Urbexfotografie op het hoogste niveau met de FUJIFILM GFX100 II

In samenwerking met FUJIFILM

Wijnands fascinatie voor leegstaande gebouwen begon al vroeg. Als kind moest hij op zondag met het gezin wandelen en vaak trof hij aan de kust die mysterieuze betonnen bunkers aan. De combinatie van stilte, geschiedenis en verval intrigeerde hem toen al. “Urbex is voor mij nooit een zoektocht naar spectaculaire plaatjes geweest, ik vind vooral de verhalen achter de gebouwen interessant. Soms is er in het pand een moord gepleegd, soms is de eigenaar failliet gegaan of heeft het gebouw gewoon achtergelaten. Alleen een foto van een vervallen ruimte is niet zo boeiend, maar met tien of twaalf zinnen aan context verandert de interpretatie volledig.” 

©Wijnand Burggraaf

Veiligheid voorop

Urbexfotografie vraagt om een geheel eigen manier van werken. Zowel qua voorbereiding als qua techniek. “Het is geen fotografie die je alleen doet”, vertelt Wijnand. “De gebouwen zijn vervallen, de vloeren gevaarlijk en er is veel stof, schimmel en vocht. Goede veiligheidsschoenen, een zaklamp en een maatje zijn essentieel.” Maar wat uiteindelijk het verschil maakt: de camera die je in deze omstandigheden gebruikt. “In een verlaten kasteel, beschimmelde ruimte of een donkere gevangeniscel heb je niet de luxe van perfect licht”, legt hij uit. “Als je daar mooie en realistische foto’s wil maken zonder uitgebeten ramen of dichtgelopen schaduwen, heb je apparatuur nodig die het dynamisch bereik en de gevoeligheid aankan.”

©Wijnand Burggraaf

Enorm dynamisch bereik

Wijnand werkt met de GFX100 II met een GF20-35mmF4 R WR groothoek en een semi-portretobjectief GF55mmF1.7 R WR om details uit te lichten. Een belangrijk voordeel van deze camera is de sensor “Die is enorm waardoor je grotere pixels hebt die makkelijk veel licht opvangen.” Dat zorgt niet alleen voor details in zijn foto’s, maar biedt Wijnand ook een groot dynamisch bereik bij lage ISO-standen. “Terwijl andere camera’s in donkere omstandigheden ruis geven of schaduwen dicht laten lopen, kan de GFX100 II bij ISO 80 soms vier tot vijf stops worden opgehelderd zonder dat je ruis ziet.” 

©Wijnand Burggraaf

Bracketing

Het licht in de ruimtes waar Wijnand fotografeert komt meestal door een enkel raam dat vaak met schimmel of stof is bedekt. Daarom werkt hij bijna altijd met bracketing: hij maakt vijf, zeven of soms zelfs negen opnames met verschillende belichtingen die hij later in Photoshop samenvoegt. “Stel je voor”, legt hij uit. “Ik sta in een oud kasteel. Een kandelaar aan het plafond, een mooi bankstel tegen de beschimmelde muren, een raam waar licht doorheen valt, maar verder is alles donker. Als ik daar één foto van zou maken, krijg ik bijvoorbeeld de tafel mooi belicht, maar is het raam compleet uitgebeten en spierwit. Ik wil realisme: schaduwen én licht. Daarom maak ik meerdere foto’s.” 

 Het histogram speelt daarin een essentiële rol. “Ik draai mijn belichting net zo ver naar beneden totdat het histogram laat zien dat er nergens overbelichting zit.Het raam moet donker worden, maar de details zoals spinnenwebjes wil ik behouden. Op een grijze dag heb ik vaak genoeg aan vijf belichtingstrapjes. Is het zonnig, dan heb ik er negen nodig: het lichtcontrast is dan veel groter. Uiteindelijk kom ik thuis met vijf beelden van zo’n 200 MB die ik in Photoshop samenvoeg. Soms, als er meer licht is, red ik het zelfs met één foto, maar dat is eerder uitzondering dan regel.” 

Lange sluitertijden

Naast dynamisch bereik heeft de GFX100 II voor Wijnand nóg een doorslaggevend voordeel: extreme sluitertijden. In tegenstelling tot veel andere camera’s die maximaal dertig seconden toestaan voordat bulbmodus noodzakelijk wordt, kan de GFX100 II tot één uur belichten zonder aanvullende hulpmiddelen. Dat lijkt misschien een detail, maar voor wie, zoals Wijnand, regelmatig in volledig donkere ruimtes staat, is het dat absoluut niet. “Ik stond eens in een oude gevangenis, waar slechts een minieme hoeveelheid licht door hele kleine raampjes naar binnen kwam. Ik heb daar vier minuten belicht op een heel lage ISO en had geen ruis.” Voor Wijnand is ruis een belangrijke spelbreker. “Mensen willen mijn foto’s aan de muur kunnen hangen, dus ik moet mijn beelden op groot formaat kunnen afdrukken zonder dat er kwaliteit verloren gaat.” Je kunt natuurlijk software gebruiken om details op te halen, maar daar is Wijnand geen liefhebber van. “Het beste is als de kwaliteit direct uit de camera komt. Als je achteraf donkere delen gaat oplichten, krijg je al snel korrel.” 

