Kerk van Heelsum

Ik was al lang van plan dit kerkje in de avonduren te fotograferen, gisteravond maar eens gedaan, het kerkje staat op een terp. Voor de liefhebbers flink wat te lezen. De tijd vòòr de bouw van het kerkje Bijna vanaf de tijd dat er heidenpredikers in ons land kwamen heeft ook de Veluwezoom gedeeld in die prediking. Als gevolg daarvan waren er reeds vroegtijdig kerkjes waar het evangelie werd verkondigd, in onze omgeving o.a. in Oosterbeek, Renkum en Wolfheze dat toen zuidelijker lan dan het huidige Wolfheze. Tot dit kerspel Wolfhezen behoorde ook het buurtschap Heelsum. De priester die het kerspel Wolfheze dienden werden dan ook "pastor tot Wolfhesen ende tot Helsum" genoemd. In de 12e eeuw was het kasteel Doorwerth verrezen. De bewoners van dit kasteel namen zeer toe in macht en aanzien, zodat in het jaar 1415 Bisschop Frederik de vergunning gaf aan Robertus van Dorenweert en diens echtgenote Jutte van Asperen " om in hunne woning de mis te doen opdragen op een draagbaar altaar en de mis, die in ene met het interdict getroffen kerk met gesloten deuren wordt opgedragen, bij te wonen". Tevens machtigde hij hen om zich voor de tijd van een jaar een priester tot biechtvader te kiezen. Hieruit zien we reeds de grote invloed die de heer van Doorwerth ook in kerkelijke zaken kreeg. Omstreeks 1425 werd er door hem in zijn heerlijkheid een ,,kapel’’ gesticht die waarschijnlijk in het midden van de 17e eeuw is gesloopt, daar ze sinds de hervorming geen dienst meer deed. Uit opgravingen in 1922/23 bleek deze kapel te hebben gestaan aan de Holle Weg, die nu zijn eindpunt heeft aan de V.d. Molenallee en vroeger ,,de Bredeweg’’ geheten, liep tot dat punt door - nu Spechtlaan - en vormde de toegangsweg van ,,Hof Wolfhezen’’ naar kasteel Doorwerth. De plaats van deze kapel lag voor die tijd zeer centraal. Oostelijk daarvan lag de Seelbeek-hof, en op dezelfde afstand het buurtschap Helsom, waarvan het centrum toentertijd aan de Koninginnelaan tegenover het jeugdgebouw de ,,Vosheuvel’’ lag. En een eindweegs zuidelijk stond het kasteel. Een oude lindeboom die destijds deze kapel beschaduwde leeft nog voor onder de naam ,,Kapelleboom’’. Zoals reeds boven vermeld nam in het midden van de 15e eeuw de pastoor van Wolfheze de diensten in de kapel waar. Dit blijkt uit een akte van 1461, waarin ridder Johan en Sophie van Bylant Heer en Vrouwe van Hemert en Dorenweert verklaren aan de pastoor van Wolfhezen en Heelsum, of aan zijn opvolgers, voor ,,smaelre tienden der kercken voors. Van vlas, was bijen en schapen’’ jaarlijks een oude Vrancr. schilt te zullen uitbetalen, terwijl hij de korentienden zal genieten als ten tijde van Reinald van Homoet, heer van Doorwerth van 1430 tot 1459. De Hof Wolfhezen had reeds in de 15e eeuw veel van zijn aanzien verloren, terwijl de heerlijkheid Doorwerth een machtig bezit was geworden. Hierdoor werd omstreeks 1517 de kapel te Doorwerth tot parochiekerk verheven en werd in dat jaar, bekostigd door de heer van Doorwerth, begonnen met de bouw van een nieuwe kerk in zijn heerlijkheid, en wel in Heelsum. Volgens een processiestuk van 1633 had die verheffing tot parochiekerk plaats ,,Tot gerief van de Doorenwertsche ondersaten doordien d’andere nabueren tot Oosterbeeck, Rencom ende Wolfhezen genoechsaem waren gerieft’’. Immers, deze dorpen hadden sedert enkele honderden jaren reeds een eigen kerk. Intussen had de heer van Doorwerth voor zichzelf een kapelaan aangesteld, die óf in het kasteel, óf in de kapel dienst deed. Na de verheffing van de kapel te Doorwerth tot parochiekerk schijnt de kerk te Wolfhezen enigzins in verval te zijn geraakt. In de loop van de 16e eeuw werd dit erger. En toen in het laatste kwart van die eeuw de Spanjaarden op de Veluwe huishielden, werd zowel het dorp als de kerk te Wolfhezen bij een beleg in 1585 tot een ruïne gemaakt. Wolfhezen verdween toen uit de rij der kerkdorpen en de dienst ging geheel op Heelsum over. Toen sprak men van de ,,pastor tot Helsum ende tot Wolfhesen’’.