Vrijthof Maastricht

Een vrijthof is een omheinde plaats, een voorhof van de kerk of een omheinde hof (in middeleeuws Nederlands ‘vrithof’). 1. Het is ontstaan uit het oudheidkundige ‘vriten’ wat begunstigen betekent. 2. Overigens niet te verwarren met een kerkhof (Duits: Friedhof). De huidige Duitse en Nederlandse term hebben weliswaar niet dezelfde betekenis meer, maar wel dezelfde oorsprong. 3. Een andere theorie is dat het woord van het Gotische woord Friedjan is afgeleid, hetgeen sparen betekent; een plek waar je onder de bescherming van de kerk stond en dus gespaard werd. Eén van de bekendste 'vrijthoven', is het vrijthof in Maastricht, dat voor de Sint-Servaaskerk ligt. Andere voorbeelden zijn het Vrijthof in Tongeren en dat in Hilvarenbeek. Ook in Ommen (Overijssel) is een Vrijthof. Vrijhof, zoals in het Friese Ferwerd, heeft dezelfde betekenis Het huidige plein is ontstaan als vrijthof van de Sint-Servaaskerk. Het gebied behoorde toe aan het Sint-Servaaskapittel en was rijksvrij. Rijksvrijen ( in dit geval de bisschop) hadden recht op het innen van belasting en tol en op het spreken van recht. In de praktijk bezaten zij meestal een zeer grote mate van soevereiniteit. In de middeleeuwen bevond zich rondom het plein een aantal kapittelhuizen, waar de kanunniken van het Sint-Servaaskapittel woonden. Het Sint-Servaasgasthuis zorgde voor de opvang van de vele pelgrims, die naar het graf van Sint Servaas kwamen. In de 13e eeuw besloot het kapittel van Sint Servaas, dat naast de pelgrimskerk een tweede kerk, de parochiekerk Sint Jan, moest verrijzen. Zo ontstond de Maastrichtse kerkentweeling. Aan de zuidkant, op de plek van het Generaalshuis, lag tot eind 18e eeuw het WitteVrouwenklooster. Voor de bouw van het klooster stond op deze plek een palts (koninklijke verblijfplaats, paleis) uit de 9e of 10e eeuw. Archeologische opgravingen hebben aan het licht gebracht dat het gebied ten oosten van de Sint-Servaaskerk (ongeveer het huidige Vrijthof) al in de vroege middeleeuwen dienstdeed als begraafplaats. (liggen de betekenissen van de uitleg hierboven toch wel erg dicht bij elkaar ;-)). De oudste graven dateren uit de 5e eeuw. Bij het maken van deze foto had ik het geluk dat het rustig was. Alleen wat vrij spelende kinderen op en rond de kiosk. Leuke extra betekenis van het woord Vrijthof. In de nabewerking heb ik de verzadiging een klein beetje verhoogd zodat de kerken en de kiosk er net iets kleurrijker uitspringen. Het geeft een nostalgische, beetje Anton Pieck achtige, sfeer aan de foto, wat ikzelf wel mooi vind.