Upload jouw foto's
9 tips voor macrofotografie in de herfst © IDG NL

18 oktober 2016, 11:21

Ik vind macrofotografie een leuke, speelse, vorm van fotografie waarin je de kleinst zichtbare details vol in beeld brengt. Dat kunnen bloemen, paddenstoelen, dieren maar ook andere objecten zijn. In tegenstelling tot wat veel mensen denken is het niet echt ingewikkeld.

Nog meer fotografietips?


Wil jij ook beter leren fotograferen en nog veel meer van dit soort tips ontvangen?
Bekijk dan ons uitgebreide aanbod van online fotografiecursussen in de Zoom Academy en start vandaag nog met jouw persoonlijke cursus!
Zo kun je direct aan de slag met de cursussen Lightroom, Portretfotografie, Reisfotografie, Macrofotografie, Landschapsfotografie, Smartphonefotografie en later ook Photoshop en Straatfotografie.

Hierbij negen tips die je helpen een fraaie macrofoto te maken. Lees ze door en dan naar buiten! Het is tijd om mooie macrofoto's te maken in onze herfstige bossen.

1. Welke lens moet ik gebruiken?

Officieel is de definitie van macrofotografie: het maken van een foto waarop het onderwerp met een vergrotingsfactor van minimaal 1 wordt gefotografeerd. Anders gezegd: het onderwerp valt (minimaal) even groot op de sensor als in werkelijkheid.
Dit is anders dan in alle andere vormen van fotografie. Het onderwerp van de fotograaf wordt normaal gesproken altijd verkleind. Dat moet ook wel, want je kunt moeilijk een landschap in zijn geheel op de foto zetten op ware grootte. Als de vergroting kleiner is dan één, en het onderwerp van heel dichtbij wordt gefotografeerd, dan noemen we dat een close-up foto.
Nu weet je misschien dat alle lenzen een vergrotingsfactor hebben. Die vergrotingsfactor is kleiner dan 1. Dat betekent dus dat je beeld wordt verkleind. Met alle groothoek, standaard en telelenzen kun je officieel dus uitsluitend close ups maken. Geen macrofoto's.
Alleen macrolenzen hebben een vergrotingsfactor van 1 op 1 of zelfs hoger.

Moet je nu gelijk naar de winkel rennen om een macrolens te kopen? Wat mij betreft niet. Ook close-ups kunnen prachtige 'macroachtige' foto's opleveren. Zelf gebruik ik vaak mijn macrolens voor macrofotografie. Maar ik grijp ook wel naar mijn telelens om iets kleins wat zich verder weg bevindt toch groot in beeld te krijgen. En ook met een groothoeklens kun je geweldige close ups maken waarbij je onderwerp scherp in beeld is terwijl het landschap vaag in de achtergrond te zien is.

Met een groothoeklens kun je prachtige close-ups maken.

2. De ideale camera-instellingen

Haal bij het maken van macrofoto's je camera van de automatische stand. Je wilt tenslotte zelf bepalen hoe je foto belicht wordt. Om een foto goed te belichten stel je de belichtingsdriehoek sluitertijd, ISO en diafragma naar wens in. Als je niet weet wat de belichtinsgdriehoek is, lees dan dit artikel over de belichtingsdriehoek en de volgende delen waarin Kees Krick dit helder uitlegt.
Bij macrofotografie stel je het diafragma bij voorkeur zo groot mogelijk in. Dus F2,8 als je een macrolens hebt. De reden is eenvoudig, zo maak je de achtergrond mooi onscherp. De ISO stel je ook zo laag mogelijk in. Dus bij voorkeur een ISO van 100 of 200. Alleen als het echt niet anders gaat neem je een ISO van 400.
De sluitertijd zet je zo hoog mogelijk. Het minimum is meestal 1/60. Daaronder loop je het risico dat je foto bewogen is, zeker als je uit de hand fotografeert. Het indrukken van de afdrukknop geeft al beweging van de camera. Let er maar eens op.
Samengevat zijn de ideale instellingen: het diafragma zo groot mogelijk (= klein F getal), ISO bij voorkeur op 100 en de sluitertijd minimaal 1/60 als je vanuit de hand fotografeert.

3. Scherptediepte: wat wil je scherp hebben?

Een macrofoto is meestal maar beperkt scherp. Maar hij moet wel scherp zijn op de plek waar je hem scherp wil hebben. Dus scherpe insectenogen en een onscherpe achtergrond en niet andersom. Scherpte is heel belangrijk bij macrofotografie. Maar ook de diepte. Hoe pas je nu de scherptediepte aan?
De meest eenvoudige manier is door zelf van afstand te wisselen. Stelregel is: hoe dichter je op je onderwerp zit, hoe onscherper de achtergrond. De achtergrond kan zelfs geheel 'romig' worden. Daarmee wordt de achtergrond zo onscherp dat de kleuren zich met elkaar vermengen. Dit noemen we 'bokeh'.
Een tweede manier om de scherptediepte aan te passen is het diafragma veranderen. De regel is hoe kleiner het F getal is, hoe kleiner het deel van je foto dat scherp is. Kijk maar eens naar de onderstaande voorbeeld:

Het onderwerp precies op de juiste plek scherpstellen is soms lastig omdat de scherptediepte gering is bij een laag diafragmagetal.

