Upload jouw foto's
Het onbekende genre: Stereofotografie © hagedis_ana

19 september 2014, 10:00

In deze blogserie blijven de bekende fotografiegenres eens onbesproken. De prachtige macrofoto's, scherpe portretten en uitgestrekte landschappen laat Afra voor wat ze zijn en zet een heel ander genre in de spotlight. Deze keer ontdekt Zoomer Afra de Leeuw de wereld van de stereofotografie.

Wat is stereofotografie?

Stereofotografie, als synoniem wordt ook wel 3D fotografie gebruikt, is simpelweg het maken van foto's waar je diepte in kunt zien. Je ziet welk onderwerp dichtbij is en welk onderwerp verder weg ligt. Het leuke aan 3D foto's is volgens stereofotograaf Robert van den Brink dat er iets gebeurt wat eigenlijk helemaal niet kan. "Je ogen worden bedrogen! Je kijkt naar een plat scherm, maar wat je ziet, strekt zich heel weids uit achter het scherm. Of er steken zelfs dingen uit het scherm naar voren. Hoe kan dat? Je zou het soms zo vast willen pakken. Je kunt de neiging haast niet onderdrukken om éven te voelen. Je grijpt en... mis!"

De truc

"Wij bekijken alles met twee ogen die dingen vanuit een net iets andere hoek zien", legt Robert uit. "Als je naar een voorwerp kijkt dan ziet je linkeroog iets meer van de linkerkant, terwijl je rechteroog iets meer van de rechterkant ziet. Deze kleine verschillen worden in je hersenen niet weggegooid, maar razend snel omgezet naar diepte informatie. Hierdoor weet je dus wat dichterbij is en wat verder weg zit."

"Bij stereofotografie gebruik ik hele bijzondere camera's. Deze zijn namelijk voorzien van twee lenzen. Je zou kunnen zeggen dat de camera zelf ook twee ogen heeft. Toch komen uit deze camera's twee normale foto's. Maar als je die twee foto's goed bekijkt, dan zie je toch kleine verschillen. Dezelfde verschillen als waar de hersenen normaal gesproken hun diepe informatie uithalen. De truc is dat we je linker oog de foto laten zien die de linker cameralens gemaakt heeft en je rechter oog de foto van de rechter cameralens. Je ogen trappen erin en je ziet diepte! Dezelfde diepte die te zien was op de plek waar de 3D camera zich bevond toen de foto gemaakt werd."




"Het nadeel van 3D fotografie is dat de foto's alleen bekeken kunnen worden met speciale apparatuur. Want er is altijd een technisch foefje nodig om ervoor te zorgen dat elk oog alleen het beeld te zien krijgt wat voor dat oog bedoeld is. Vaak gaat dat met een 3D bril. Maar omdat niet iedereen een 3D bril thuis heeft liggen, zijn alle eerste foto's voorzien van een knippereffect waardoor er ook zonder 3D bril een suggestie van diepte te zien is. Maar eigenlijk is dat natuurlijk geen echt 3D. Wil je het echte werk ook zien? Bekijk dan de foto onder de knipperfoto, de tweede foto, met een rood-cyaan 3D brilletje. Dit noem je anaglyph en is wel echt 3D."

Niet onbereikbaar

"Mijn interesse voor 3D ontstond toen ik in mijn jeugd een 3D film zag in het Dolfinarium. Die vond ik geweldig! De vissen zwommen naar binnen en er werd een frisbee naar binnen gegooid die zo dichtbij kwam dat je hem bijna vast kon pakken. Later in mijn studententijd kregen we toegang tot computers met internet. Dat had toen nog niemand thuis. Daar ontdekte ik samen met een vriend dat 3D helemaal niet zo onbereikbaar is als ik dacht. Het kon zelfs met een gewoon fototoestel met een diarolletje erin. Je maakt een foto, je schuift de camera 65mm op en maakt weer een foto. We vonden een adres in Amerika waar we een soort verrekkijkertje konden bestellen waar we de dia's in konden doen. Als je hier dan in keek zag je linkeroog de linker dia en het rechter oog de rechter dia. Zo konden we onze eerste 3D foto's bewonderen."

"Later ontdekten we dat er in Nederland ook een vereniging is voor Stereofotografie waar we een viewertje hadden kunnen kopen. De manier hoe we aan het kijkertje gekomen waren, was dus nogal omslachtig geweest. Ik ben ongeveer zeventien jaar geleden lid geworden van de Nederlandse Vereniging voor Stereofotografie. Vanaf toen kon ik veel simpeler aan informatie en apparatuur komen."




"Ik ben vooral bezig met natuurfotografie. Dit varieert van landschappen tot macrofoto's en van insecten tot vogels. Ook houd ik mij bezig met de 3D variant van onweerfotografie en timelapse."

