Upload jouw foto's
Circus Herman Renz: mijn eerste stappen in documentaire fotografie © Erik Keulers

18 augustus 2015, 12:00

Documentaire fotografie is de verhalenverteller onder de fotografiegenres. In een serie foto's vertel je een verhaal in foto's. Daarbij bepaal je als fotograaf het oogpunt van waaruit het verhaal wordt verteld. In deze blog deelt Erik Keulers zijn eerste ervaringen met documentaire fotografie. Een week lang volgde hij Circus Herman Renz, het grootste circus van de Benelux, voor én achter de schermen.

Unieke kans

De afgelopen jaren heb ik mij vooral bezig gehouden met modelfotografie. In deze tak van fotografie draait het vaak om één, op zichzelf staande foto. Langzaam maar zeker groeide de nieuwsgierigheid naar het vertellen van een verhaal in foto's. Het werd dus tijd voor een eerste stap in de documentaire fotografie. Lukt het mij om mijn verhaal te vertellen in een serie foto's? Tijd om op onderzoek uit te gaan. Afgelopen mei deed zich, redelijk onverwacht, de kans voor toen Circus Herman Renz mij bij hoge uitzondering de kans gaf om hen een week lang van dichtbij te volgen, terwijl het circus haar tent had opgezet in Sittard. Lees hier hier het verhaal van Maarten Boersma over zijn reportage in een onbekend gebied.

In ruim één dag verrijst vanuit het niets het tentenpark van Circus Herman Renz. Ruim zestig vrachtwagenladingen vinden in 24 uur tijd hun plekje, klaar om de toeschouwers te ontvangen.

Circus Herman Renz

Nederlands Nationaal Circus Herman Renz is een begrip in ons land. Het grootste circus van de Benelux doet jaarlijks zo'n 40 plaatsen aan en is in meer dan 100 jaar uitgegroeid tot een organisatie, of eigenlijk een familie, van meer dan 70 medewerkers, inclusief een live-orkest. Zestig vrachtwagenladingen zijn nodig om het circus te verplaatsen en de trucks van het circus rijden op zo'n verplaatsingsdag drie keer heen en weer om alles op de nieuwe standplaats te brengen. Het opbouwen van de tenten vraagt ruim een dag en vervolgens blijft het circus een week lang op dezelfde plek staan om haar hooggeëerd publiek te ontvangen en dan weer verder te trekken. Het is dit circus dat mij de kans geeft om mijn eerste ervaringen op te doen met documentaire fotografie en te leren wat in deze tak van fotosport werkt en wat niet werkt.

De opbouw vergt het uiterste van de medewerkers. Tijd om te rusten is er niet, vandaag zijn deze mannen bouwer, vanaf morgen hebben ze ook weer allemaal hun functie in het circus.

Van start

Voor ik aan de slag ga met fotograferen, is het uiteraard belangrijk welke bril ik wil opzetten. Ik besluit voor mezelf dat ik het circus van achter de schermen wil fotograferen. Ik heb eerder wel circusvoorstellingen gefotografeerd, maar ben nu geïntrigeerd door de vraag hoe het achter het doek toegaat in een circus. Ik besluit een mail te sturen naar het circus met de vraag of ik, tijdens het verblijf van het circus in Sittard, foto's mag maken achter de schermen.

Tip: wil je een fotodocumentaire maken, denk dan niet alleen na over wat je wil fotograferen, maar vooral ook vanuit welk perspectief/welk thema.


Ik werk in Sittard en tijdens lunchpauzes en na het werk heb ik dan tijd om een week lang aan de slag te gaan, is mijn gedachte. Er blijken wat problemen te zijn met het mailverkeer over en weer, maar uiteindelijk krijg ik de week voor het circus zou arriveren een mailtje met positief bericht! Ik spreek af om op maandag door te spreken wat wel en wat niet mogelijk is en verdiep me de rest van die week in mijn thema en probeer een eerste verhaal in mijn hoofd te krijgen.

Inkomsten zijn van groot belang om het circus draaiende te houden. En dus worden niet alleen kaartjes verkocht maar ook versnaperingen, programmaboekjes en gadgets.

Van thema naar verhaal

Met nog tien minuten te gaan voor de start van de voorstelling, neemt iedereen nog even rust, vaak met een sigaretje, om er daarna twee uur vol tegen aan te gaan.

