker van de foto totaal verdwenen. Hoe is het toch mogelijk om diepte te creëren in een foto? Daarvoor heb je verschillende methoden. De eerste is het eenvoudigste. Geef de foto verschillende lagen. Moeilijk? Valt wel mee. Kijk maar eens naar de foto hieronder.

Dit is het Tannheimer Tal met een duistere onweersbui erboven. Als je goed kijkt, zie je maar liefst vier bergkammen achter elkaar waarbij de tweede het meest opvalt. Door de verschillende kleuren blauw/grijs is deze foto niet plat maar is er veel diepte.

Een tweede methode om diepte te creëren in je foto is er voor te zorgen dat je op de voorgrond van de foto iets in beeld hebt. Klassiek voorbeeld is de eeuwige steen in een meer onderaan je foto. Maar het kan ook iets heel anders zijn. Kijk maar eens naar de foto van de klimmers op de graat van de berg op de foto rechts. Ze zijn relatief dichtbij waardoor de achterliggende bergkam met zijn donkere luchten ver weg lijken. Bovendien kun je in deze foto heel goed zien hoe klein de mens ten opzichte van een berg eigenlijk is.

Op de foto hiernaast zie je een andere manier om diepte te creëren. De lijnen van het dak van de schuur sturen je blik als het ware naar de bergen verderop. Dit lijnenspel zorgt ervoor dat er diepte ontstaat in deze foto. In plaats van een schuur kun je daarvoor ook een bergpad of een bergbeek gebruiken. En als je wat lager in de bergen bent voldoet een rij bomen ook prima.

Diepte meegeven is dus niet echt heel moeilijk als je er maar op let. Maar hoe is het als je van boven naar beneden fotografeert? Zelf vind ik dat de moeilijkste opgave. Ook hier moet je letten op lagen. Daarbij geldt dat hoe duidelijker de verschillende lagen afsteken ten opzichte van elkaar, hoe beter de diepte wordt weergegeven. Om dit helder te maken geef ik twee voorbeelden.


Op de foto hiernaast is de klimmer het onderwerp (eerste laag), secundair onderwerp is de rots toren linksboven (tweede laag). De groene bossen in het dal (derde laag) en de klimmer samen geven de diepte mooi weer.

Ook deze foto kent drie lagen, de eerste is de klimmer en het rotsblok linksvoor. Dan de laag met de wandelpaden en de berghut. Tenslotte de overkant van het dal met zijn zon beschenen almweiden.

Samenvattend, wil je de werkelijkheid van een indrukwekkend berglandschap op een foto weergeven, dan moet je bewust zoeken naar een foto met verschillende lagen. De bergen lijken op een foto anders zo plat als een dubbeltje. Niemand is dan onder de indruk van je foto's. Goed kijken is het devies.

Billenfoto's

In de bergen wandel je vaak over smalle paden. Als ganzen lopen gezinnen en groepen mensen keurig in een rijtje achter elkaar. Met enige regelmaat stopt iemand om een foto te maken van de bergen links of rechts. Een enkeling denkt er zelfs aan om een foto van de familie te maken. Prachtig, al die ruggen in het landschap. Klik, weer een billenfoto, zoals mijn kinderen dergelijke foto's noemen. Hetzelfde verschijnsel doet zich voor als je aan het klimmen bent. De belangrijkste tip voor het fotograferen van mensen is dan ook: zet ze met hun gezicht van voren of van opzij op de foto. Maar liever niet van achteren. Een enkele keer kan het natuurlijk wel, maar liever niet teveel. Vraag je tochtgenoten gewoon even om te wachten en loop een flink stuk vooruit. Als je goed staat mogen ze verder en heb je een goede foto.


avatar

Al vanaf jongs af aan heb ik drie passies: bergen beklimmen, fotograferen en schrijven. Sinds een aantal jaren combineer ik die passies als professioneel fotograaf/schrijver voor (bergsport-)tijdschriften. Mijn achtergrond als historicus en geograaf is daarbij heel praktisch. Het liefst fotografeer ik allerlei soorten landschappen, zowel natuur als stedelijk. Daarnaast ben ik gespecialiseerd in creatieve fotografie. Dit vind ik erg inspirerend om te doen en is heel anders dan landschapsfotografie. Samen met een collega’s geef ik ook fotoworkshops en organiseer ik fotoreizen. Meer over mijzelf vind je op mijn website.

Reacties (4)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
stam op 12 november 2015 om 20:21

Hoi Taco
Heel goed geschreven
dank
Groet uit Zwitserland

CreativeFox op 18 november 2015 om 19:17

Graag gedaan. Hoop dat je er wat aan hebt. Enne veel plezier daar in Zwitserland. Grt Taco

gipukan op 5 november 2015 om 13:49

Leuk geschreven FCE'er

CreativeFox op 10 november 2015 om 15:59

Dank je, en nu foto's maken in de bergen. Grt, Taco