©Wijnand Burggraaf

Beelden stapelen tot één perfecte foto

In de nabewerking combineert Wijnand zijn bracketopnames tot één beeld. “Ik gebruik daarvoor HDR Efex Pro van de Nik Collection. Het belangrijkste is dat mijn histogram klopt. Ik wil dat bergje mooi in het midden hebben, links genoeg detail en rechts niks uitgebeten. Als dat klopt, hou je één foto over met een hoog dynamisch bereik.” Daarna begint het finetunen. Wijnand bewerkt niet veel aan zijn foto’s. “Ik pas soms wat structuur aan, voeg een beetje vignet toe en werk wat details bij. Soms haal ik storende elementen zoals graffiti weg of flare die ik op locatie niet gezien heb. Maar het originele beeld moet voor 99% blijven zoals het was. Ik ga bijvoorbeeld niet achteraf croppen.” Dat betekent dat Wijnand op locatie soms lang bezig is om het beeld goed te krijgen. “Ik kan echt een tijd staan pielen voordat ik precies heb wat ik wil. Maar als het histogram klopt en mijn belichtingen zijn goed, dan weet ik dat ik thuis alleen nog het HDR-gedeelte hoef te doen.” 

Simpel en logisch

Verlaten panden en vervallen gebouwen zijn niet altijd de geschikte plek om eindeloos door menu’s te zoeken op zoek naar de juiste instellingen en functies. “Ik was heel blij toen ik ontdekte dat de GFX100 II het histogram in het schermpje rechtsboven op het apparaat kan tonen. Dat lijkt een klein detail, maar het is ontzettend handig. Mijn LCD blijft nu namelijk helemaal vrij waardoor ik mijn kadrering en compositie zonder storende grafieken kan beoordelen.” Sowieso is Wijnand erg te spreken over de gebruiksvriendelijkheid van de Fujifilm-camera’s. “Fujifilm staat bekend om de logische indeling van de menu’s en dat vind ik meer dan terecht. Bovendien ben ik fan van het kantelbare scherm dat niet alleen horizontaal, maar ook verticaal te kantelen is.”  

Omdat in Nederland steeds minder verlaten locaties te vinden zijn, reist Wijnand vrijwel altijd naar het buitenland voor zijn urbexavonturen. “In België vind je enorm veel leegstaande panden, in Frankrijk prachtige kastelen, en in Italië staat half het land vol met gebouwen waar nog plafondschilderingen op zitten. Nederland is mooi, maar voor urbex is het gewoon te beperkt.” 

 Wijnands reizen vormen vaak echte expedities. Meestal gaat hij met zijn vriendin, die zelf ook fotografeert, soms reist hij met fotomaten. “Samen met mijn vriendin hebben wij duizenden locaties als pins in een gedeelde Google drive. Zo ontstaat steeds een route van plekken die we kennen en plekken die we nog hopen te ontdekken.” Het onverwachte blijft het mooiste. “We rijden nooit alleen van A naar B over de tolweg. Juist die binnenwegen leveren nieuwe vondsten op. Dat maakt urbex voor mij zo leuk: het avontuur, het zoeken, het ontdekken.” 

©Wijnand Burggraaf

Fenomenale filmsimulaties

Soms staat Wijnand tijdens zo’n urbexreis ineens bij een prachtig uitzichtpunt of in een kleurrijk landschap. “Dan kom je op een plek waarvan je denkt: dit is té mooi om niet vast te leggen.” Op dat moment schuift hij zijn urbexplan even opzij en wordt Wijnand natuurfotograaf. “Bij urbex geef ik geen moer om kleur, maar op dit soort momenten ben ik heel blij met de fenomenale filmsimulaties waar Fujifilm om bekend staat. Dat bladgroen, die filmachtige kleurtonen… ik kan daar echt van genieten.” Die onverwachte natuurmomenten laten Wijnand vooral zien hoe flexibel zijn apparatuur is. “Of ik nu een donker kasteel binnenloop of in Italië varens boven een roestige auto zie hangen, de GFX100II doet precies wat ik nodig heb.”