Stel ik maak een foto van een bloem. De afstand is 40 centimeter en ik gebruik een macrolens. Het diafragma is F2.8 (groot). Welk deel van de foto is dan scherp? Dat kan ik gelukkig uitrekenen, bijvoorbeeld met deze tool. Ook zijn er allerlei apps verkrijgbaar die dit voor je doen.
afstand 40 centimeter, lens 90mm, diafragma F2.8. Dan is het scherpe deel van de foto alles tussen de 39,84 en 40,16 centimeter.
Er is dus maar een heel geringe scherptediepte. Om precies te zijn 0,32 centimeter.
Nu maak ik dezelfde foto van de bloem. De afstand blijft 40 centimeter en ik gebruik dezelfde lens. Het diafragma is nu F16 (kleiner). Welk deel van de foto is nu scherp? Even rekenen:
Afstand 40 centimeter, lens 90mm, diafragma F8. Dan is het scherpe deel van de foto alles tussen de 39 en 41 centimeter. Ik heb nu een scherptediepte van 2 centimeter.

4. Scherpstellen

Het scherpstellen bij macrofotografie is best lastig. Vooral omdat de scherptediepte heel beperkt is. Dit houdt in dat je goed moet mikken met scherpstellen. Daarom doen de meeste professionele macrofotografen dit dus ook handmatig. Hoe? Door liveview te gebruiken. Daarmee breng je je onderwerp in beeld. Dat beeld kun je in liveview ook nog eens flink vergroten zodat je precies kunt zien wat je scherp stelt.
Zodra je de camera in je hand perfect hebt scherp gesteld en je beweegt je hand iets, loop je het risico dat het verkeerde deel van je foto scherp is. Dit probleem voorkom je door te werken met een statief. Je bepaalt de compositie en zet het statief goed neer. Daarna ga je, liefst met behulp van liveview, scherpstellen op de juiste plek. Daarna maak je de foto. Klaar.

5. Tijd en plaats

Het gouden uurtje wordt door fotografen beschouwd als het beste moment om foto's te maken. Dat is het uur na zonsopgang en het uur voor zonsondergang. Het licht is dan goudkleurig en onderwerpen in de natuur lichten mooi op. Als macrofotograaf maak ik graag gebruik van dit licht. In de herfst is het gouden uurtje zelfs aanzienlijk langer dan in de zomer. Vooral als de lucht helder is kun je hier optimaal van profiteren. Het gouden uurtje in de ochtend geeft overigens scherpere foto's dan het gouden uur voor het vallen van de avond. De lucht is dan kouder en trilt minder waardoor je beeld scherper is.
Ook de rest van de dag kun je prima macrofoto's maken. Zelf vind ik wel dat er zonlicht moet zijn dat je onderwerp oplicht. Een foto van bijvoorbeeld een insect of bloem in de zon is altijd mooier dan dezelfde foto genomen onder een grijze hemel.
Een aparte tak van sport is het maken van macrofoto's binnen. Dan ben je aangewezen op flitsers, led lampen of andere lichtbronnen. Het tijdstip maakt dan niets uit.

Het soort licht dat op je onderwerp valt bepaalt de sfeer van de foto

In de herfst maak je de mooiste macrofoto's in gemengde, oude, bossen en vooral op oude landgoederen. Ons land kent honderden landgoederen waar de diversiteit aan bomen en planten veel groter is dan in de meeste bossen. Sinds beheerders zijn opgehouden met het opruimen van het dode hout en boomstronken is dit de plek voor de herfstfotograaf. Hoe meer dood hout hoe meer paddenstoelen. En hoe diverser de oorsprong van het dode hout hoe gevarieerder de paddenstoelen. Ook kun je op de landgoederen vaak prachtige herfst landschapsfoto's maken. Het lijnenspel, de waterpartijen en herfstkleuren bieden je veel mogelijkheden om mooie foto's te maken.

6. Onderwerp: wat wil je fotograferen?

Veel mensen denken bij macrofotografie in de eerst plaats aan bloemen en insecten. Daarmee beperk je jezelf wel. In principe leent elk onderwerp zich voor macrofotografie (behalve weidse landschappen).
In dit jaargetijde kun je buiten allerlei leuke fotografische onderwerpen kiezen. Natuurlijk zijn er de paddenstoelen. Maar wat dacht je van bladeren die vergaan, eikels, beukennootjes, kastanjes en al die andere typische herfstdingen. Wat mij betreft is de sky the limit. Wees creatief en laat die paddenstoel een dagje met rust en fotografeer een dag lang alleen bladeren. Het leuke is dat je dan ook steeds meer gaat ontdekken dat geen blad hetzelfde is en dat het mooi in beeld brengen van een blad nog niet zo makkelijk is.

