Upload jouw foto's
Mooie momenten om te fotograferen: het blauwe uur © IDG NL

21 augustus 2020, 07:45

Het blauwe uur is de periode vóór zonsopgang of net na zonsondergang. De nachtlucht wordt een beetje verlicht door de opkomende of de net achter de horizon gezakte zon, maar het is nog donker. Het vereist wat oefening om de koningsblauwe hemel te herkennen, maar met een langere sluitertijd legt je camera het fenomeen feilloos vast.

Het blauwe uur biedt - in creatief opzicht - iets minder veelzijdige mogelijkheden dan het gouden uur, maar kan desondanks erg fraaie landschaps- en stadsfoto's opleveren. Vooral als de straatlantaarns, neonreclames en voorbijrazende autolampen een extra dimensie aan het nachtelijke tafereel geven.

Ook de Nedereindse Plas in Utrecht kan prachtige resultaten opleveren! De fotograaf was afgekomen op de voorspelde wolken en gebruikte een lange sluitertijd om beweging in de bewolking te krijgen.

Foto: Ton Schalk (tschalk.zoom.nl)

Sfeervol en mysterieus

Tijdens het blauwe uur voor zonsopgang verandert de kleur van de hemel geleidelijk van zwart, naar donkerblauw en paars. Vlak na zonsondergang herhaalt het fenomeen zich in omgekeerde volgorde. Zwart, blauw en paars zijn kleuren die afstandelijk, koel en dreigend kunnen overkomen. En die effecten kun je handig gebruiken in je foto's.

Denk aan onwezenlijke stadsgezichten, onheilspellende rotsformaties aan de kust of talloze bergruggen in een zee van blauwe mist. Het blauwe uur is bij uitstek geschikt voor het fotograferen van gebouwen, steden en landschappen met veel contrast. Stadsgezichten werken goed, omdat de kleur van de lucht mooi afsteekt tegen de lichtbronnen en de sfeervol uitgelichte gebouwen. Zwart en blauw versus geel of wit: de ideale contrastkleuren!

Fotograferen tijdens het blauwe uur is vooral veel uitproberen. Het licht verandert namelijk razendsnel en een goede timing is dus cruciaal. Als je te vroeg begint met fotograferen, zal de lucht nog te licht zijn en zullen de andere lichtbronnen wegvallen. Als je te laat fotografeert, zullen de andere lichtbronnen je foto overheersen, vallen de gebouwen weg tegen de donkere hemel en zal de lucht er bijna zwart uitzien. De oplossing is simpel: oefen veel (je hebt twee kansen per etmaal) en blijf de resultaten op je lcd-scherm controleren om te zien wanneer het effect optimaal is!

Na verloop van tijd leer je hoe het licht verandert, welke composities wel en niet werken en hoe je je instellingen snel kunt aanpassen aan de veranderende omstandigheden.


Voor wie een dreigende, mysterieuze sfeer wil fotograferen is het blauwe uur een uitgelezen kans.

Foto: Jeroen Linnenkamp (jlinnenkamp.zoom.nl)


Foto's die genomen zijn tijdens het blauwe uur vallen op. Waarom? Waarschijnlijk omdat de meeste mensen de neiging hebben om na zonsondergang naar binnen te gaan. Slechts weinig mensen kijken in deze periode naar de lucht. Mensen kennen het fenomeen dan ook vaak niet en reageren verrast als ze dit speciale licht in foto's zien. Niet voor niets maken veel fotografen kennis met het blauwe uur als ze op vakantie zijn en - op het terras of bij de barbecue - de kwaliteit van het licht herkennen. Foto's van een donkerblauwe hemel met nachtelijke verlichting worden als opvallend en afwijkend gezien. Het kan een mooie, onderscheidende aanvulling zijn op je portfolio.

Het blauwe uur is ook erg geschikt voor coulissenfoto's met veel dieptewerking in de bergen. Het is een panorama van zes beelden.

Foto: Maaike van Tol (passepardoes.zoom.nl)

Kort maar krachtig

Net als het gouden uur duurt het blauwe uur meestal nog geen 60 minuten. Afhankelijk van waar je je op de wereld bevindt en van het jaargetijde, duurt het mooiste moment meestal maar 10 tot 20 minuten. Je moet dus behoorlijk snel zijn om het licht goed vast te leggen.