Apparatuur

"Om stilstaande onderwerpen in 3D te fotograferen, kan eigenlijk iedere camera gebruikt worden. Bij bewegende onderwerpen moeten de beide foto's echt tegelijk gemaakt worden en heb je een camera nodig met twee lenzen. Op onderstaande foto zijn mijn 3D camera's te zien. Sommige camera's hebben van zichzelf al twee lenzen. Ik heb ook een set van twee camera's die inwendig aan elkaar gekoppeld zijn door een techneut. Eén set camera's heb ik zelf gekoppeld met een dubbele draadontspanner. Wat trouwens geregeld gebeurt als ik aan het fotograferen ben, is dat ik de vraag krijg wat dat toch voor een camera is met twee lenzen. In New York kwam er zelfs iemand zijn auto uit om te vragen: "Hey man, what's that for camera?". Tegenwoordig heb ik voor de snapshots een handzaam klein cameraatje waarbij het nauwelijks opvalt dat er twee lenzen in zitten. Daarmee kan onopgemerkt mijn gang gaan."




"Twee camera's zelf koppelen tot een 3D camera is gemakkelijker dan je zou verwachten. Die van mij heb ik gemaakt door op Marktplaats twee tweedehands Canon camera's te kopen. Er is een slimme programmeur die een hack heeft gemaakt op de software van een aantal Canon modellen. Deze heet "Stereo Data Maker" en in het 3D bulletin staat uitgelegd hoe het werkt. Dit programmaatje heb ik op de SD kaarten gezet en vervolgens hebben de camera's ineens de beschikking over allemaal leuke extra mogelijkheden. Eén van die mogelijkheden is dat de camera's met een dubbele draadontspanner tot op de 1/16.000 van een seconde precies tegelijk afgaan. Erg geschikt voor 3D fotografie dus."

"Er is ook apparatuur nodig om de 3D beelden te bekijken. Zelf gebruik ik hiervoor een speciale 3D monitor. Ook heb ik een set dubbele beamers waarmee ik in 3D kan projecteren op een groot scherm. Dit kun je dan bekijken met de bekende 3D brilletjes. Dit geeft de mooiste 3D ervaring. Met een rood-cyaan brilletje van een paar euro kun je trouwens op elke monitor 3D foto's bekijken, maar wel met iets minder mooie kleuren. Verder is een 3D TV is heel geschikt om je eigen 3D foto's op te bekijken, als je deze hebt."

Nabewerking

"De nabewerking is belangrijk bij stereofotografie! De twee foto's moeten namelijk heel nauwkeurig met elkaar uitgelijnd worden. Als dit niet goed gebeurt, krijgt iedereen die de 3D foto bekijkt er hoofdpijn van. Gelukkig is uitlijnen dankzij het digitale tijdperk erg gemakkelijk geworden. Er zijn namelijk computer programma's die dit helemaal automatisch voor je doen. Wat er nog wel mis kan gaan, is dat er te extreem gefotografeerd is. Dus dat de camera's te dicht bij het onderwerp geweest zijn. Als je te dichtbij komt moeten je ogen uit elkaar draaien om het nog goed te kunnen zien. In de werkelijkheid kunnen onze ogen dat niet. Daarom krijg je bij extreem fotograferen gegarandeerd hoofdpijn. Om dit te voorkomen zorg ik er meestal voor dat tijdens het fotograferen de afstand tussen de lenzen kleiner is dan 1/30 van de afstand tot het dichtstbijzijnde voorwerp. Want te extreem gefotografeerde foto's kan zelfs het beste computerprogramma niet voor je herstellen."


Brandnetels plukken

"Je moet soms wel eens wat geks doen om een mooie foto te maken. Ik wilde een keer het ontpoppen van een vlinder vastleggen. Ik besloot op zoek te gaan naar rupsen. Die nam ik mee naar huis, zodat ik ze van stap tot stap kon volgen. Die rupsen moesten alleen natuurlijk wel elke dag wat te eten hebben. En de soort rupsen die ik had, lusten alleen maar brandnetels. Er zat niks anders op dan elke dag brandnetels te gaan plukken. Ik keek van tevoren goed rond of er niemand in de buurt was die mij zag. Dan plukte ik snel een tasje vol brandnetels, want zoiets ziet er natuurlijk wel heel gek uit! Maar het was uiteindelijk zeker de moeite zeker waard. Na een maand kon ik precies op het goede moment bij de pop gaan zitten om dit bijzondere natuurverschijnsel vast te leggen."


Vroeg uit bed

"Zelf fotografeer ik het liefst 's morgens rond zonsopkomst of 's avonds rond zonsondergang. Voor macrofotografie is 's morgens ideaal. Insecten zoals dagvlinders en libellen kunnen dan niet wegvliegen, omdat hun vleugels nog te koud zijn. Bovendien is het dan vaak windstil. Toen ik net met 3D macrofotografie begon, kon ik op vroege tijdstippen zelfs macrofoto's maken door een gewone 2D camera te gebruiken die ik dan enkele millimeters opschoof voor de tweede foto. Op die manier is de foto van de libellen bij dit artikel gemaakt."