Mijn thema, 'achter de schermen', is overzichtelijk, maar hoe maak ik daar een verhaal van. Al snel kom ik tot de conclusie dat ik wil vastleggen hoe het circus zijn tenten opzet. Gezien het feit dat men op zondag nog op de vorige locatie speelt en op dinsdagmiddag de eerste voorstelling in Sittard speelt, ga ik er van uit dat de hele maandag aan de tenten wordt gebouwd. Daarnaast wil ik graag in mijn foto's laten zien hoe de artiesten zich voorbereiden en wat er allemaal gebeurt in het circus naast de show. Mijn eerste gedachte is om letterlijk achter het gordijn van de circustent plaats te nemen en vast te leggen wat daar gebeurt. Het raamwerk voor mijn verhaal staat daarmee, maar ik weet op dat moment nog niet of dit ook uitvoerbaar is.

Tip: probeer voor jezelf in je hoofd of op papier al het verhaal te vormen dat je wilt vertellen. Je krijgt daarmee een beter beeld of je een sluitend verhaal vertelt. Is het mogelijk om vooraf te volgen wat er op een dag of in een week gebeurt, doe dat dan. Je weet dan wat je mag verwachten wanneer je gaat fotograferen.

Mathijs te Kiefte: overdag PR-man, daarna snel de make-up aanbrengen om tijdens de shows spreekstalmeester te zijn. Werken in het circus betekent weinig rust, en telkens weer die stoot adrenaline als de show begint. (Nederlands Nationaal Circus Herman Renz, www.hermanrenz.nl; foto's: Erik Keulers, 2015)

Wanneer ik mij op maandagmiddag bij Mathijs te Kiefte meld, PR-man en spreekstalmeester van het circus, kom ik er al snel achter dat ik mijn plannen zal moeten aanpassen. Goed nieuws is dat ik vrij mag fotograferen op het circusterrein én dat ik Milko Steyvers, clown en algemeen directeur, mag fotograferen tijdens de make-up. De ruimte achter het doek blijkt echter te klein om mij naast de rekwisieten en artiesten te herbergen. Bovendien, zo blijkt later, is die ruimte te donker om foto's te maken, zelfs bij hoge ISO-waarden. Voor dat deel moet ik mijn idee dus aanpassen, maar dat is voor later zorg.



De glamour van de luchtacrobatiek-act van Alla en Yevhennia vervaagt direct na het optreden. De attributen worden door de artiesten zelf opgeruimd en daarna is het tijd om de tent te verlaten en om te kleden. (Nederlands Nationaal Circus Herman Renz, www.hermanrenz.nl; foto's: Erik Keulers, 2015)

De opbouw

Ik leg mij de rest van de dag toe op het fotograferen van de opbouw. Op maandagmiddag wordt er nog druk gewerkt aan de verankering van de hoofdtent en worden de eerste onderdelen van de vrachtwagens gehaald. Hoewel er dus vooral nog een kale vlakte is, geflankeerd door de felrode vrachtwagens van Circus Herman Renz, is duidelijk te zien hoe zwaar het werk van de bouwers is. Mannen sjouwen met stalen constructiedelen of houden met veel moeite een trilhamer boven hun hoofd om de ankerstangen de grond in te drukken. De lucht is vandaag gevuld met buien en dat benadrukt de inspanningen die hier worden geleverd. Wanneer ik die avond terugkom, staat de hoofdtent overeind en is men druk bezig met het uitrollen van de foyer. Het blauw-rood gestreepte tentzeil bedekt uiteindelijk het terrein en vormt een mooi contrast met sjorrende mannen. Tevreden verlaat ik het circusterrein, wetende dat ik morgenavond terug ben tijdens de schmink van Milko.
Make-up

Make-up, kleding wisselen, en dan is het tijd voor entertainment. Algemeen directeur Milko is als Clown Milko de rode draad in de show.

Wanneer ik dinsdagavond rond half zes arriveer meld ik mij in eerste instantie in de kantoorwagen. Even later zit ik bij clown Milko in de kleedwagen. De ruimte is beperkt, de sfeer prima. Milko neemt alle tijd om mij te laten fotograferen en ondertussen praten we over het circus en over fotografie. Men heeft mij en mijn blogs gegoogled en mede daardoor sta ik nu hier. Ik heb mij voorgenomen om Milko in de make-up spiegel te fotograferen, en na een aantal keren proberen is het raak! Wanneer Milko klaar is nodigt hij mij uit om de show te bezoeken vanavond. Daar had ik vooraf geen rekening mee gehouden, maar ik neem graag de uitnodiging aan. Ik besluit wel dat ik wil blijven fotograferen in de lijn van mijn verhaal en ik installeer me daarom aan de rand van de piste, net naast de piste-toegang. Als ik niet achter het doek pas, dan net er naast! Waar ik anders misschien zou morren als ik artiesten op de rug zou zien, daar vind ik dat nu prima. Wanneer ik laat op de avond in de rij sta voor de parkeergarage heb ik een tevreden gevoel, mijn eerste fotoverhaal begint vorm te krijgen.


Dieren en circus, het is nog steeds de klassieke combinatie. De toeschouwers zien een prachtig dressuurschouwspel van Michel Jarz en zijn paarden in de ring, maar missen alle inspanning die nodig is om de act mogelijk te maken. (Nederlands Nationaal Circus Herman Renz, www.hermanrenz.nl; foto's: Erik Keulers, 2015)

Tip: sta open voor onverwachte kansen, maar blijf in de lijn van je verhaal werken.

Terwijl de danseressen het publiek vermaken, bereidt Sven Jahn-Munoz zijn handstandequilibre-act voor, om na de act en het applaus in de coulissen bij te komen van alle inspanningen.

Achter de tent

Ik heb veel van mijn verhaal vastliggen, maar het ontbreken van de blik achter het doek van de tent knaagt nog aan me. Dan valt me opeens in dat de kleedwagen een tiental meters achter de tent staat. Ik vraag Mathijs of dat betekent dat artiesten tijdens de show heen en weer lopen tussen tent en kleedwagen. Dat blijkt zo te zijn en opeens zie ik mijn missend stukje puzzel. Ik positioneer me tijdens de middagvoorstelling buiten de tent, op een plekje waar ik zowel de kleedwagen als de artiesteningang in het vizier heb. Het blijkt een voltreffer: de artiesten bereiden zich buiten de tent voor op de voorstelling die komen gaat, roken hun laatste sigaretje, de paarden worden klaargemaakt voor hun optreden en de rekwisiteurs nemen even hun rustmomentje tijdens de voorstelling. Maar ook slaat even de schrik toe als de deur van de kleedwagen in het slot valt en niet meer open wil. Terwijl binnen het publiek nietsvermoedend naar de show kijkt, loopt de spanning achter de tent op naar het kookpunt omdat het changement niet gehaald dreigt te worden.

Achter de tent blijkt het een komen en gaan van artiesten en danseressen, die zich snel omkleden om in het vervolg van de show hun plek weer in te nemen. De plek achter de tent is voor mij misschien wel de mooiste plek van deze week, omdat 'achter de schermen' hier echt waarheid wordt.

Het uur achter de tent is voor mij meer dan de moeite waard geweest. Het is juist deze plek die laat zien wat het publiek niet ziet. Het blijven nadenken over mijn thema heeft me een mooi slotcadeau gegeven.

Tip: blijf ook als je je documentaire maakt nadenken over nieuwe opties en invalshoeken voor je thema. In de loop van de tijd groeit je verhaal, maar ook je inzicht in wat er gebeurt. Profiteer daarvan!


Glamoureus is Vincent Vignaud als illusionist voor de schermen (a,b), bijna onherkenbaar tussen de acts door met smartphone en één van de assistentes, om met dezelfde glamour het applaus na de volgende act in ontvangst te nemen.

De nabewerking is ook iets om goed over na te denken. Weliswaar is het niet de bedoeling om veel te photoshoppen, maar hoe komen die losse foto's samen tot één verhaal. Aanvankelijk werk ik voor deze blog met allemaal collages, om dan van redactrice Kim te horen dat de foto's bij plaatsing op die manier wel heel klein worden.

Tip: een verhaal vertellen is een ding, maar hou in het oog waar je je verhaal wilt vertellen. Worden de foto's te klein, bijvoorbeeld op een website, dan wordt het verhaal lastig te volgen, hoe mooi het ook is opgebouwd.

Leerervaring

Wat heb ik nu geleerd van deze eerste ervaring. In de eerste plaats heb ik er van genoten om langere tijd een onderwerp te fotograferen. Het geeft een bepaalde rust, zeker vergeleken met modelfotografie. Je hebt de mogelijkheid om dingen te corrigeren en aan te vullen. Maar het vraagt ook een voortdurende focus. Focus op het verhaal dat je wilt vertellen en de invalshoek die je hebt gekozen. En je leert improviseren, want een verhaal loopt nooit precies zoals het in je hoofd zit.