Dat vereist een vooropgezet plan en voorkennis van de locatie waar je wilt fotograferen. Daarnaast moet je snel en efficiënt kunnen werken om zo veel mogelijk uit de situatie te halen. Dat betekent dat je je camera goed moet kennen en bij voorkeur blind in het donker moet kunnen bedienen én dat je vooraf moet weten waar je wilt staan en wat je wilt fotograferen.

Zoek dus al bij daglicht naar mooie locaties die je tijdens het blauwe uur wilt vastleggen. Kom vervolgens op tijd om je apparatuur op te zetten en in te stellen. Check ook of er storende elementen zijn die je compositie kunnen verpesten (boomtakken, vuilcontainers of erg felle lichtbronnen) en pas eventueel je compositie aan. Voorbijgangers zijn over het algemeen geen probleem. Omdat je met lange sluitertijden werkt, registreert de camera de voorbijlopende passanten niet en verdwijnen ze op mysterieuze wijze uit je foto's.

Veel monumenten of bijzondere gebouwen worden 's nachts verlicht. Dat biedt je veel fotokansen.

Foto: Bart Hendrix (barthendrix.zoom.nl)

Handige apps

Net als bij het gouden uur kunnen apps je helpen om het blauwe uur precies te bepalen waar je ook bent op de wereld. Een voorbeeld van zo'n handige, gratis app is BlauTime, dat naast de twee blauwe uren per etmaal ook de twee gouden uren, je gps-coördinaten, de lichtrichting en de duur van het blauwe en gouden uur vertelt.

Andere apps die het blauwe uur aangeven zijn Magic Hour, Sun Facts, Blue Hour, Sun Surveyor Light en Blauwe Uur (betaald). De apps bepalen aan de hand van je gps-locatie en de klok wanneer je buiten moet zijn om het blauwe uur optimaal vast te leggen.

Kies bij voorkeur voor een app die ook de lichtrichting aangeeft. Aangezien de zon in het oosten opkomt en in het westen ondergaat zijn dit de beste richtingen om foto's met een egale lichtintensiteit te maken. Fotografeer je in noordelijke of zuidelijke richting, dan bestaat de kans dat de lichtintensiteit aan de linker- en rechterzijde van je foto verschilt en je dus een onflatteus lichtverloop ziet. Geeft je app deze informatie niet? Gebruik dan een kompas.


De gratis app BlauTime laat je in één oogopslag zien wanneer het blauwe uur start.

Welke apparatuur?

De meeste camera's zijn geschikt voor het blauwe uur. Het is vooral belangrijk dat je zelf de camera-instellingen kunt kiezen en aanpassen. Een absolute vereiste om succesvol in het blauwe uur te kunnen fotograferen is een goed (en dus stevig) statief. Handzame tafelstatieven lijken misschien slim, maar in de praktijk zijn ze nutteloos omdat ze nauwelijks in hoogte verstelbaar zijn. Een speciale statiefkop is niet nodig. Vrijwel alle typen voldoen, zolang je de positie van je camera maar snel kunt veranderen. Zorg ervoor dat je de statiefpoten goed uitgeklapt en dat jij of passanten niet in het donker over de poten struikelen.

Naast een statief zijn een draadontspanner, een afstandsbediening of een smartphone waarmee je je sluiter kunt bedienen hun gewicht in goud waard. Er is zo weinig licht tijdens het blauwe uur en je werkt met zulke lange sluitertijden dat zelfs de kleinste beweging tot onscherpe foto's leidt. Een zaklamp of hoofdlampje is handig. Zowel om je camera en instellingen te checken, je nek niet te breken in het donker, passanten te laten zien waar je staat en om eventueel de voorgrond een beetje bij te lichten. Filters zijn meestal niet nodig; wel kan een grijsverloopfilter het blauw in de lucht en lichte waterpartijen soms iets beter in balans brengen.

Gedegen vooronderzoek zorgde ervoor dat de fotograaf wist dat de molens tijdens de Admiraliteitsdagen blauw zouden worden verlicht. In combinatie met de lucht en het water resulteerde dit in een adembenemende foto.