"Eigenlijk is bijna elk onderwerp geschikt om in 3D te fotograferen. Toch komt diepte het beste tot zijn recht als er iets op de voorgrond te zien is. Want ook in de werkelijke wereld is er op grote afstand weinig diepte te zien. Dit is wel met een trucje op te lossen. Je kunt namelijk de afstand vergroten tussen de twee lenzen van de 3D camera. De oogafstand wordt dan bijvoorbeeld een meter. Er ontstaat dan een soort Madurodam effect. De kijker die de 3D foto bekijkt voelt zichzelf een reus met een oogafstand van een meter! Het tegenovergestelde kan natuurlijk ook. Als ik een macrofoto maak, dan kruip ik door de vergroting heel dicht op het onderwerp. Deze komt dan levensgroot op de foto. In dit geval gebruik ik juist een hele kleine afstand tussen de 2 lenzen van soms maar één mm. Hierdoor bekijk je later de 3D foto dus eigenlijk als een kaboutertje!"


3D Timelapse

"Het afgelopen jaar ben ik ook veel bezig geweest met timelapse fotografie in 3D. Hierbij maak ik bijvoorbeeld elke drie seconden een 3D foto en dan maak ik van al die foto's een 3D filmpje. Hierdoor worden langzame bewegingen enorm versneld afgespeeld. Op deze manier maakte ik een serie met 3D zonsondergangen. Een zonsondergang duurt normaal gesproken ongeveer een half uur, maar als timelapse zie je alles in 25 seconden voorbij komen. Dit levert een prachtig natuurlijk vuurwerk op. Wel is het enorm moeilijk om van tevoren te zien of een zonsondergang mooi gaat worden of niet. Een zonsondergang is vooral mooi als er veel wolken zijn waar het gekleurde licht tegenaan schijnt. Ik kan de timelapse helaas alleen op een 3D-TV / 3D-monitor / 3D-projectiescherm laten zien met polarisatiebrillen."

"Aangezien ik midden op de Veluwe woon, hoef ik nooit ver te reizen om op mooie plekken te kunnen fotograferen. Mijn favoriete plekjes zijn het Loofles bij Kootwijk, het Kootwijkerzand, maar ook een aan de natuur overgeleverd stuk grasland in mijn woonplaats."


Zelf aan de slag

"Je kunt met weinig middelen experimenteren met stereofotografie. Alles wat je nodig hebt is rood-cyaan bril en een heel gewoon fototoestel. Gewoon je eigen camera die je al hebt. Er is een handleiding te vinden op de site van de Nederlandse Vereniging voor Stereofotografie waarin staat uitgelegd hoe het allemaal werkt en waar je op moet letten. Daar staat ook in uitgelegd hoe je je eerste stereofoto op een 3D TV kunt bekijken, als je die hebt."



"Een andere leuke manier om kennis te maken met stereofotografie is om langs te komen bij de open dag van de Nederlandse Vereniging voor Stereofotografie op zaterdag 27 september in Huizen. Het is gratis en je krijg in ieder geval veel stereofoto's te zien die op een groot scherm worden geprojecteerd. Waarschijnlijk is mijn timelapse van de zonsondergang ook op de open dag te zien. Het enige risico dat je loopt, is dat je dan misschien ook geïnfecteerd raakt met het stereofotografie virus!"

Onbekende genre

De vorige blog uit de serie het onbekende genre gaat over astrofotografie. Houd Zoom.nl volgende maand in de gaten voor een nieuwe blog over een ander onbekende genre.

avatar

Mij noemen ze nou Afra de Leeuw. Ik ben een schrijfster in hart en nieren en heb mijn Canon altijd bij de hand. Op het gebied van schrijven voor online en tijdschrift en reportagefotografie ben ik het meest actief, maar experimenteren in andere genres doe ik regelmatig. Op mijn portfoliowebsite kun je ontdekken wat ik zoal nog meer doe!

Reacties (5)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
hoppenbrouwers op 16 november 2015 om 12:15

Mooie uitleg! Nu maar hopen dat er resultaten van andere stereo-fotografen komen.

mphvanhoof op 28 september 2014 om 12:36

Prachtig om te zien. Bedankt voor je info. Gr MArcel.

Finder80 op 21 september 2014 om 22:55

Ik weet dat samsung een lens op de markt heeft gebracht die 3D foto's en films maakt, het kan dus al zelfs met een enkele camera en lens.

Ronald-Schalekamp op 20 september 2014 om 20:30

Zeer informatief artikel, leuk open en enthousiast; met bovendien fraaie foto's.3D-fotografie proberen? Kijk eens op www.fotografie-in-3d.nl voor 3D lenzen, viewers, brillen en meer.

ko3ntje op 19 september 2014 om 21:59

ERG interessant moet ik zeggen, heb je wellicht nog goede tips hoe ik op een "nog niet te dure" manier hier eens mee kan experimenteren. Dit is opzich wel leuk omdat je 3D overal kan toepassen. Ik kan wel 2 cameras van marktplaats halen maar al die moeite als ik het toch niks vind, of het resultaat wordt niks is zonde he