Upload jouw foto's
Wat is brandpuntsafstand en wat is het effect ervan? © artikel, foto, brandpunt

12 februari 2019, 18:07

Hoe beïnvloedt de brandpuntsafstand van je objectief het beeld dat je fotografeert? En hoe zit het met vaste- en variabele brandpuntsafstand bij objectieven? In dit artikel vertellen wij je alles over brandpuntsafstand op een zo duidelijk mogelijke manier.

Wat is brandpuntsafstand?

De brandpuntsafstand wordt vaak omschreven als 'de afstand in millimeters van het objectief waar het licht samenkomt'. Hoe lager het getal van de brandpuntsafstand, hoe breder de kijk van je camera is op de wereld. Dit noemen we ook wel een groothoek. Gebruikelijke waardes hiervoor zijn 24 en 35mm. Groothoeklenzen met een nog kleinere waarde als brandpuntsafstand bestaan ook: dit wordt ook wel een supergroothoek genoemd. Bij deze lenzen moet je wel opletten, want ze kunnen voor een vertekening zorgen in je beeld. De mate van vertekening verschilt uiteraard per lens. Hoe hoger het getal van de brandpuntsafstand, hoe dichterbij je het beeld haalt. Dit noemen we ook wel een telelens. Een telelens zit vaak tussen de 70-200mm. Supertelelenzen gaan vaak wel tot de 500mm.

Groothoeklenzen worden vaak gebruikt om landschappen of architectuur volledig op de foto te krijgen. Ook wordt deze gebruikt in krappe ruimtes. Foto: canipel
Een telezoom-objectief zijn bijvoorbeeld heel geschikt om wildlife te fotograferen. Foto: tschalk

Op een zoomlens kom je vaak twee waarden tegen voor de brandpuntafstand: bijvoorbeeld 18-55mm. Je kunt het verschil gemakkelijk zelf zien door te draaien aan het objectief. Zet je hem op 18mm heb je dus een groothoeklens en zie je veel van het beeld. Draai je hem steeds verder tot 55mm zal je het beeld dichterbij halen en meer focussen op een onderwerp.

Cropframe versus full frame

Niet alleen de brandpuntsafstand, maar ook de sensorgrootte bepaalt de uitsnede van een foto. De meeste (instap)spiegelreflexcamera's hebben een APS-C sensor, wat een cropframe oplevert. Deze sensor is kleiner die van een fullframe. Er is meer te zien op een foto die gemaakt is met een 24mm objectief op een fullframe camera dan op een camera met een APS-C censor. De beeldhoek van de APS-C is dus kleiner en wordt vaak een 'cropped-sensor' genoemd.

Om hetzelfde beeld te krijgen bij een fullframe camera als met een APS-C camera, moet je bij de APS-C camera de brandpuntsafstand vermenigvuldigen met de cropfactor. Bij de meeste spiegelreflexcamera's zit de waarde rond de 1.5. Zo geeft een 35mm objectief op een APS-C camera het effect van een 52mm objectief op een fullframe camera. Het is goed om hier rekening mee te houden als je op zoek bent naar bijvoorbeeld een groothoeklens, zodat je de breedte in je beeld krijgt die je uiteindelijk ook verwacht. Lees in dit artikel meer over welke sensor voor jou geschikt is.


corvdwaal

Zoom objectief versus prime objectief

Er zijn twee soorten objectieven: objectieven met een vaste brandpuntafstand (prime objectieven) en objectieven met een variabele brandpuntsafstand. Het verschil zit in de mogelijkheid om te zoomen. Bij een objectief met een vaste brandpuntsafstand zal je dus zelf moeten bewegen tot je het onderwerp juist op het beeld hebt staan. Een veelgebruikt objectief met een vaste brandpuntsafstand is de 50mm lens.

Als je geen zin hebt om heen en weer te lopen en een lens wilt hebben voor alle afstanden, kies dan voor een zoom objectief. Door het tele-effect kun je de brandpuntsafstand aanpassen door simpelweg aan je objectief te draaien. Wanneer je veel omgeving wilt laten zien of bepaalde gebouwen volledig op de foto wilt hebben, kies dan voor een objectief van 16-35mm. Fotografeer je van een afstand en wil je toch kunnen inzoomen? Kies dan bijvoorbeeld voor een telelens van 70-200mm.

50mm primelens versus 18-135 zoomlens.

Voor en nadelen

Prime objectieven met staan vaak bekend om hun scherpte. Daarnaast hebben deze objectieven een betere detaillering: de foto's lijken net wat levensechter. De lens is geoptimaliseerd voor deze specifieke brandpuntsafstand. Als je graag speelt met sterktediepte heb je vaak profijt van een lens met vast brandpunt. Deze lenzen zijn vaak enorm lichtsterk: ze hebben vaak een klein diafragmagetal zoals 1.4. Zoomlenzen zijn daarnaast vaak niet op alle zoomafstanden volledig scherp. Je kunt in de uiterste standen vervorming tegenkomen: in de maximale groothoek- en telestand. Zoomlenzen maken het uiteraard wel gemakkelijk om snel te handelen in veranderlijke situaties of als je je onderwerp net wat dichterbij wilt halen.


Links: 50mm - 1/160 sec. - f2,5 - ISO 400
Rechts: 50mm - 1/125 sec. - f5 - ISO 800


De foto's hieronder zijn beide op 50mm gemaakt: links met een objectief met een vaste brandpuntsafstand en rechts met een objectief met een variabele brandpuntsafstand. Aan de instellingen kun je zien dat de primelens een lager diafragmagetal kan aanhouden dan het zoom objectief. Hierdoor valt de achtergrond op de linker foto meer weg. Ook moet de ISO waarde omhoog om (bijna) hetzelfde effect te creëren op de twee foto's. Een hogere ISO waarde kan zorgen voor ruis in je foto's. Deze voorbeeldfoto's zijn in een studio gemaakt. In andere omstandigheden zoals met daglicht zal je daarom andere instellingen moeten gebruiken. De keuze voor een prime- of een zoomlens is daarom afhankelijk van wat voor foto's je wilt gaan maken. Beide soorten objectieven hebben voor- en nadelen, dus denk goed na over wat je met je uit je foto's wilt halen om zo de juiste lens aan te schaffen!

Reacties (1)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
JeJeEs61 op 12 juli 2019 om 07:59

De omschijving van de definitie brandpuntafstand zoals gebruikt door de redactie, is niet geheel correct.
De brandpuntafstand is de afstand tussen het brandpunt (meestal de beeldsensor) en het principale punt.
Het principale punt is de geometrische punt van de opname op de optische as van het objecief, dat op oneindig is ingesteld en met het diafragma wijd open.
Het principale punt is het centrum van het principale beeldvlak.
Het principale beeldvlak wordt gemeten over de punten waar de binnentredende lichtbundel (theoretisch) afbuigt naar het brandpunt.
Theoretisch, omdat in de praktijk de lenselementen in het objectief het licht, afhankelijk van het type lenselement anders en vaak meerdere keren afbuigt.
Het principale beeldvlak zou er uitzien als het vlak dat verlicht wordt, wanneer je met een zaklamp op een onverlichte bal in een donkere kamer schijnt.
Bij b.v. een 20mm objectief ligt het principale punt tussen de sensor en het achterste lenselement.
Bij een 300mm objectief ligt het principale punt ± 294mm voor de sensor en voor het voorste lenselement. Als voorbeeld; Mijn Nikon 300mm f/4 ojectief is slechts 245 mm lang en geen 300mm zoals de benaming van het objectief en zoals de redactie het omschrijft, zou doen vermoeden.
Graag had ik een en ander met behulp van een tekening duidelijk gemakt.
Dit laatste is helaas hier niet mogelijk.