Gastheer, opbouwer, productiemedewerker, misschien het minst opvallend maar tegelijkertijd onmisbaar: de rekwisiteurs. (Nederlands Nationaal Circus Herman Renz, www.hermanrenz.nl; foto's: Erik Keulers, 2015)

Documentairefotografie is keuzes maken, blijven geloven in je verhaal en omgaan met onverwachte gebeurtenissen. Het heeft mij voor deze eerste keer veel gebracht. Ik ben blij met mijn eerste fotoverhaal en het smaakt naar meer. En tegelijkertijd realiseer ik me dat ik ook dingen heb gemist die ik graag in het verhaal had gehad. Zo had ik, achteraf gezien, graag zwart-wit portretten gemaakt van de artiesten in hun eigen omgeving. Die foto's in combinatie met de optredens in de tent hadden mooie tweeluiken opgeleverd. Of een van de artiesten een hele dag volgen, niet alleen in de show, maar ook in de eigen omgeving. En gaandeweg kreeg ik ideeën als een camera in de nok van de tent voor nieuwe gezichtshoeken. Maar dat zijn mooie wensen voor de toekomst....Voor nu ben ik vooral dankbaar voor de kans die Circus Herman Renz mij heeft gegeven om kennis te maken met de documentaire fotografie. Het heeft mij de kans gegeven om de veelzijdigheid van deze vorm van fotografie te ervaren!

Het zweet staat clown Joanes op het voorhoofd, terwijl hij wacht op zijn volgende act. Samen met Milko is hij de terugkerende verhaallijn deze show. Als clown, maar ook als evenwichtskunstenaar.

Over Nationaal Circus Herman Renz

In 2015 presenteert Nederlands Nationaal Circus Herman Renz een geheel nieuw programma met fascinerende dierennummers, adembenemende acrobatiek en clownerie. De show draagt de titel 'WOW - World Of Wonders'. De nieuwe, kleurrijke show van Circus Herman Renz staat dit jaar in het teken van verwondering. Milko Steyvers zocht met zijn team een jaar lang om de juiste artiesten voor deze productie te contracteren. 'Ze komen uit Australië, Brazilië, Frankrijk, Ierland en Italië... om een kleine greep te noemen. Daarbij vind ik het belangrijk dat er een goede afwisseling is tussen de verschillende disciplines. Van grondacrobatiek en clownerie, tot edele paarden en sensatie in de lucht.'
De reizende stad, die het circus genoemd mag worden, wordt dit jaar in meer dan veertig steden en dorpen opgebouwd. Om de bijna vierhonderd voorstellingen op de tourlijst te kunnen spelen, reizen zeventig medewerkers met twaalf nationaliteiten van april tot begin januari mee door Nederland en België. Zestig transportcombinaties leggen zo'n tienduizend kilometer af om de tournee te volbrengen.
De komende tijd slaat Circus Herman Renz de tenten onder andere op in Den Bosch, Bergen op Zoom, Maastricht, Eindhoven en Noordwijk. Meer informatie vind je op www.hermanrenz.nl.

Afscheid nemen en het bedanken van het publiek gebeurt in Circus Herman Renz in stijl!

avatar

Mijn naam is Erik Keulers. Sinds 2005 ben ik mij meer en meer gaan verdiepen in de fotografie. In 2008 stond ik aan de basis van de oprichting van Fotogroep Gotcha. In de modelfotografie intrigeert me vooral de interactie en communicatie die nodig is om dé foto te maken. Naast modelfotografie hou ik me met portret-, reis-, wildlife-, natuur en straatfotografie. Het vastleggen van pure beelden spreekt mij steeds meer aan. Daarom zie ik mijn interesse steeds meer verschuiven naar portretfotografie en documentaire fotografie. Ik vind het leuk onbekende gebieden van de fotografie te ontdekken en te experimenteren. Ik werk met de A7-series van Sony. Op ErikKeulersPhotography en Facebook ben ik actief als @ErikKeulersPhotography.

Reacties (3)

Om te kunnen reageren, moet je ingelogd zijn

 
PtR op 18 augustus 2015 om 21:19

Een fantastisch artikel wat ik zeker nog een paar keer ga lezen. De foto's die je hebt gemaakt zijn naar mijn smaak een prijs waard. Wat een mooie beelden en wat heb je de sfeer mooi vast gelegd.

Lowview op 18 augustus 2015 om 15:08

Heb zelf ook foto's mogen maken in Circus Renz. Ik fotografeer voornamelijk artiesten tijdens hun live optredens. Wat mij opviel bij dit geweldige circus is dat ik nergens zo'n geweldige lichtshow ben tegen gekomen. Fenomenaal licht om geweldige foto's te maken. Prachtige documantaire reportage en complimenten voor de opzet, fotografie en het verhaal!

erikfoto op 18 augustus 2015 om 17:47

Dank je wel! het licht is inderdaad heel bijzonder bij Circus Herman Renz!