Foto: Arjan Sijtsma (arjansijtsma.zoom.nl)

Composities

Het blauwe uur leent zich uitstekend voor stadslandschappen of architectuur. Hoe meer verschillende lichtbronnen de compositie verlichten, hoe meer variatie je in je foto's kunt leggen. Tijdens het blauwe uur fotografeer je namelijk hoofdzakelijk lichtbronnen: straatlantaarns, neonreclames, verlichte ramen en koplampen en achterlichten van voorbijrijdend verkeer. Door de lange sluitertijd vormen deze bewegende lichten langgerekte lichtstrepen die je prima kunt gebruiken voor de lijn- en vlakverdeling in je composities. Ook de voorgrond kan een belangrijke rol spelen.

Net als bij het gouden uur weerspiegelen waterpartijen licht en gebouwen en ontstaat er een mooi dubbelbeeld. Andere dankbare onderwerpen tijdens het blauwe uur zijn het reuzenrad op de kermis, licht- en vuurwerkshows, verlichte kathedralen, kastelen of andere monumenten, skylines, bruggen, fabrieken en natuurlijke lichtbronnen zoals onweer en het noorderlicht.

Tip: experimenteer ook eens met panoramafoto's tijdens het blauwe uur. Dit brede formaat werkt verrassend goed!

De koplampen en achterlichten van rijdende auto's veroorzaken bij een lange sluitertijd lichtstrepen in je foto's. Dit kun je uiteraard op een creatieve manier gebruiken om extra dynamiek en diepte in je foto's te brengen. Dit zijn 5 belichtingen.

Foto: Maarten de Waard (mdwaard.zoom.nl)

Welke instellingen?

Tijdens het blauwe uur kun je het best in de diafragmavoorkeuzestand of de M-stand werken. Dit geeft je het beste inzicht in hoe je camera het licht registreert en biedt je de snelste aanpassingsmogelijkheden.

Omdat je door de constant veranderde lichtomstandigheden regelmatig je sluitertijd moet aanpassen, kun je het best beginnen met een sluitertijd van rond de 15 seconden. Check de resultaten en bepaal vervolgens of je een langere of kortere sluitertijd moet instellen.

Als diafragmawaarde kun je het best F 11 of F 16 kiezen, zodat een groot gebied in je foto scherp wordt. Bijkomend voordeel van deze kleine diafragma's is dat bijvoorbeeld lampen en straatlantaarns fraaie stervormige lichtbronnen worden in je foto.

Kies altijd voor een niet al te hoge iso-waarde. Hoe lager de iso-waarde, hoe mooier en dieper de kleuren, hoe meer details je ziet en hoe minder kans op ruis je hebt.

Schiet tenslotte altijd in raw-formaat. Zo haal je tijdens de nabewerking het maximale uit je foto's. Je kunt dan veel meer met de witbalans spelen, details in schaduwen en hooglichten bewaren en naar wens kleuren versterken.

Neonreclames en waterpartijen kunnen voor een kleurrijk palet zorgen. Dit zijn vijf opnames samengevoegd tot een fraai HDR-beeld.

Foto: Maarten de Waard (mdwaard.zoom.nl)

Scherpstellen

Een van de grootste problemen tijdens fotograferen in het donker is scherpstellen. Er zijn meerdere manieren om dit te doen:

De eerste optie is je objectief op handmatige scherpstelling zetten en te kiezen voor oneindige focus (het icoontje met het op z'n zij liggend achtje op je objectief).

Een tweede manier is om je zaklamp of hoofdlamp aan te doen om de voorgrond te belichten, dit geeft je camera net voldoende contrast om scherp te stellen.

Een derde optie is om LiveView te gebruiken. Voordeel hiervan is dat je meteen ziet of je de juiste belichting hebt gekozen en dat je kunt inzoomen op je lcd-scherm om te controleren of de scherpstelling correct is.

avatar

Dit artikel is onderdeel van een cursus uit Zoom Academy. Dé plek voor online fotografie cursussen, voor beginners en gevorderden. Leer betere foto's maken met deze uitgebreide cursussen vol tips en video's, speciaal gemaakt door Zoom.nl. Wil je verder leren? Bekijk hier het grote aanbod cursussen op www.zoomacademy.nl .

Reacties

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn