Upload jouw foto's
Fotografietechniek: scherptediepte gebruiken bij macrofoto's © IDG NL

13 november 2020, 07:52

We weten: een te lange sluitertijd veroorzaakt bewegingsonscherpte. Bij macrofotografie schuilt hierin een gevaar: één zuchtje wind kan een spinnetje in een web al volledig onscherp laten worden als de sluitertijd te lang is. Iedere beweging, hoe klein ook, is in feite een forse beweging door de enorme vergrotingen waarmee bij macrofotografie gewerkt wordt.

De kleine scherptediepte onder controle

Diafragma

Een snelle sluitertijd is dus belangrijk voor een scherpe foto. Maar dat is een juist ingesteld diafragma ook. Met het diafragma bepalen we de scherptediepte in een foto. Bij een kleine scherptediepte is het onderwerp scherp en vervalt de achtergrond in de onscherpte. Een foto met een heel grote scherptediepte is van voren tot achteren scherp, dus zowel het onderwerp als de achtergrond. Een kleine scherptediepte bereiken we doorgaans door te werken met een open diafragma, dat zich kenmerkt door een klein F-getal. In principe geldt: hoe lager het F-getal, hoe zachter de achtergrond en dus hoe kleiner de scherptediepte.

Een eenvoudig spiekbriefje met betrekking tot scherptediepte en een gekozen diafragma.

Wie vanaf nu alleen nog vasthoudt aan het principe van 'laag is vaag', waarbij een laag F-getal een vage achtergrond veroorzaakt, komt helaas toch bedrogen uit. Scherptediepte wordt weliswaar door het F-getal beïnvloed, maar er zijn nog een tweetal factoren die een belangrijke bijdrage hebben in de uiteindelijke scherptediepte.

Afstand tot het onderwerp

Hoe dichter je op het onderwerp staat, hoe groter het effect van scherptedieptewerking is. Hoe verder weg dus, hoe minder die invloed. Als je met een diafragma F 11 een bloem fotografeert op een meter afstand, dan zal de achtergrond scherper zijn dan dat je dezelfde bloem fotografeert met diezelfde F 11 op een halve meter afstand.

Met een laag F-getal en heel dicht op je onderwerp kruipen, ontstaat er minuscule scherptediepte.

Albert Beukhof, agdbeukhof.zoom.nl


Door meer afstand te nemen, is ook de paddenstoel in de achtergrond behoorlijk scherp, ondanks een laag F-getal.

Cemal Kazankaya, cemalkazankaya.zoom.nl


Brandpuntsafstand

Een zelfde invloed als bij de afstand tot je onderwerp, wordt veroorzaakt door een langere brandpuntsafstand te kiezen (en dus je beeld in te zoomen). Door je beeld dichterbij te halen door te zoomen, creëer je een zachtere achtergrond. Een tele-objectief op 200 mm zal dus ook een zachtere achtergrond geven dan een groothoek-objectief van 18 mm (bij dezelfde instellingen).

Afstand tussen het onderwerp en de achtergrond

Hoe dichter het onderwerp tegen zijn of haar achtergrond aan staat, hoe scherper die achtergrond wordt. Een grotere afstand tussen beide vervaagt juist die achtergrond. Dus ook al zijn twee opnames vrijwel identiek en wordt er gekozen voor twee keer exact hetzelfde F-getal, dan toch kan de scherptediepte er anders uitzien door de afstand die de achtergrond inneemt ten opzichte van het onderwerp.

De achtergrond oogt heel rustig, omdat deze zich op vele meters afstand van de vlinder bevindt.

Stephan Jansson, stephan-jansson.zoom.nl


De achtergrond kent vrij veel scherpte, omdat de vlinder bijna op zijn achtergrond zit.

gerardwb.zoom.nl

Problemen met de scherptediepte oplossen

Diafragma is één, afstand tot het onderwerp is twee, brandpuntsafstand is drie ... en de afstand tussen het onderwerp en de achtergrond is vier! En met name die eerste twee variabelen maken de scherpte in een macrofoto zo lastig. Stel: je ingestelde sluitertijd is perfect. Je scherpstelling is subliem. En toch is je scherpte ver te zoeken.

Zou dat met de kennis van hierboven niet kunnen zijn dat het F-getal te laag is? En dat we zo dicht op ons onderwerp zijn gekropen dat de scherptediepte dusdanig klein is, waardoor er wel scherpte is, maar te weinig waarneembaar?

Hoe groter de vergroting, en hoe dichter we op het onderwerp zitten, des te kleiner de scherptediepte. Met gebruik van een macrolens en eventueel tussenringen, is de scherpte dusdanig klein dat een essentieel deel van de foto al in de onscherpte valt. En dan kan het dus zijn dat een te klein deel van die foto scherp is, waardoor we hem als mislukt ervaren.

Werk je dus met een macrolens en wil je je onderwerp scherper op de foto hebben, verhoog dan je F-getal.

Een erg laag F-getal geeft bij macro-opnames te weinig scherptediepte.

Door een hoger F-getal te kiezen, wordt het onderwerp scherper van voor tot achter.

Het verhogen van het F-getal om meer scherptediepte te verkrijgen, werkt tot in bepaalde mate. Extreme vergrotingen reageren immers weer anders. Het creëren van een perfect scherpe macrofoto vraagt dus veel van je kennis. Hoeveel scherpte heb je bij een bepaald F-getal als je vijfentwintig centimeter van je onderwerp zit? Hoeveel kun je diafragmeren zonder dat de achtergrond hinderlijk onrustig wordt?

Werk dus veel aan je ervaring en experimenteer. Varieer in diafragma-instellingen, je werkafstand en kijk goed naar de invloed van de achtergrond. Als die ingrediënten hun perfecte dosering vinden in jouw macro-cocktail, dan ontstaan de allermooiste en scherpste beelden!

avatar

Dit artikel is onderdeel van een cursus uit Zoom Academy. Dé plek voor online fotografie cursussen, voor beginners en gevorderden. Leer betere foto's maken met deze uitgebreide cursussen vol tips en video's, speciaal gemaakt door Zoom.nl. Wil je verder leren? Bekijk hier het grote aanbod cursussen op www.zoomacademy.nl .

Reacties

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn