Upload jouw foto's
Spelen met bokeh

19 mei 2019, 10:55

De term bokeh heb je vast weleens gehoord als fotograaf. Wat is het nu precies, dat bokeh? Wanneer krijg je iets van bokeh? En wat kun je er mee?

Wat is bokeh?

Het woord bokeh is afkomstig van het Japanse woord 'boke' en betekent letterlijk iets als 'wazig'. Dit woord is door Engelstaligen verbasterd door er de letter 'h' achter te zetten (anders zou het worden uitgesproken zoals 'joke'). Bokeh heeft veel te maken met de onscherpte in je foto's. Het geeft als het ware aan wat de 'kwaliteit' van de onscherpte is, en is een subjectief begrip. Je kunt niet spreken van veel of weinig bokeh, en ook niet van meer of minder. Het is beter uit te drukken in termen als 'mooi', 'fraai', 'rustig', 'onrustig' enzovoort.

Judith Borremans, judithborremans.zoom.nl - Canon 5D III - ISO 400 - F 2,8 - 1/250 SEC - 100 MM
Een foto met heel weinig scherpte, met weinig scherptediepte en een mooi egaal zacht bokeh. Dit is het terrein van de echte macrofotograaf.

Maar wat wordt dan verstaan onder een mooi of een minder mooi bokeh? Laten we beginnen met een minder mooie bokeh. Die zie je soms terug bij de goedkopere zoomlenzen. De foto's die met zo'n lens en een kleine scherptediepte zijn gemaakt, hebben soms een hele 'onrustige onscherpte'. Dit betekent dat de onscherpe delen ongewenste effecten bevatten. Dat varieert, afhankelijk van de lens, van diagonale strepen tot onregelmatig gevormde diafragmavlekken.

Bij een bokeh dat als fraai wordt bestempeld, zijn geen onregelmatigheden te zien. Een onderwerp in de onscherpte kan nog wel herkenbaar zijn, maar wordt mooi vervaagd weergegeven.

Ali Colly, ali.zoom.nl - Sony RX 10 - ISO 1000 - F 6,3 - 1/1600 SEC - 220 MM
Bij deze foto werd gemaakt met een zoomlens die tot 25x kan inzoomen. Dat is voor veel foto's ideaal, maar het nadeel is vaak een onrustiger bokeh.

Freddy Horst, fred-horst.zoom.nl - Canon 7D II - ISO 1000 - F 7,1 - 1/160 SEC - 220 MM
De bokeh in de volgende foto is aan de drukke kant. Mooi of niet? Dat is subjectief. Het leidt meestal sneller af van het onderwerp.

Technisch

Waardoor worden die lichtbolletjes in de onscherpte gevormd? Het antwoord is eenvoudig: door iets dat tussen het onderwerp en de sensor zit: het diafragma.

Duurdere lenzen hebben bijna altijd meer diafragmalamellen dan goedkopere lenzen. Aangezien deze lamellen het diafragma vormen, geldt hiervoor: hoe groter het aantal lamellen, hoe ronder het diafragma is.

Stel je maar een diafragma met slechts drie lamellen voor: de vorm zou dan geen rondje zijn maar een driehoek, dus de lichtvlekken zouden ook driehoekig worden. Bij sommige lenzen is de vorm van het diafragma en het aantal lamellen heel goed te zien. Zeker als je de scherptediepteknop op de camera indrukt waardoor het diafragma zich sluit tot de gekozen waarde. Hoe groter het aantal lamellen, hoe perfecter het rondje van het diafragma en des te mooier de bokeh is.

Naast het aantal lamellen speelt ook de constructie van de lens een rol bij de kwaliteit van de onscherpte. Zoomlenzen zijn hierbij in het nadeel, de mooiste onscherpte is vaak te vinden in de lenzen met een vast brandpunt. Leuk weetje: er zijn zelfs speciale lenzen die dusdanig ontworpen zijn dat ze optimaal presteren op het gebied van bokeh. Die worden softfocus- of 'Smooth Trans Focus'-lenzen genoemd.

Huib Visser, hjv.zoom.nl - Nikon D7200 - ISO 3200 - F 5 - 1/80 SEC - 50 MM
In het bokeh van een foto kun je soms zien hoeveel diafragmalamellen een objectief heeft.

Het fotograferen van lichtvlekken

Hoe kun je dit fenomeen het beste in een foto krijgen? Als eerste is het natuurlijk belangrijk om onscherpte te creëren. Dit kun je het beste doen door:
• Een zo groot mogelijk diafragma te gebruiken (klein diafragmagetal)
• Heel dicht op je onderwerp te kruipen
• Veel afstand te houden tussen je onderwerp en de achtergrond
• Een lange brandpuntsafstand te kiezen


Marco Jongsma, marcojongsma.zoom.nl - Canon 6D - ISO 100 - F 2 - SEC onbekend - 50 MM
De bolletjes in de onscherpte kunnen ook stralen als het onderwerp! Gemaakt met een vintage Helios 44-2-lens met adapter en tussenringen.

Het diafragma is het beste handmatig in te stellen. Zet hiervoor de camera in de manuele stand of op stand voor diafragmavoorkeuze. Kies een klein getal om een zo groot mogelijk diafragma te krijgen en de daarbij behorende onscherpte in de achtergrond.

Lukt het niet om bij het grootste diafragma een onscherpe achtergrond te krijgen, maak dan de afstand tussen onderwerp en achtergrond groter, of de afstand tussen de camera en het onderwerp kleiner.

Het resultaat is een onscherpe achtergrond. Als deze achtergrond egaal verlicht is, zul je nog geen bokeh-rondjes in de foto zien. Wat hiervoor nodig is, zijn sterke lichtcontrasten in de achtergrond. Ofwel: vlekjes die veel lichter zijn dan de rest van de achtergrond. Een mooi voorbeeld hiervan is de verlichting van een kerstboom in de achtergrond, deze heeft heel veel lichte vlekjes. Of van een verlichte stad in de achtergrond van een portretfoto in de avond.

In sommige gevallen kan het gekozen diafragma ook nog van invloed zijn op de vorm van de vlekken en dus de Bokeh. Het is een kwestie van experimenteren met jouw lens om te zien hoe groot deze invloed is.

Leuke effecten

Als je hier een aantal keren mee geoefend hebt krijg je vanzelf gevoel bij wat je kunt bereiken met jouw camera en lens. Je kunt er daarna bewust mee gaan spelen. Zoek een achtergrond met lichtvlekjes die voldoende contrast met de omgeving hebben, of creëer deze achtergrond zelf met bijvoorbeeld lampjes. Of zoek wat reflecterend materiaal (bijvoorbeeld aluminiumfolie, kralen of juwelen) en richt daar een ledlampje of een zaklamp op. Tegenlicht is hierbij je vriend.

Eén van de mooiste achtergronden in de macrofotografie is wanneer je buiten bent en er dauwdruppels op de planten zitten. Als er zonlicht op deze druppels valt, dan kun je een zee aan lichtjes in de achtergrond zien. Zeker als je onderwerp iets minder licht vangt en je tegen het licht in fotografeert. Je hebt dan een waar feestje om te oefenen met deze technieken.

Zijn er geen dauwdruppels, maar heb je wel voldoende zonlicht op de achtergrond? Dan kun je natuurlijk ook zelf deze druppels maken door de achtergrond te besproeien met bijvoorbeeld een plantenspuit.

Nieske Siepel-Bakker, bnn.zoom.nl - OLYMPUS E-M1 II - ISO 200 - F 4,5 - 1/320 SEC - 300 MM
De reflecties van het licht creëren de bokeh-bolletjes in de achtergrond. Ze vormen een mooie aanvulling op andere ronde vormen die in de voorgrond en in het onderwerp te vinden zijn. Zo completeren ze de foto.

Dit artikel komt uit de volledige Cursus Macrofotografie in Zoom Academy. Hierin leer je je macrofoto's naar een hoger niveau te brengen en nog veel meer.
Zo leer je onder andere:


  • De basis van wat macrofotografie precies is

  • Alles over de juiste apparatuur voor dit fotografiegenre

  • De perfecte scherpte creëren in je foto's

  • De volledige nabewerking, van belichting tot focus-stacking

Bekijk hier de volledige Cursus Macrofotografie.

avatar

Word een betere fotograaf met de Zoom Academy! Jouw online fotografie cursussen, voor beginners en gevorderden. Leer betere foto's maken met deze tips en video's, speciaal gemaakt door Zoom.nl. Start nu al met de cursus lightroom, landschapsfotografie, macrofotografie, portretfotografie of reisfotografie.

Reacties (1)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
Stefanie71 op 22 mei 2019 om 07:29

Is echt heel leuk om met bokeh te spelen! Als je figuurtjes uit een stuk karton knipt en die nog voor de lens plaatst krijg je dat figuurtje in je bokeh, zo heb ik dat eerst geprobeerd met zelf knip sterretje (niet heel netjes maar het was ook maar een test) en dan kerstverlichting tegen een zwart doek aan de boekenkast, dat dat werkt kun je bij mijn foto's zien (Stars Bokeh with blue balls). Ik heb nu figuur ponsjes gekocht bij de action om het daarmee nog eens te proberen maar dat gaat voor volgende winter worden denk ik.