Je kunt met een macrolens ook prima een landschapsfoto maken

7. Compositie: hoe breng je het onderwerp in beeld?

Ik ben zo'n typische fotograaf die lak heeft aan compositieregels. Heel leuk hoor de regel van derden of de gulden regel. Maar waarom altijd dezelfde indeling? Waarom het onderwerp niet eens lekker rechts onderaan? Het is ook een kwestie van smaak.
Toch hanteer ik wel degelijk compositieregels voor mijn macrofoto's. De eerste is: het onderwerp moet in één keer duidelijk zijn. Het gaat om dat onderwerp en niets anders. De tweede: de achtergrond moet zo vaag mogelijk zijn of desnoods onzichtbaar. Tot slot is het vaak mooi om het onderwerp te fotograferen vanuit een andere hoek dan waarin we dat onderwerp normaal zien. Denk maar aan de paddenstoel. Vaak is het veel mooier om deze van onderen of opzij te fotograferen dan van bovenaf.

Vanaf de onderkant zie je hoe mooi een paddenstoel kan zijn.

8. Niet nodig maar wel handig

Camera, macrolens en klaar ben je. Je kunt macrofoto's maken. Meer heb je eigenlijk niet nodig. Het belangrijkste is tenslotte jouw kijk op de foto die je wil gaan maken. Toch neem ik altijd een aantal extra hulpmiddelen mee. Om een foto net iets extra's te kunnen geven.
Het statief is handig omdat het je enorm helpt bij het scherpstellen op de juiste plek. Als ik het statief gebruik heb ik ook altijd een draadontspanner bij de hand. Dit voorkomt trillingsonscherpte die ontstaat als je de afdrukknop indrukt. Bovendien kun je langere sluitertijden gebruiken. Praktisch als het donker is in het bos.
Een spiegeltje/stukje zilverfolie/reflectiescherm gebruik ik om paddenstoelen extra te belichten. De onderkant van een paddenstoel is vaak erg donker. Door deze hulpmiddelen te gebruiken laat je dankzij de reflectie licht vallen op de onderkant waardoor deze mooi oplicht. Om dezelfde reden kun je ook een (ring)flitser/zaklantaarn/lamp meenemen. Het geeft je net iets meer mogelijkheden om een onderwerp mooi te belichten.
Een kwastje is ook altijd handig. Daarmee kun je zand op een paddenstoel wegvegen of spinrag in een bloem verwijderen. Dat is veel makkelijker dan achteraf wegpoetsen in Photoshop.
Een rijstzak is ook een praktisch hulpmiddel. Deze leg je op de grond waarna je de camera erop legt. Ideaal om je camera te ondersteunen en schoon te houden als je vanaf een laag standpunt fotografeert.
Vaak neem ik in de herfst ook een plastic zak of stuk zeil mee. Als je foto's vanaf een laag standpunt moet maken komt het wel eens voor dat je op de grond moet liggen. Om te voorkomen dat je erg smerig wordt is een stuk plastic wel zo handig. Als je niet beschikt over een kantelbaar schermpje is het handig om een hoekzoeker te gebruiken. Zeker als je veel foto's laag bij de grond maakt.

9. Nabewerken

Ik fotografeer in RAW (zie ook het artikel Raw voor beginners). Dat heeft als voordeel dat ik beschik over alle informatie die de camera heeft waargenomen. Een RAW beeld moet je echter altijd nabewerken voordat je hem kunt afdrukken. Het voordeel is dat je achteraf zaken als witbalans, kleurbalans en belichting kunt wijzigen. Daarmee kun je je foto vaak net iets beter maken. Doe dit echter niet teveel. Het gaat er al snel onnatuurlijk uitzien. Een enkele keer is dat juist de bedoeling. Dat kan heel bijzondere beelden opleveren. Ik gebruik daarvoor programma's als Topaz Labs Glow en Restyle. Of je dat mooi vindt of niet is veelal een kwestie van smaak.

Paddenstoelen bewerkt met Topaz Labs Glow.

Veel plezier met fotograferen!

Workshops Macrofotografie op 22 en 29 oktober a.s.
Wil je de techniek van macrofotografie beter onder de knie krijgen? Meld je dan aan voor een workshop macrofotografie met de herfst als thema. Op 22 en 29 oktober aanstaande geef ik deze workshops in het Baarnse Bos nabij paleis Soestdijk. Kijk voor meer informatie op www.creatief-fotograferen.nl en klik op macrofotografie.

avatar

Al vanaf jongs af aan heb ik drie passies: bergen beklimmen, fotograferen en schrijven. Sinds een aantal jaren combineer ik die passies als professioneel fotograaf/schrijver voor (bergsport-)tijdschriften. Mijn achtergrond als historicus en geograaf is daarbij heel praktisch. Het liefst fotografeer ik allerlei soorten landschappen, zowel natuur als stedelijk. Daarnaast ben ik gespecialiseerd in creatieve fotografie. Dit vind ik erg inspirerend om te doen en is heel anders dan landschapsfotografie. Samen met een collega’s geef ik ook fotoworkshops en organiseer ik fotoreizen. Meer over mijzelf vind je op mijn website.

Reacties

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn