Upload jouw foto's
Het belang van licht bij landschapsfotografie © IDG NL

10 januari 2020, 09:32

Licht is minstens zo belangrijk als een goede compositie en een goed standpunt. Het mooiste licht vind je een half uur vóór zonsopkomst tot een uur erna, en een uur vóór zonsondergang tot een half uur erna.

Kijk eens goed naar het licht in de foto, van welke kant komt het? Wat is de kleur? Welk tijdstip van de dag zou dit zijn?

Foto: Arjan Keers, keers4.zoom.nl

Bepalend voor je foto is:

  • kleur van het licht
  • intensiteit van het licht
  • spreiding van het licht
  • richting van het licht

Kleur van het licht

Als fotograaf kun je je voordeel doen met de kleur van het licht rond zonsopkomst en zonsondergang. Zacht rood, geel en oranje roepen gevoelens op van warmte en geborgenheid. Dat is waarom mensen foto's van zonsopkomsten en -ondergangen mooi vinden. Fel wit en blauw licht worden ervaren als koel en vervreemdend. Schaduwen worden bij dit licht hard en diepzwart. Geen succes dus, tenzij je juist een afstandelijke sfeer zoekt in je foto.

Intensiteit van het licht

Ook de intensiteit van het licht speelt een rol. Bij een heldere hemel is ochtendlicht minder krachtig dan het licht om twaalf uur 's middags. Het licht is dan zwakker en zorgt voor kleinere contrasten, maar is tegelijkertijd kleurrijker en sfeervoller. Wolken en mist, smog, koude- en warmtestraling leveren fotogeniekere situaties op dan onbewolkte omstandigheden.

Spreiding van het licht

Hard licht

Als de zon hoog aan een wolkenloze hemel staat, dan heb je te maken met hard licht en zijn de verschillen tussen donker en licht groot. Er ontstaan harde schaduwen, met scherpe randen. Het contrast is groot en je moet kiezen welke partijen je goed wilt belichten.

Kies je voor de lichte delen, dan zullen de donkere delen silhouetten gaan vormen.
Kies je voor de donkere delen, dan zul je daar verborgen details in zien en zal het wit uitgebeten raken.

Foto: Roel Billekens, wysiwyg.zoom.nl

Zwart-wit

Is het licht echt te hard en het contrast echt te sterk? Zet de foto dan eens om naar zwart-wit. Dit kan een dramatische en sfeervolle foto opleveren. Het beste fotografeer je in raw en stel je daarbij de camera in op zwart-wit. Het raw-beeld is dan in kleur, maar je krijgt alvast wel een idee van het resultaat op het scherm van je camera. In Lightroom of Photoshop zet je de foto vervolgens naar eigen smaak om in zwart-wit. Fotografeer je toch graag in jpg, dan kun je het beste in kleur fotograferen en dit naderhand in de nabewerking pas omzetten.

Zacht licht

Zacht licht zie je eerder bij mist, bewolking en in de ochtend. Dit geeft zachtere schaduwen.

In de ochtend moet het zonlicht door meer luchtlagen heen, wat voor zachter licht zorgt; het licht wordt gefilterd. Hierdoor zijn de contrasten kleiner. Ook is het licht in de ochtend vaak warmer van kleur. Dat geeft - in combinatie met het zachte licht - een mooie gouden gloed, een soort optisch lichtfilter in je foto. Je kunt hier, met een telelens, prachtige tegenlicht-foto's (tegen de zon in) mee maken.

Foto: J.P. Oostindien, oostindienjp.zoom.nl

Licht wat dus verspreidt en dus niet direct is, noemen we diffuus of gefilterd licht.
Het onderwerp wordt dan van alle kanten gelijkmatig verlicht. Schaduwen ontbreken grotendeels en kleuren worden weggefilterd. Wat resteert, is een egaal, zacht wit pastellicht. Met diffuus licht creëer je romantisch en mysterieus ogende landschappen. Het egale licht heeft als voordeel dat storende schaduwen en vormen wegvallen, zodat het beeld rustiger oogt.

Richting van het licht

Ruglicht

Naast kleurtemperatuur, lichtintensiteit en lichtspreiding speelt ook de lichtrichting een belangrijke rol in landschapsfoto's. De positie van de zon verandert immers de hele dag. Daarnaast kun jij als fotograaf kiezen uit welke richting je het licht laat komen door de camera simpelweg een andere kant op te richten.

Met het zonlicht in je rug zul je een gelijkmatige belichting zien met weinig schaduwen. Zo'n belichting kan daardoor wat vlak ogen. Maar hij is bijzonder geschikt voor kleurrijke onderwerpen, zoals zonnebloemvelden, een herfstbos of majestueuze berglandschappen. Deze techniek werkt goed zowel bij zacht als hard licht.

Strijklicht

Ruglicht kan door de egale verlichting ook een beetje saai en vlak overkomen. In tegenstelling tot zijlicht. Dit accentueert patronen en structuren, geeft onderwerpen in je foto een subtiel grafisch licht- en schaduwrandje en zorgt voor een gevoel van diepte. Deze lichtrichting werkt dus het best bij een landschap met interessante vormen en patronen.

Foto: Piet Haaksma, phaaksma.zoom.nl

Als je de zon schuin over je schouder op je compositie valt (strijklicht), verschijnen schaduwen die contrast en textuur creëren. Je schildert als het ware met de schaduwen om je onderwerp een zwart randje. Subtiel gebruikt heeft deze aanpak een bijna grafisch effect, wat heel mooi is in zwart-witfotografie. Door licht pal van opzij benadruk je de textuur en vorm van objecten nog sterker. Denk bergkammen, duinen of strandpalen. Deze techniek is met name geschikt voor zacht licht. De aanpak werkt het best als de zon laag staat en de schaduwen op hun langst zijn.

Tegenlicht

Silhouetten fotograferen is een eenvoudige, maar bijzonder krachtige creatieve aanpak. Je fotografeert in dit geval tegen de zon in en belicht op de lichte elementen. Een object op de voorgrond, een boom of een kerktoren, wordt als zwarte omtrek weergegeven. Backlighting is een variant op silhouetten fotograferen. In dit geval plaats je de zon pal achter je hoofdobject. Doorschijnende objecten lijken te gaan gloeien in dit licht, vooral als de achtergrond donker of erg kleurrijk is. Massieve objecten krijgen een fraaie gouden of zilveren lichtkrans. Gebruik voor backlighting bij voorkeur een telelens om het verlichte object te isoleren. Backlighting werkt zowel bij zacht als hard licht. Alleen de intensiteit van het effect verschilt.

Het effect van licht

Niet alleen voor landschapsfotografie, maar eigenlijk voor alle soorten fotografie is het van belang het onderscheid te weten tussen hard en zacht licht.

Misverstand

Het is een misverstand dat hard licht ook feller is dan zacht licht. Het gaat om de verspreiding en het licht en grootte van de lichtbron.

Oorzaken hard licht

  • kleine lichtbron (zon, relatief klein)
  • direct licht
  • lichtbron verder weg


Oorzaken zacht licht

  • grote lichtbron
  • indirect (diffuus) licht
  • lichtbron dichterbij

avatar

Dit artikel is onderdeel van een cursus uit Zoom Academy. Dé plek voor online fotografie cursussen, voor beginners en gevorderden. Leer betere foto's maken met deze uitgebreide cursussen vol tips en video's, speciaal gemaakt door Zoom.nl. Wil je verder leren? Bekijk hier het grote aanbod cursussen op www.zoomacademy.nl .

Reacties

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn